Kinderen namen geven — op z’n Afrikaans

Door Ontwaakt!-correspondent in Rhodesia

VRIENDEN van ons noemden hun dochter Wees niet bang. „Wat eigenaardig”, denkt u misschien. Maar laat mij, voordat u medelijden met haar krijgt, zeggen dat haar ouders Afrikanen zijn die Chisjoons spreken. Wees niet bang is in hun taal Musatye, een heel leuke naam als u hem goed uitspreekt.

Zullen wij nog eens Musatye zeggen? Moe-sa-tsjke. Als u het een paar maal herhaalt, klinkt het als de roep van een vogel.

Ongetwijfeld hebben veel van onze lezers hun kinderen bijbelse namen gegeven, zoals Sara, Naomi, Daniël en David. Deze namen zijn gemakkelijk uit te spreken en worden nooit ouderwets.

In het Israël uit de oudheid werden bepaalde namen meestal gegeven wegens de betekenis die ze hadden. En in Afrika is dat tegenwoordig grotendeels nog steeds het geval. U zult het interessant vinden te weten hoe Afrikaanse baby’s genoemd worden, en waarom zij zo worden genoemd.

Ouders vertellen

Wij hebben een brief voor ons liggen van Musatye’s ouders, die Chisjoons spreken. Haar vader en moeder zijn beiden opgedragen dienstknechten van Jehovah God, die elke maand 150 uur besteden aan het prediken tot anderen over het prachtige voornemen van de ware God. Daarnaast moeten zij nog voor zeven kinderen zorgen. Dennis, Stella en Ruben zijn hun drie oudsten, maar van de jongste vier hebben er drie Chisjoonse namen: Musatye, Vimbai (wie-mbì), „Heb vertrouwen”, en Kurirai (koe-rie-rì) „Overwin”. De vierde werd Witness (getuige) genoemd. De ouders gaven als uitleg:

’Toen wij onze jongste vier kinderen een naam gaven, deden wij dit met de gedachte onszelf als gezin in het christelijke geloof aan te moedigen. Wanneer wij bijvoorbeeld Witness roepen, wordt ons hele gezin eraan herinnerd dat wij Jehovah’s getuigen zijn. Als wij onze dochter Musatye roepen, wordt ons hele gezin eraan herinnerd dat wij niet bevreesd moeten zijn voor hen die het lichaam doden maar de ziel niet kunnen doden (Matth. 10:28). Als wij Vimbai roepen, wordt ons gezin eraan herinnerd dat wij vertrouwen moeten hebben in en loyaal moeten zijn aan Jehovah en zijn organisatie. En als wij Kurirai roepen, weten wij dat wij de moeilijkheden die de Duivel en de andere vijanden van Jehovah en zijn organisatie ons in de weg zullen leggen, dienen te overwinnen.’

Als de vader van Musatye deze vier kinderen de een na de ander zou roepen, zou hij als het ware een hele toespraak houden, en wel een zeer aansporende toespraak. Het is bovendien een bijzonder gelukkig stemmende gedachte dat dit gezin elke dag op vriendelijke wijze wordt herinnerd aan wat het graag wil zijn en wil doen. Ja, het is beslist waardevol goed na te denken over het kiezen van een mooie naam.

De moeder van een ander gezin schrijft, dat het minder aangenaam is wanneer men alleen zoons heeft, dan wanneer men zowel zoons als dochters heeft, en deze gedachte wordt weerspiegeld in haar namenkeus:

„Het eerste meisje dat in ons gezin werd geboren, kreeg de naam Chiedza [tsjie-edzà]. Chiedza betekent ’licht’. Ik noemde haar Chiedza omdat ik een gezin met zowel jongens als meisjes wilde hebben. Ik had al twee zoons, en toen er een meisje kwam, was er licht in het gezin. Het tweede meisje kreeg de naam Tsitsi [tsie-tsie]. Tsitsi betekent ’goed’. Ik noemde haar Tsitsi omdat Chiedza het enige meisje in het gezin was en dus geen speelkameraadje had, en het was dus goed dat het tweede meisje in ons gezin geboren werd.”

Zeg ze eens hardop

Er is een rijkdom aan mooie namen in de vier hoofddialecten van het Chisjoons. U zult zeker genieten van de hieronder volgende bloemlezing, als u ze hardop leest.

Tendai (tè-ndì) — „Danken.” Een man gaf zijn zoon deze naam omdat hij, ondanks zijn liefde voor zijn vier dochters, dankbaar was dat zijn vijfde kind een zoon was.

Ngoni (ngo-nie) — „Barmhartigheid.” Een dankbaar ouderpaar gaf hun tweede kind deze naam, omdat zij het als een grote barmhartigheid beschouwden weer een zoon te krijgen na de dood van hun eerstgeborene.

