„Laten wij eens van hart tot hart met elkaar spreken”

„ZEG, jouw vrouw maakt zich werkelijk bezorgd over je gezondheid”, zei een man onlangs tegen zijn vriend. „Heus?” vroeg de vriend. „Dat heeft zij mij helemaal niet laten merken.” Het was een troost voor de vriend dat te horen, want het leek hem toe dat zijn vrouw zich niet al te bezorgd over hem maakte.

Hoe kenmerkend is dit waar gebeurde voorval! Echtgenoten en echtgenotes praten met anderen over zaken waar zij in de eerste plaats met elkaar over zouden moeten spreken (een feit waarmee huwelijksraadgevers maar al te goed bekend zijn!). Ouders klagen erover dat zij hun kinderen niet begrijpen. Kinderen, op hun beurt, klagen er bij anderen over dat hun ouders „stijf en ouderwets” zijn. Werkgevers laten na met hun werknemers te praten, en werknemers verzuimen naar hun werkgevers toe te gaan; dit alles heeft zowel in emotioneel als economisch opzicht schadelijke gevolgen.

Hedendaagse onderzoekers van de menselijke natuur spreken veel over de belangrijkheid van communicatie, en terecht, want veel van de ellende die er op het ogenblik in de wereld bestaat, is te wijten aan het steeds verder afnemen van het onderlinge menselijke contact. Zo stond er in een in 1972 uitgegeven boek, geschreven met het doel gehuwde personen te helpen een beter begrip voor elkaar op te brengen en hen daardoor te helpen meer vreugde en voldoening uit hun huwelijk te putten: „Veel gehuwden denken dat zij veel meer van hun huwelijkspartner af weten dan in werkelijkheid het geval is.”

Natuurlijk is het veel gemakkelijker om met anderen te praten en bij hen uw nood te klagen of te mopperen over een situatie, dan te spreken met degene over wie het gaat of die erbij betrokken is; het is zoveel makkelijker om die persoon „stilzwijgend te behandelen”. Maar de makkelijkste weg is zelden de beste. Het vraagt moed, wijsheid, tact, ja, en liefde om te trachten met de betrokken persoon een gesprek aan te gaan over een misverstand, een onplezierige situatie of een tekortkoming.

Deze eigenschappen werden ten toon gespreid door een man die gehuwd was met een zeer intelligente vrouw. Deze vrouw was niet alleen intelligent maar bezat ook een sterke eigen wil. Het leek er wel op dat iedere keer wanneer hij een opmerking maakte, zij er iets tegenin moest brengen, wat tot gevolg had dat hij langzamerhand zijn mond hield. Hij ontdekte echter dat dit niet de oplossing was, want hun verhouding verslechterde. Daarom zei hij op een keer, op aanraden van een van zijn vrienden, teder en liefdevol, zoals alleen hij dat kon, tegen zijn vrouw: „Schat, wij moeten eens van hart tot hart met elkaar spreken.” Hij begon het gesprek met uitingen van waardering en liefde en kwam zoetjes aan terecht bij de punten waarvan hij vond dat ze besproken moesten worden. Als gevolg van dit gesprek verbeterde hun verhouding. In werkelijkheid was zij zich er helemaal niet van bewust geweest hoe onnadenkend haar vitterige antwoorden waren en hoe ze hem hadden geïrriteerd.

Koningin Esther uit de bijbel stelt ons een overeenkomstig voorbeeld. Zij had iets heel belangrijks voor ogen, namelijk het welzijn van haar volk. Zij had zich kunnen stilhouden en het erop kunnen wagen dat zijzelf misschien de dans zou ontspringen. Maar zo was zij niet. Op aandringen van haar neef Mordechaï bereidde zij op tactvolle wijze de weg voor een gesprek van hart tot hart met haar koninklijke echtgenoot. Met welk resultaat? Zij en haar volk werden gespaard. — Esth. 5:1–7:10.

