Crisis in de Britse kerken

Door Ontwaakt!-correspondent op de Britse Eilanden

IS HET werkelijk juist om te spreken over een crisis in de kerken van Brittannië? Op het eerste gezicht denkt men misschien van niet, want de traditionele eerbiedwaardigheid van de kerken in het Engelse leven schijnt weinig te zijn veranderd en sommige kerken worden druk bezocht.

Toch spreken Britse kerkelijke leiders tegenwoordig voortdurend over een „crisis”. Na een vergadering van vijfhonderd religieuze leiders in Birmingham in 1972, schreef D. L. Edwards bijvoorbeeld: „De conferentie was iets ongekends, want de crisis waarmee men te maken heeft, is zonder weerga. De jongste statistieken over de teruggang in kerkbezoek, lidmaatschap en financiën zijn alarmerend voor een ieder die op enigerlei wijze bij de organisatie van het christelijke geloof in Brittannië en Ierland is betrokken, maar de meest bedachtzame waarnemers verwachten voor de toekomst nog slechtere statistieken.”

En de situatie is sindsdien inderdaad slechter geworden. Hoe staan de Britse kerken er thans voor?

Ondersteuning neemt af

Interessant waren de resultaten van een onderzoek. Er kwam aan het licht dat de Anglicaanse Kerk beweerde ongeveer 28 miljoen gedoopte leden te bezitten. Ongeveer een derde van dit aantal, 9.514.000, waren echter slechts aangenomen en nog minder mensen bezochten de kerkdiensten, met een totaal van slechts 1.814.000 Avondmaalbezoekers tijdens de hoogtijdagen met pasen. De zogenaamde Vrije Kerken (zoals de methodisten, baptisten, congregationalisten en presbyterianen) kampen met dezelfde moeilijkheden.

Door het slechte kerkbezoek is nog een ander probleem ontstaan — ongebruikte kerkgebouwen. Veel van deze kerken, gebouwd in de laatste helft van de negentiende eeuw, verkeren in een staat van verval. De kosten voor restauratie ervan zijn zo hoog dat tegen de tijd dat alle besluiten zijn goedgekeurd, sommige van deze bouwwerken al niet meer te restaureren zijn. In een artikel in de Illustrated London News van december 1973 werd door N. Adam opgemerkt wat er met enkele vooraanstaande Londense kerken is gebeurd. In een artikel getiteld: „Verdwijnende Kerken” berichtte hij dat er thans één wordt gebruikt als repetitielokaal voor twee Londense orkesten, een ander als theater en weer andere als opslagruimte. Veel zijn er helemaal verdwenen om plaats te maken voor stadsontwikkelingsprojecten en bredere wegen.

In een rapport dat in 1973 door de Britse Raad van Kerken werd gepubliceerd, werd geklaagd dat deze kerkgebouwen in veel gevallen „eerder een last dan een gemak” bleken te zijn. De werkelijk belangrijke aangelegenheden werden over het hoofd gezien, daar 90 percent van de beschikbare geldmiddelen in gebouwen was gestoken, die 90 percent van de tijd leegstonden.

Een voorbeeld van een in verval geraakt kerkgebouw is Wesley’s Chapel, de belangrijkste plaats van aanbidding voor dertig miljoen methodisten over de hele wereld. De galerij staat op instorten; houtworm en vermolming teisteren het bouwwerk. Op een dag kwam er een zware deksteen naar beneden, die op een haar na een groep bezoekers miste. Daarom staat er nu een bord met: „Geen toegang”.

„Eenheid tot elke prijs”

Een ander onderdeel van de crisis in de Britse kerken betreft de eenheid. Na veel jaren van discussie en „dialoog” werd de vereniging van anglicanen en methodisten, waarop men zo had gehoopt, op 3 mei 1972 door de Generale Synode van de Anglicaanse Kerk verworpen. Toch schijnt het verlangen naar eenheid bij sommigen zo sterk te zijn dat zij bereid zijn vergaande concessies te doen om die eenheid te bereiken. In de Church Times van 23 november 1973 merkte Dr. C. Keet op:

„In een verblind verlangen naar eenheid worden door hen bij wie het hoge gezag berust, grondbeginselen van het Katholieke Geloof ondermijnd. Fundamentele leerstellingen dreigen zonder meer te worden opzij geschoven in een dwaze zucht naar eenheid tot elke prijs.”

