Pas op — u kunt winnen en toch verliezen!
HOE tegenstrijdig het ook moge lijken, het is inderdaad mogelijk te winnen en toch te verliezen. Zowel de wereldse geschiedenis als de bijbel leggen hier getuigenis van af, en wij doen er goed aan, van het erbij betrokken beginsel te leren.
Hebt u wel eens gehoord van een Pyrrusoverwinning? De naam is afkomstig van de Griekse koning Pyrrus van Epirus, die in de derde eeuw vóór onze gewone tijdrekening leefde en een achterneef was van Alexander de Grote. Een van zijn vele veldslagen streed hij bij Asculum, waar hij de overwinning behaalde. Bij die gelegenheid verloor hij echter zoveel manschappen, dat hem de woorden ontvielen: „Nog zo’n overwinning en ik ben verloren.” Sindsdien wordt de term „Pyrrusoverwinning” toegepast op elke overwinning die tegen een te hoge prijs wordt behaald.
Dit beginsel is op heel wat menselijke verhoudingen van toepassing, zeker ook op die waarbij wij in een bepaalde liefdesrelatie tot iemand staan. Wij zouden dan kunnen „winnen”, maar ten koste van iemand die we liefhebben. Een voorbeeld hiervan komen we tegen in een gedicht van de Amerikaanse dichter John Greenleaf Whittier uit de vorige eeuw. In zijn vers „schooltijd” is sprake van een meisje dat tot een jongen zegt: „’Hoe spijt het mij te spellen en te doen wat mij zou kwellen: dat ik jou zou overtreffen, Want je ziet’ — haar bruine ogen zagen hem niet — ’ik heb je veel te lief, kun je dat beseffen?’” Zij had de spelwedstrijd gewonnen, maar had daar al meteen spijt van, omdat ze haar geliefde pijn had gedaan.
Misschien winnen wij door ons tot het uiterste in te spannen, door lang en luid te argumenteren, door te blijven hameren op één punt, maar wat hebben we uiteindelijk behaald? Een overwinning tegen de prijs van gekwetste gevoelens, ten koste van genegenheid en welwillendheid.
En natuurlijk, het kan best zijn dat we het volste gelijk van de wereld hebben, dat we gestreden hebben voor wat we als onze rechten beschouwden. Maar hoe stond het met die andere persoon? Hebben we empathie gehad? Geeft men ons met al te grote tegenzin gelijk? Dan is de kans heel groot dat wij iemands trots hebben gekwetst en onze vriendschap hebben doen verkoelen. Denkbeeldig is het dan evenmin dat de ander nu naar een gelegenheid uitziet om de ’score’ weer in evenwicht te brengen. Was dit de overwinning waard? Ze kan worden vergeleken met de ervaring van een man op een veiling die het zo in zijn hoofd heeft gezet dat hij een bepaald stuk wil kopen, dat hij er veel meer voor gaat bieden dan het waard is, zodat hij er later spijt van heeft. Hij wint maar verliest nochtans.
Dit gevaar loopt ook een opziener, baas, voorman of bedrijfsleider in zijn verhouding tot zijn ondergeschikten. Misschien staat hij erop dat een bepaald karwei volgens zijn methode gedaan wordt, ook al is dit misschien niet de beste methode, alleen omdat het zijn methode is. Wellicht is hij vanwege zijn positie in staat zijn zin door te drijven, maar ten koste van wat? Niet alleen ten koste van het werk, dat nu op een minder doeltreffende wijze wordt verricht, maar mogelijk ook ten koste van de toewijding en belangstelling van zijn werknemers, misschien wel dermate dat zij een houding gaan aannemen van: „Ach wat kan mij het werk nog schelen. Ze zoeken het in het vervolg zelf maar uit.”
