Maguey — een plant met vele gebruiksmogelijkheden
Door Ontwaakt!-correspondent in Mexico
ALS men door Midden-Mexico reist, zal men velden zien waarop in lange rechte rijen tamelijk grote, maar betrekkelijk laaggroeiende planten zijn gezaaid. Deze planten staan in andere landen over het algemeen bekend als agaven, maar in Mexico worden ze maguey genoemd.
Sommige gedeeltelijk ingelichte reizigers denken misschien alleen aan maguey als de bron van populaire dranken. Zij weten wellicht dat men van het sap van de maguey pulque — een inheemse Mexicaanse drank — en de internationaal bekende tequila bereidt. Maar maguey heeft nog tal van andere gebruiksmogelijkheden. Het werk van duizenden mensen in Mexico bestaat in feite in het maken van produkten uit deze merkwaardige planten.
Uiterlijk en groei
De maguey heeft een korte lijvige stengel, waardoor het lijkt alsof de bladen regelrecht uit de wortel komen. De groengrijze bladen zijn dik en vlezig en staan gegroepeerd rond de voet van de plant. Ze kunnen echter wel meer dan twee en een halve meter lang en 30 centimeter breed worden! Aan het uiteinde van de bladen zit een scherpe zwarte doorn en de randen zijn stekelig.
De maguey groeit erg langzaam. Elk jaar vormen zich meer bladen en wordt er meer voedsel in ze opgeslagen. Na ongeveer twintig à dertig jaar groeit er uit het midden een stengel omhoog die na slechts enkele dagen zes of meer meter de lucht in steekt! Aan deze stengel komen trossen gelige bloemen. En dan, na slechts eenmaal in haar leven te hebben gebloeid, gaat de plant dood.
Het kweken van maguey is niet van vandaag of gisteren. De Azteken van Mexico kweekten honderden jaren geleden reeds deze plant om de drank die zij van haar sap maakten, en ook om haar vezels, die zij bij het weven gebruikten. De maguey groeit goed in een klimaat met temperaturen tussen de 18° en 23° C en op een hoogte van ongeveer 1000 tot 2000 meter. Ze gedijt in Midden-Mexico, niet ver van Mexico City af.
Pulque, de populaire drank van Mexico
Pulque wordt bereid uit het sap van verschillende maguey-soorten. Deze witachtige melkachtige drank wordt hoofdzakelijk in Midden-Mexico gemaakt en gedronken, zodat weinig mensen buiten het land er zelfs maar van gehoord hebben. Omdat de populariteit van de drank is beperkt tot Mexico, bestaat er het gezegde: „Mexicaanser dan pulque”, waarmee wordt gedoeld op iets dat alleen van het land is.
De wijze waarop pulque wordt gemaakt is in de loop der eeuwen sinds de Azteken weinig veranderd. Wanneer de reusachtige bloemstengel uit de plant begint op te schieten, is er een toevloed van suikerhoudend sap naar de stengel. Door de knop van de stengel af te snijden voordat hij begint te groeien en een holte in het midden van de plant uit te snijden, kan dit lichte sap, dat aqua miel wordt genoemd, worden verzameld. Men zegt dat één plant wel 1000 liter sap kan opleveren!
Bij het bereiden van pulque laat men het suikerhoudende sap een gisting ondergaan. Wanneer deze vloeistof, bij de verandering van suiker in alcohol, dik, melkachtig en min of meer draderig wordt, kan het produkt als pulque worden verkocht. Toen de Spanjaarden in 1521 de Indianen deze alcoholhoudende drank „poliuqui” (tot ontbinding overgegaan) hoorden noemen, verbasterden zij dit tot „pulque” en deze naam is gebleven. Sommigen vinden de reuk en consistentie van pulque onaangenaam, maar toch heeft de drank zijn populariteit behouden.
De Indianen gebruikten pulque als een ingrediënt van verschillende medicijnen. Zelfs thans staat de drank erom bekend tal van gezonde eigenschappen te bezitten, vooral als hij met mate wordt gebruikt. Pulque bevat veel eiwitten, vitamine B complex, vitamine C en minerale zouten. In pulque zitten in wezen dezelfde voedingsstoffen als in melk en vlees.
In de Mexicaanse staten México en Hidalgo is het gebruik van pulque erg algemeen; kinderen drinken het zelfs vanaf de wieg. Als het echter niet met mate wordt gebruikt, kunnen de gevolgen schadelijk zijn. Overmatig gebruik kan zelfs de geest afstompen en het opzwellen van het gezicht en de ledematen veroorzaken. Sommige Mexicanen hebben een gezegde voor pulque dat wijst op de slechte gevolgen die deze drank kan hebben, namelijk: „De witte nectar voor zwarte dromen.”
Tequila en mescal
Een nog algemener gebruikte drank die uit maguey wordt gewonnen, is tequila. De produktie van tequila is een grote industrie in Mexico. Er wordt jaarlijks meer dan 30.000 liter vervaardigd, waarvan ongeveer 10 percent wordt geëxporteerd. Tequila wordt van het sap van de blauwe maguey gemaakt.
Om tequila te krijgen, moet de blauwe maguey eerst volwassen worden, hetgeen zes tot dertien jaar duurt. Dan worden de bladen weggesneden totdat de centrale stam is uitgehold als een ananasvormige kom waarin het sap zich kan verzamelen. Dit sap wordt naar de fabriek gebracht, alwaar men het laat gisten, en er daarna, door distillatie, een drank van een lichte doorzichtige kleur van bereidt. Deze is erg sterk en kan, als hij niet met mate wordt gebruikt, schadelijke gevolgen hebben.
Mescal is een andere drank die door distillatie wordt gemaakt van het sap van magueyplanten. Het heeft een gelige kleur en is eveneens een sterk alcoholhoudende drank, die wijselijk alleen met mate wordt gebruikt. Het is interessant dat sommige soorten mescal met een worm in de fles worden verkocht. Deze wormen, die in magueyplanten leven, worden door sommige Mexicanen ook als voedsel gebruikt.
Andere produkten van de maguey
Andere produkten waarvan de magueyplant de leverancier is, zijn onder andere verschillende soorten siropen. Een ervan is amberkleurig, licht, transparant en heerlijk van smaak. Wegens haar hoge vitamine- en eiwitgehalte wordt ze van geneeskundige waarde geacht.
Uit maguey wordt ook industrie-alcohol en een uitstekende kwaliteit azijn verkregen — zo ook een gom, gelijkend op Arabische gom, en synthetisch hout. De sterke vezels die uit de bladen van de maguey worden verkregen, onder andere de bekende „sisal” worden voor het maken van een uitstekende kwaliteit touw gebruikt. Maguey vindt tevens toepassing als veevoeder.
Maguey wordt door de nederige mensen van Mexico gekweekt, die er in vele opzichten nut van hebben. Zij gebruiken de plant als brandstof en de groene of gedroogde bladen voor het verpakken van smakelijke inheemse gerechten. De gedroogde bladeren dienen ook als dakbedekking voor huizen van in de zon gedroogde stenen. In het begin van de jaren zestig heeft de Mexicaanse regering de Maguey-Beschermraad opgericht, die als opdracht heeft de mogelijkheden te bestuderen en een plan op te stellen voor een uitgebreidere toepassing van de plant en haar produkten, met het doel de levensstandaard van de maguey-arbeiders te verbeteren.
Evenals van zovele andere produkten van de aarde kan worden gezegd, is maguey een plant die op verschillende manieren tot nut van de mens kan worden gebruikt.