Waarom dit wanhopige zoeken naar eenheid? Misschien omdat sommige kerkgenootschappen in hun bestaan worden bedreigd indien zij zich niet met een andere groep of denominatie verbinden. Lijkt het erop dat de Britse kerken ooit tot eenheid zullen komen? Met betrekking tot de Anglicaanse Kerk verklaarde een welbekend geestelijke, Dr. L. Paul, in een artikel getiteld: „De Kerk: Hulp of struikelblok?”:

„Ze is in een periode van duisternis terechtgekomen en reeds een twintigtal jaren lang zijn herenigingsbewegingen van enige nationale betekenis in Engeland dood, want de Anglicaanse Kerk durft ze niet langer te bevorderen en geen enkele andere geloofsgemeenschap voelt zich sterk genoeg om ze te ontketenen. . . . het zou heel goed kunnen dat de Anglicaanse Kerk liever sterft dan te veranderen. Wanneer ernstige voorstellen tot hervorming haar opschrikken, reageert ze met een gekweld gevoel van heimwee. . . . Haar achteruitgang is statistisch te voorspellen . . . indien het gebeurt, wordt het wellicht nooit opgemerkt.”

Nog een crisis — de morele achteruitgang

Een belangrijke factor die tot de achteruitgang van de Britse kerken bijdraagt, is hun houding ten opzichte van de moraal. Onder het opschrift „De Morele Crisis” stond in de Crockford’s Clerical Directory hierover het volgende: „Het kan niet worden ontkend dat er zowel in het land als geheel, als ook in de Kerk zelf een morele crisis heerst. De maatstaven voor seksueel gedrag welke sinds Nieuwtestamentische tijden een aanvaard onderdeel van de christelijke leer zijn geweest, worden thans door sommige geestelijken openlijk in twijfel getrokken, niet alleen in boeken . . . maar ook op de radio en TV, waardoor miljoenen kijkers en luisteraars de indruk krijgen dat de Kerk nu haar morele maatstaven overboord heeft gegooid.”

Het is welbekend dat het gedrag van veel kerkleden minachting heeft gekweekt voor alles wat „christelijk” heet. Zelfs de kwestie van roken heeft tot dit gebrek aan respect bijgedragen. In een schrijven in de Norwich Churchman deed prof. C. M. Fletcher een oproep om tenminste in het openbaar niet te roken. „Indien zij in het openbaar roken”, merkte hij op, „dan zou daaruit blijken dat of hun geloof los staat van de behoeften van hun medemensen, of te zwak is om hen in staat te stellen zich van hun slavernij aan die gewoonte te bevrijden”.

Het probleem van door de Staat aangestelde bisschoppen

De Anglicaanse Kerk is nog steeds een „staatskerk” hetgeen betekent dat haar administratie, bezittingen en leer onder de wetgeving van het land vallen. De bisschoppen worden door de Staat aangesteld en zelfs kleine veranderingen in de aanbidding dienen door het parlement te worden goedgekeurd.

Onder de huidige regeling is het zo dat de namen van twee of drie geestelijken die voor bisschop in aanmerking komen, door de aartsbisschop aan de eerste minister worden voorgelegd. Gedurende de twintigste eeuw hebben vijf commissies over deze kwestie verslag uitgebracht. In het jongste rapport wordt dit systeem openlijk afgekeurd als zijnde „uitermate ongepast, omdat bisschoppen . . . de vertegenwoordigende leiders van een religieuze gemeenschap zijn, terwijl de Staat werelds is en de eerste minister misschien niet eens lid is van de Kerk waarin de bisschoppen dienst moeten verrichten”.

Hoewel er enig overleg met de vaste commissie van de Algemene Synode van de Anglicaanse Kerk plaatsvindt, stelde een geestelijke uit Essex dit aan de kaak als slechts bedoeld om een „domme en zelfvoldane kerk” een rad voor ogen te draaien.