Evenals dit met andere beginselen het geval is, die verband houden met het dagelijks leven en het menselijke gedrag, geeft de bijbel ook over dit onderwerp verstandige raad. En die raad is zowel nu als in de toekomst goed voor ons. Zo waarschuwde eens Jezus Christus, de Zoon van God: „Zal het iemand iets baten als hij de hele wereld wint maar zijn leven verliest? Natuurlijk niet!” — Matth. 16:26, Today’s English Version.
Hoe waar en terecht is die waarschuwing! Het is altijd eigen geweest aan de zelfzuchtige menselijke aard om volledig op te gaan in een streven naar macht, materiële rijkdom of roem, ten koste van de eigen geestelijke behoeften. Met welk gevolg? Niet alleen de opoffering van waardevolle vriendschappen en de belangen van het eigen gezin, maar ook vaak het verlies van gezondheid. Ja, meer dan dat: door te tonen dat hun liefde naar de wereld en haar levenswijze uitgaat, hebben velen zich Gods misnoegen op de hals gehaald en dientengevolge de hoop op eeuwig leven verloren. Zij wonnen waar zij voor streden, maar, ach, tegen welke prijs!
De discipel Jakobus, de halfbroer van Jezus, maakte dit punt krachtig duidelijk door te zeggen: „Overspeelsters, weet gij niet dat de vriendschap met de wereld vijandschap met God is? Al wie daarom een vriend van de wereld wil zijn, maakt zich tot een vijand van God.” Wat betekent het een vijand van God te zijn? Het betekent de hoop op alles te verliezen, met inbegrip van eeuwig leven. — Jak. 4:4.
Dit beginsel: dat men kan winnen en toch verliezen, ligt eveneens opgesloten in de volgende raad die de geïnspireerde apostel Paulus aan christenen gaf: „Maakt dan mijn vreugde volkomen doordat gij gelijkgezind zijt en dezelfde liefde hebt, in ziel samengevoegd, het ene in gedachten houdend, niets doende uit twistgierigheid of uit egotisme, maar met ootmoedigheid des geestes de anderen superieur aan uzelf achtend, terwijl gij niet alleen uit persoonlijk belang het oog houdt op uw eigen zaken, maar ook uit persoonlijk belang op die van de anderen” (Fil. 2:2-4). Wees er, met andere woorden, niet te veel op uit om gelijk te hebben en laat evenmin uw overwicht te zeer gelden. Heb uw naaste lief als uzelf.
Als wij werkelijk die soort van liefde hebben, zullen wij blij zijn voor onze naaste wanneer hij datgene bereikt of verwerft wat ook wij graag hadden willen bereiken of verwerven. Wanneer wij hem hiertoe in de gelegenheid stellen, zal dat misschien zelfs leiden tot een nog grotere versterking van onze vriendschapsbanden, hetgeen later wellicht in velerlei opzicht rijke zegeningen zal blijken af te werpen.
Ditzelfde beginsel kan ook van toepassing worden gebracht op onderwijs. Een christen tracht misschien iemand te onderwijzen die met hand en tand een valse leer verdedigt. De prediker zou zijn leerling niet alleen kunnen overstelpen met allerlei schriftplaatsen, maar ook laatdunkende opmerkingen kunnen maken, die de dwalende in een dwaas licht stellen — met als enig resultaat dat alles tevergeefs blijkt. Hoe zo? Wel, in die zin dat de leerling door deze onderwijsmethode en deze manier van doen van zijn onderwijzer in plaats van overtuigd te geraken, meer van de waarheid vervreemd raakt. Het was misschien verstandiger geweest hem slechts een deel van de argumenten te verschaffen, en dit dan op een vriendelijke, zachte en bescheiden manier te doen, en vervolgens tot een andere gelegenheid te wachten om de bespreking af te ronden.
Het is leuk om te winnen, maar niet zo leuk om te verliezen. Doe dus nooit al te veel uw best om te winnen, vooral niet als de belangen of gevoelens van een ander daar nauw bij betrokken zijn. Een Pyrrusoverwinning is het behalen niet waard — behalve winnaar is men ook verliezer.