Wanneer het duidelijk is dat er geen goede verstandhouding tussen ons en een andere persoon bestaat, zijn wij het zowel aan onszelf als aan de andere partij verplicht van hart tot hart met hem of haar te spreken. Dit beginsel wordt herhaaldelijk in de bijbel beklemtoond. Aan de ene kant vertelt de bijbel ons dat wij, als wij weten dat een ander iets tegen ons heeft, het initiatief moeten nemen om de zaken recht te zetten, en aan de andere kant vertelt de bijbel ons ook dat wij, als wij een ernstige grief tegen iemand anders hebben, naar die persoon toe moeten gaan en de kwestie ronduit moeten bespreken. — Matth. 5:23, 24; 18:15-17.

Door een gesprek van hart tot hart kunnen dingen worden rechtgezet, tot welzijn van beide partijen. Een echtgenoot kan bijvoorbeeld te attent zijn voor knappe leden van de andere sekse. Hij denkt daar misschien niet eens zozeer bij na, en houdt ervan de rol van galante heer te spelen, maar het kan heel ontmoedigend zijn voor zijn minder aantrekkelijke vrouw. In plaats van in stilte te lijden, dient zij van hart tot hart met hem te spreken.

Wat moet men doen als jongeren een eigenzinnige houding aan de dag leggen? Dienen hun ouders hen maar hun gang te laten gaan? Hoe vaak komt het niet voor dat ouders geschokt en verbaasd zijn wanneer zij vernemen dat hun kinderen in aanraking zijn gekomen met de politie wegens het gebruik van drugs, of dat hun zoon een geslachtsziekte heeft opgelopen of dat hun dochter op onwettige wijze zwanger is! Zouden de ouders verbaasd zijn geweest als zij van hart tot hart met hun kinderen hadden gesproken? Neen, want dan zouden òf de kinderen niet in dergelijke moeilijkheden verzeild zijn geraakt òf de ouders zouden hebben geweten wat zij konden verwachten. Hoe ver een dergelijk gebrek aan onderling contact kan gaan, blijkt wel uit het geval van een meisje in Brooklyn. Zij bracht een onwettig kind ter wereld voordat haar familie ook maar wist dat zij zwanger was. Hoewel zij nog thuis woonde, zeiden haar ouders dat zij niets ongewoons aan haar uiterlijk hadden opgemerkt.

Waarom zijn zovelen er huiverig voor een gesprek van hart tot hart aan te knopen? In sommige gevallen is het te wijten aan een neiging tot introversie, in welk geval men zijn toevlucht neemt tot zelfmedelijden en een zekere voldoening put uit het idee dat men een martelaar is.

Het kan ook een kwestie van trots zijn. Iemand kan niet willen toegeven dat hij gekwetst is of de oorzaak van de moeilijkheid is, of men wil zichzelf niet vernederen, omdat het vaak nederigheid vereist het voorstel te doen tot een gesprek van hart tot hart.

Er is wel gezegd dat 70 percent van de intermenselijke communicatie non-verbaal is, dat wil zeggen, tot stand komt door middel van gebaren en gedragingen en niet door middel van woorden. Hoewel wij inderdaad zonder woorden gevoelens kunnen overbrengen, kunnen wij niet doorgeven om welke reden wij een bepaald gedrag volgen, noch kunnen wij louter door daden misverstanden of verkeerde indrukken uit de weg ruimen. Maar door dingen met elkaar te bespreken, kunnen wij de verwachting koesteren dat dat wel gebeurt. Houdt in gedachten dat er voor het aanknopen en voeren van een gesprek van hart tot hart moed, wijsheid, tact en liefde nodig zijn, maar hoe lonend is zo’n gesprek!

Ja, er is een tijd voor elke aangelegenheid onder de zon, en wanneer er een communicatiekloof is ontstaan — en nog beter, voordat die is ontstaan — is het er de tijd voor om te zeggen: „Laten wij eens van hart tot hart met elkaar spreken.”