Een verder protest volgde op het besluit van een bekende gokfirma om een ’religieus weddenschapsboek’ aan te leggen voor weddenschappen aangaande de kwestie wie de volgende aartsbisschop zal worden. Opmerkenswaardig is dat, toen vertegenwoordigers van deze firma bepaalde kerkelijke waardigheidsbekleders hierover benaderden, zij op zeer weinig bezwaren stuitten.

„Een teken en voorproef van de dood”

Dit zijn slechts een paar symptomen van de crisis waarover de kerkelijke leiders in Engeland zich tegenwoordig zorgen maken. Het is niet te verwonderen dat op een onlangs gehouden conferentie van rectoren werd aanbevolen het aantal theologische hogescholen van de huidige zeventien tot tien te verlagen.

Velen zijn ervan overtuigd dat het te laat is om de kerken van de christenheid in Engeland op enigerlei wijze van een gezonde toekomst te verzekeren. Iemand die er zo over denkt, de presbyteriaanse predikant Ernest Marvin, schreef:

„Het heeft geen nut te denken dat wij de structuur van de kerk zoals die zich in de loop van de eeuwen heeft ontwikkeld, of niet heeft ontwikkeld, nog kunnen oplappen. Ze ligt op sterven. Het is jammer dat ze voor haar laatste stuiptrekking nog meer vergeefse tijd, talenten en geldmiddelen zal hebben gekost om haar toch maar in leven te houden. . . . In plaats van een teken en voorproef van het koninkrijk te zijn, is de kerk veeleer verwant aan een teken en voorproef van de dood waaruit geen opstanding mogelijk is.”

Intens levend christendom in Brittannië

De wanhopige situatie waarin de Britse kerken verkeren, betekent overigens niet dat de mensen in Brittannië geen belangstelling hebben voor God. Juist door deze crisis in de kerken zijn vele duizenden Britten hongerig geworden naar kennis uit het Woord van God. Wanneer Jehovah’s getuigen bij hen aan de deur komen en aanbieden om gratis met hen de bijbel te bestuderen, zijn zij daar graag toe bereid. Dit heeft een heel ander soort van probleem opgeroepen — een bezoekersexplosie in de Koninkrijkszalen van Jehovah’s getuigen.

Sinds 1967 is het aantal gedoopte Getuigen in Brittannië met ongeveer 50 percent toegenomen, van 50.000 tot meer dan 75.000. Gedurende een periode van zestien maanden, lopend tot eind 1974, hebben zij vijfenzestig nieuwe gemeenten opgericht, gemiddeld ongeveer één per week. Ook hebben zij geen crisis in vergaderingbezoek, want in hun 1000 gemeenten ligt het bezoekersaantal op de vergaderingen gewoonlijk 30 tot 40 percent hoger dan het aantal gedoopte Getuigen.

In plaats van gebouwen voor religieuze aanbidding te moeten sluiten, hebben Jehovah’s getuigen het nodig geacht gedurende de afgelopen vijf jaar ten minste 150 nieuwe Koninkrijkszalen te openen. In sommige gevallen werd een oud pand verbouwd, met inbegrip van enkele voormalige kerkgebouwen. Vaker was het echter nodig een volkomen nieuwe vergaderruimte op te trekken.

Over het werk van een bepaalde gemeente bij de bouw van een nieuwe Koninkrijkszaal, schreef een verslaggever van de Newmarket Journal het volgende: „Veel van het werk aan hun nieuwe plaats voor aanbidding is door de leden van de gemeente in hun vrije tijd op het weekeinde gedaan . . . Ook houden zij geen whist-partijen [Engels kaartspel] of bazars om geld in te zamelen — al het benodigde geld komt van vrijwillige bijdragen.”

Terwijl dus de Britse kerken in een ernstige crisissituatie verkeren, grijpen veel mensen de gelegenheid aan om een nauwkeurige kennis van de bijbel te verkrijgen. Zou u dat ook graag doen? Ongeacht waar u woont, Jehovah’s getuigen zullen met genoegen een gratis bijbelstudie met u in uw huis leiden. Voel u vrij met hen in contact te treden.