Zou u graag een schilderij kopen?

Door Ontwaakt!-correspondent in Italië

DE AFGELOPEN jaren is in Italië de vraag naar schilderijen sterk gestegen, en parallel aan deze groeiende belangstelling verschijnen er in de pers ook van tijd tot tijd verhalen over spectaculaire diefstallen van bekende schilderijen uit rooms-katholieke kerken en kunstgalerijen. Vaker wel dan niet rijst het vermoeden dat de gestolen schilderijen naar het buitenland worden verkocht om de kamerwanden van de een of andere kunstverzamelaar te sieren. Men zou kunnen zeggen dat het kopen van schilderijen in deze tijd weer in zwang raakt, en dat niet alleen in Italië, maar ook in veel andere landen.

Hoe staat het met u? Hebt u pas een nieuw huis gehuurd en lijkt een muur nog wat te kaal? Wilt u uw woonkamer graag wat opsieren en aantrekkelijker maken? Of denkt u erover een gedeelte van uw kapitaal in kunst te beleggen ? In elk van deze gevallen zijn er personen die een goed schilderij zien als net datgene wat aan die behoefte voldoet.

Maar niet iedereen weet hoe hij een keus moet maken. Als u enig goed advies op prijs stelt, weten we een kunstenaar die al dertig jaar zijn sporen in het schildersvak heeft verdiend. Enkele van zijn werken bevinden zich in kunstmuseums ergens ter wereld. Als u met ons mee wilt, zullen we hem een bezoek brengen.

Wij zijn zo gelukkig hem in zijn atelier aan te treffen zonder op dit moment bezig te zijn. Na de gebruikelijke begroeting leggen we hem uit dat het onze bedoeling is enkele schilderijen te kopen en dat we in verband daarmee graag zijn advies willen horen.

„Hoeveel wilt u besteden?” vraagt hij. „Er zijn schilderijen in allerlei prijsklassen.”

Hij pakt een schilderij op, aantrekkelijk van aanblik, uitbeeldend een tafereeltje aan de Seine, en plaatst dit in een gunstige stand ten opzichte van de lichtval in zijn atelier. Daarna vervolgt hij met een glimlach: „Er is een gemakkelijke manier die al velen hebben gevolgd. Bemachtig een gedrukte catalogus, gewoonlijk plezierig voorzien van aanprijzingen en allerlei andere informatie, alsmede foto’s van de schilderijen met gegevens over de grootte, prijs en maker. In dat geval is de aankoop van een schilderij een zuiver commerciële aangelegenheid.”

Is het mogelijk dat de prijs hoger is dan de werkelijke waarde van het schilderij dat men wenst te kopen?

„O ja. De prijs kan uitzinnig hoog zijn. Men betaalt voor de reclame.” „En ongelukkig genoeg”, vervolgt hij, gebarend met armen en hoofd, „is het heel gemakkelijk om misleid te worden.”

Bestaat er een regel om de juiste prijs te bepalen, uitgaande van de grootte van een schilderij of enig ander kenmerk?

„Wel”, zo begint hij kalm en weloverwogen zijn betoog, „feitelijk is dat onmogelijk; de werkelijke waarde van een schilderij kan eenvoudig niet aan de hand van de grootte worden vastgesteld. Het is best mogelijk dat een klein schilderij wel een miljard lire waard is, en een groot exemplaar nauwelijks 100.000 lire.”a

Verslagen kijken we hem na, terwijl hij naar een groot schilderij loopt, voorstellende een jonge vrouw, dat reeds onze aandacht had getrokken en waar we nu zijdelings tegenaan kijken. Het spel van licht en schaduw schept een aangename harmonie. Prachtig! Maar hoe weten we of het een origineel of een kopie is?

„Waarschijnlijk denkt u dat slechts knappe experts kunnen uitmaken of dit een werkelijk origineel is”, zegt hij, alsof hij de vraag die in onze geest speelt, reeds geraden heeft. „Tja, er zijn natuurlijk heel wat deskundigen, onder wie de leraren van de academies, en de grote leermeesters, de schrijvers en de kunstcritici, die dit in theorie kunnen vaststellen. Maar ziehier wat de feiten zijn. Onlangs werd er een beroemd schilderij tentoongesteld, ’La Gioconda’ ofte wel de ’Mona Lisa’, toegeschreven aan een Italiaanse meester, volgens sommigen Leonardo da Vinci. Maar niet alle deskundigen zijn daarvan overtuigd. Als het dus al onmogelijk is met zekerheid de techniek van zo’n groot en beroemd kunstenaar te herkennen, hoe zou dan het originele werk van een minder bekend schilder zijn vast te stellen?”

„En dan moet u bedenken”, zo vervolgt onze vriend en kunstenaar, „dat de naam van de schilder op het doek voor een groot deel de prijs bepaalt. Een voorbeeld: Misschien wordt een groot artiest niet erkend en heeft hij daarom ook geen succes. Met welk gevolg? Zijn schilderijen zijn op de markt niet veel waard. Kunstenaars daarentegen die veel publiciteit ontvangen, kunnen voor hun schilderijen heel wat meer vragen.”

