Wie kunt u vertrouwen?

ELKE normale persoon wil graag vrienden en buren hebben die hij kan vertrouwen. Ook wil hij graag dat de mensen die met autoriteit zijn belast, personen zijn die hij kan vertrouwen.

Niettemin is het in de menselijke geschiedenis maar zelden voorgekomen dat het vertrouwen van zoveel mensen zo ernstig is geschokt als in onze tijd — op vele plaatsen in de wereld, maar inzonderheid in de Verenigde Staten.

Ernstig geschokt is daar het vertrouwen van veel mensen als gevolg van de zogenaamde „Watergate”-affaire, een zaak die aan senator Sam Ervin de woorden ontlokte: „Voor mij is Watergate de grootste tragedie waaronder dit land ooit heeft geleden” — zelfs groter dan de Burgeroorlog. Het is een affaire die veel internationale publiciteit heeft gekregen.

Watergate is de naam van een groep gebouwen, onder meer bestaande uit een hotel, appartementen, winkels en kantoren. Gelegen in Washington, D.C., verleende het gedurende de presidentiële verkiezingscampagne in 1972 onderdak aan het verkiezingshoofdkwartier van de Democratische partij.

Op 17 juni 1972 werden in de vroege morgenuren vijf mannen in het Democratische hoofdkwartier te Watergate betrapt, die zich illegaal toegang hadden verschaft. Een regeringsfunctionaris deed de zaak af als een „derderangs”-inbraakpoging.

Maar ze was veel meer dan dat. De hele affaire bleek slechts het topje van een reusachtige ijsberg te zijn.

Een van de gearresteerde en gevangengenomen mannen besloot wat hij wist aan een federale rechter te vertellen. Daarna werd onthuld dat de „inbrekers” in dienst hadden gestaan van het Republikeinse fonds voor de herverkiezing van de president, waarop de zaak snel uitgroeide tot het grootste schandaal in de annalen van de Amerikaanse regering.

De werkelijke betekenis ervan strekt echter veel verder dan wat u uit kranten-, radio- of tv-verslagen mag hebben opgemaakt. Ze is van diepgaande invloed op uw toekomst.

Maar laten we eerst eens zien wat anderen over de zaak te zeggen hebben.

Strafbare feiten begaan

Onderzoekers hebben voor zover zij het kunnen beschouwen een grote reeks strafbare feiten aan het licht gebracht, begaan door talrijke functionarissen op hogere regeringsposten.

Senator Lowell Weicker, jr., een Republikeins lid van de speciale Senaatscommissie die is benoemd om de zaak te onderzoeken, heeft voor de nationale televisie deze belastende feiten opgesomd. Hij verklaarde dat de overtreding van zeventien verschillende wetten was „bewezen of toegegeven”. Daarnaast merkte hij nog op dat er van de zijde van functionarissen vele „grove” ofwel amorele daden waren bedreven.

„Watergate” is derhalve een woord geworden dat staat voor een uitgebreid netwerk van belastende, illegale, ongrondwettelijke en lage activiteiten, neerkomend op inbraken, spionage bij burgers, bedrog, het onder ede afleggen van valse verklaringen en samenzweringen bij het begaan en verborgen houden van misdaden. Eronder vallen pogingen tot misbruik en ondermijning van regeringsbureaus, alsmede het illegale gebruik van verkiezingsgelden waarmee werd gepoogd de inbrekers van Watergate om te kopen opdat zij niet de waarheid zouden vertellen.

Wat maakt deze zaak zo anders?

Met het oog op wat er is ontdekt, noemde de New York Times het Watergate-schandaal „een politieke aardbeving van zo’n ongekende omvang en intensiteit dat het elke maatschappelijke, politieke orde zou ontwrichten”.

Waarom wordt dit schandaal van zoveel ernstiger aard geacht dan andere in het verleden? Een redactioneel commentaar in de Easton Express (Pennsylvania) geeft als antwoord:

„Watergate verschilt diepgaand van elk ander Witte Huis-schandaal in het verleden. . . . Wat Watergate uniek maakt, is de wijze waarop en het doel waarmee er misbruik van macht is gemaakt. Vrijwel zonder uitzondering ging het bij vorige schandalen om verraad aan het openbaar vertrouwen ter wille van geld en goederen.

Het uiteindelijke doel van Watergate schijnt echter het ondermijnen van het politieke proces zelf te zijn geweest, het ’fixeren’ van een presidentsverkiezing, hetgeen leidde tot een grootscheepse negering van federale en staatswetten.”

Nieuwscommentator Walter Cronkite zei erover in Vital Speeches of the Day:

„Het was een poging, op nationaal niveau, tot omverwerping van het twee-partijensysteem, hetwelk de grondslag van ons politiek bestel is. Het was een niet mis te duiden poging macht te gebruiken om macht te behouden, en langs die weg kan wel dictatuur bloeien maar is er voor democratie geen kans op bestaan.

Het was een niet mis te duiden poging de democratische rechtsbedeling te ontduiken door personen die hadden gezworen haar te zullen handhaven.”

Velen geschokt

De Watergate-onthullingen hebben bij een groot aantal Amerikanen het vertrouwen in de regering nog verder uitgehold.

Maar zelden in de Amerikaanse geschiedenis hebben zoveel mensen zich zó verraden gevoeld. Eén hoge kabinetsfunctionaris uitte de klacht: „Ik twijfel eraan of nog één burger ooit iets zal geloven van wat een regeringsfunctionaris zegt.”

Deze zienswijze mag ongetwijfeld overdreven zijn, ze is wel een weerspiegeling van de bittere stemming die er onder velen, ook onder staatsambtenaren, heerst. In een artikel in de National Observer stond: „Op alle ambtelijke niveaus is uit gesprekken met mensen een algehele demoralisatie merkbaar.”

Niet werkelijk nieuw

Het Watergate-schandaal is voor de Verenigde Staten wat zijn omvang betreft zonder weerga. Regeringscorruptie op zich is echter in het geheel niet nieuw. Alreeds in het begin van de jaren vijftig, zo berichtte de Los Angeles Times, verklaarde bij een presidentsverkiezing 42 percent van een groep geënquêteerden dat hun wijze van stemuitbrenging voornamelijk was beïnvloed door de toenmalige corruptiekwestie.

Bovendien komt men op bijna elk bestuursniveau van het regeringsapparaat op grote schaal corruptie tegen. U.S. News & World Report verklaarde:

„Het is niet alleen Watergate. Over het hele land blijft officieel bedrog aan het licht komen — op nationaal, staats- en plaatselijk niveau. Het resultaat? Zoals uit een . . . onderzoek blijkt: een groeiend verlies aan vertrouwen in politici in het algemeen. . . .

Veel mensen beschrijven politiek als een ’obscure zaak’ en hebben jegens politici in het algemeen een houding van minachting aangenomen. Sommigen schijnen wangedrag eerder als regel dan uitzondering te beschouwen. . . .

Het cumulatieve effect is: een toenemende teleurstelling in de politici als groep.”

Maar een toenemend wantrouwen in de regering is geen typisch Amerikaans probleem. Men treft het in nagenoeg elk land op aarde aan. Zo traden vorig jaar juni in Engeland twee regeringsfunctionarissen, onder wie een minister, af wegens hun relaties met prostituées. Een van hen was met twee hoeren in bed gefotografeerd.

In de Sovjet-Unie heeft de regering kortgeleden bekend het publiek betreffende een economische omstandigheid te hebben voorgelogen. Er werd toegegeven dat een reusachtige Siberische krachtcentrale waarvan was bericht dat ze vijf jaar geleden ’in gebruik was genomen’, nog in het geheel niet functioneerde, maar op de bedrijfsverdieping volledig was uitgebrand. Toch was de centrale toenmaals met een openbare plechtigheid, opgeluisterd door bandmuziek en toespraken, officieel „in gebruik gesteld”.

Regeringsonstabiliteit is een ander wijdverbreid verschijnsel. Medio 1973 trad de Italiaanse premier met zijn kabinet af. Dat betekende de val van Italië’s vierendertigste regering sinds de nederlaag van het fascisme! In Japan genoot de eerste minister eenmaal de gunst van een overweldigende meerderheid van 65 percent. Op de helft van vorig jaar bleek uit opiniepeilingen dat zijn populariteit tot een derde daarvan was gedaald.

Het onvermogen van menselijke regeringen vertrouwen te wekken, is thans, men mag wel zeggen, universeel, en dit ondanks het feit dat in onze tijd alle denkbare menselijke regeringsvormen zijn uitgeprobeerd. Geen van alle heeft evenwel werkelijk in de behoeften van de mensen kunnen voorzien. Ze zijn onmachtig gebleken ware vrede en zekerheid te brengen. Corruptie, misdaad, economische onzekerheid, vervuiling, overbevolkte steden, vrees en haat breiden zich als een vloedgolf uit. In een verslag vanuit Washington, D.C., merkte opinieschrijver James Reston op: „Niemand in deze stad, van welke [politieke] partij maar ook, heeft een duidelijk antwoord op het complex van ingewikkelde en verwarrende problemen waarmee de natie in binnen- en buitenland wordt geconfronteerd.”

In andere landen is het niet anders. We lezen in de National Observer: „Elke belangrijke industriële natie maakt momenteel een ’vertrouwenscrisis’ door, met een bevolking die is gefrustreerd door het blijvende karakter der problemen, waarvoor haar regering blijkbaar geen oplossing weet.” Kleinere landen hebben zich wat dit betreft niet capabeler getoond, getuige de doorlopende vormingen en ontslagaanbiedingen van hun regeringen.

Instituten van allerlei aard falen

Het zijn niet alleen de regeringen die niet bij machte blijken de problemen van de mensheid op te lossen. Instituten van allerlei aard worden met een zelfde fiasco geconfronteerd. En de kritiek blijft niet uit.

De Los Angeles Times verklaarde: „Het hedendaagse gezin ontvangt niet veel hulp van de instituten die het omgeven, regering, scholen en kerken niet uitgezonderd.” Ook het vertrouwen in de zakenwereld en de industrie is gedaald, wegens de heersende tekorten en snel omhooglopende prijzen.

Dr. Phillip Converse van de universiteit van Michigan stelde vast: „Het vertrouwen in onze instituten brokkelt met een alarmerende snelheid af. Men voelt zich bijna wanhopig wanneer men Watergate stapelt op wat alreeds een grote puinhoop was.”

Wat de situatie voor mensen bovenal zo frustrerend maakt, is dat zij niet meer zoals in het verleden voor leiding en troost naar een tweede instituut kunnen opzien als zij door een eerste in de steek gelaten zijn. Nu hebben zij aan geen enkele kant meer houvast. Is het nog een wonder dat Dr. A. Spilhaus, voormalig voorzitter van het Amerikaanse Genootschap ter Bevordering van de Wetenschap tot de conclusie kwam: „Er bestaat een fundamenteel ongeloof in de medemens en in het vermogen van de maatschappij haar problemen op te lossen.”