Dat was allemaal erg interessant. Maar onze volgende vraag is wat specifieker. Hoe bepalen we of we een zeker schilderij wel of niet zullen kopen?

„Waar u onder meer op kunt letten”, zo wordt ons verteld, „is de hoeveelheid details op een schilderij; deze geven een idee van de hoeveelheid werk die de vervaardiging van het stuk heeft gekost. Neem ook in overweging of het de soort van kunst is die de grote Schepper verheerlijkt En natuurlijk speelt ook uw eigen subjectieve oordeel een rol, dat wil zeggen, houdt u van hetgeen u ziet en doet het u aangenaam aan? Past het ook in de omgeving waarin u het denkt te hangen? Besluit u tot aankoop over te gaan, dan varieert de prijs wellicht van 50.000 tot 500.000 lire. Kunt u dat financieel opbrengen?”

In de tijd van de Renaissance waren er grote kunstenaars. Dat weten we. En in deze tijd zijn er bepaalde kunstenaars die hun trant van schilderen enigszins navolgen. Dat roept in onze geest andere vragen op. Welke aandacht dienen we te besteden aan de vele moderne richtingen die men op de markt aantreft? Waarom wordt daar zo vaak met minachting over gesproken?

„Ik ben blij dat u me die vraag stelt”, antwoordt onze artiest nu met duidelijk meer emotie in zijn stem. „Soms vraagt men overdreven prijzen voor wat slechts ergerlijke verfspatten zijn. Hoe dit wordt klaargespeeld? Wel, er zijn speculanten die een groot aantal kunstafnemers aan zich binden. Deze handelaars zijn bereid zich voor geld tot alles te verlagen. En op die manier weten zij pseudo-artiesten populair te maken, kunstenaars die de schilderijenmarkt binnendringen met monsterachtige produkten — vervormingen van de werkelijkheid en een belediging voor de kijker.”

Het moet ons echter van het hart dat als hun schilderijen zoveel aftrek hebben, er toch wel mensen moeten zijn die ze mooi vinden. In dat verband informeren we bij onze vriend ook naar de moderne schilderscholen. Hebben ze enige erkende waarde? Hebben ze iets wezenlijks tot de schilderkunst bijgedragen?

„Om een snel overzicht te geven”, antwoordt onze kunstenaar, „wil ik noemen de Franse impressionisten en ook de Toscaanse impressionisten (1800-1900). Dat waren groepen schilders die verlangend waren te breken met de schematische en maniëristische tradities van de klassieke periode van de achttiende eeuw, welke zich nog tot in de volgende eeuw voortzetten. Vervolgens zijn er natuurlijk de modernere vormen van impressionisme, alsook de futuristen, de abstracten, de kubisten, de surrealisten en de essentialisten. Elke richting heeft zijn eigen discipelen en handelaars die, zacht uitgedrukt, een uitgesproken mening hebben over wat goede en slechte kunst is.”

Onze vriend pleziert ons daarna nog met een korte samenvatting van hetgeen besproken is, zeggend: „Wanneer u dus op zoek gaat naar een schilderij, heb dan heel goed uw doel in gedachten. Bent u uit op een schilderij als object om geld te investeren? Koop dan een exemplaar, hoe bizar het ook is, dat alle blijken heeft afkomstig te zijn van een beroemd artiest. Maar is het uw doel uw huis te sieren, neem dan de rest van het kamerinterieur in overweging. Koop een doek waarvan u houdt, waarmee u dag in dag uit kunt leven. Het is dan niet de bekendheid van de handtekening die zo’n schildering voor u belangrijk maakt. Het werk op zich heeft betekenis voor u. Het doet u denken aan bepaalde aspecten van Jehovah’s schepping, vult uw geest en hart met dankbaarheid voor zijn liefde en goedheid. Die geest, dat gevoel, dient het op u over te dragen. U houdt natuurlijk ook in gedachten dat Gods wet ons verbiedt afgoden of beelden als hulp bij de aanbidding te gebruiken, hetgeen we in het bijbelboek Eén Johannes, hoofdstuk 5, vers 21, kunnen lezen. Uw verlangen is veeleer iets te hebben dat een prettig sierstuk in uw kamer is.”

Het is nu tijd om onze vriend en kunstenaar te verlaten. Terwijl we hem bedanken voor zijn vriendelijke informatie, moeten we onwillekeurig denken aan het feit dat kunstenaarschap een geschenk van onze Maker is. Wij zijn derhalve vastbesloten een prachtig schilderij te kopen, een schilderij bovendien waardoor onze grootse Schepper wordt geloofd en geëerd. Onder inspiratie moet de psalmist overeenkomstige gedachten in zijn geest hebben gehad, toen hij schreef: „Zegent Jehovah, al gij werken van hem, op alle plaatsen van zijn heerschappij. Zegen Jehovah, o mijn ziel.” — Ps. 103:22.

[Voetnoten]