Chipo (tsjie-po) — „Geschenk.” Farisa (fà-rie-sà) — „Gelukkig maken.” Wij hebben veel Chipo’s en Farisa’s ontmoet, maar ik was wel het meest onder de indruk van een moeder die vier tweelingen had, en daarbij nog zeven andere kinderen. Zou het u gelukkig maken als geschenk uw veertiende en vijftiende kind te krijgen? Zij wel. Ik mocht deze twee mooie baby’s met hun fluweelzachte huid vasthouden, en ik deelde in haar geluk.

Rudo (roe-do) — „Liefde.” Deze naam vindt u in elke Chisjoons-sprekende gemeenschap, en de populariteit ervan is gelijk aan die van Jan en Marie onder Europeanen. Wanneer wij denken aan het feit dat God liefde is, en dat christenen geboden wordt God en hun naaste lief te hebben, is het niet te verwonderen dat Rudo een geliefkoosde naam is. Deze naam kan zowel aan een meisje als aan een jongen worden gegeven, hetgeen met nog veel meer Afrikaanse namen mogelijk is.

Diepere betekenissen

De betekenis van namen is niet altijd meteen duidelijk. Als een baby een naam krijgt, wordt er misschien een lange lijst van gebeurtenissen of de familiegeschiedenis nagegaan. Ik werd bijvoorbeeld geïntrigeerd door de namen die de kinderen van een vriend van mij hadden, en ik had in gedachten al helemaal beredeneerd wat de betekenis was. Maar zie eens hoe ik het volkomen bij het verkeerde eind had, zoals de vader mij duidelijk maakte:

Hatina (hà-tie-nà) — „Wij hebben geen.” Daar het meisje hun eerste kind was, redeneerde ik dat de ouders gedacht hadden: „Behalve dit ene kind, hebben wij geen kinderen.” De vader legde echter uit: ’Volgens Afrikaans gebruik heeft men graag grote gezinnen en veel verwanten, maar uit het gezin van mijn grootvader van vaderskant zijn er van een familie van tien personen maar drie in leven gebleven. Mijn vader zelf had maar twee nakomelingen. Daarom zei ik bij de geboorte van mijn dochter: „Wij hebben geen verwanten.”’

Tapfuma (tà-pfoe-mà) — „Wij zijn rijk.” Mijn gedachte was: „Zij hebben twee dochters, en nu een zoon, dus daarom zijn zij rijk.” Dat was echter slechts gedeeltelijk de reden geweest waarom de vader deze naam had uitgekozen. Hij had geredeneerd: ’Ik kom uit een arm gezin en heb niet veel onderwijs genoten, maar toen mijn derde kind geboren was, kon ik mijn rijkdommen als volgt opsommen: Ik werk als horlogemaker en heb een auto gekocht; wij hebben een zoon, een erfgenaam; en het belangrijkste is, wij bezitten het voorrecht van gebed en kennen Gods waarheid, hetgeen ons in de gelegenheid stelt eeuwig leven te verkrijgen. Toen ik dat allemaal overdacht, zei ik: „Nu zijn wij rijk.” Daarom noemde ik deze jongen Tapfuma.’

Netsai (nè-tsì) — „Moeilijkheden.” Dit woord kan ook „Vermoeid” betekenen. Naar mijn idee zou een moeder na in zes en een half jaar vier kinderen ter wereld te hebben gebracht, inderdaad vermoeid kunnen zijn. Maar de moeilijkheden waardoor men op die naam kwam, werden niet aan het kind toegeschreven. De vader vertelde dat zijn vrouw een gevaarlijke vorm van bloedarmoede had, zijn moeder was ziek en ook zijn oudste, Hatina, was ziek. Daar het kind tijdens een periode van moeilijkheden ter wereld kwam, ontving zij die naam, maar niet om haarzelf te kleineren. Hebt u de naam Netsai hardop gelezen? Heel leuk, vindt u niet?

Namen in andere talen

Zoals u misschien reeds hebt opgemerkt, gebruiken ouders soms ook Engelse woorden als naam voor hun kinderen. Sommige kinderen groeien bijvoorbeeld op met een naam als Gift (geschenk), Precious (kostbaar), Shepherd (herder), enzovoort. Een Afrikaanse onderwijzer zei over zijn zoon: „Ik heb hem Blessing (zegen) genoemd, omdat ik van mening ben dat het Jehovah God is die goede gaven schenkt [Jak. 1:17], en ik heb het kind dus gekregen als een zegen van Jehovah.”

Veel Afrikaanse huwelijken lopen uit op een scheiding als de verbintenis geen kinderen voortbrengt, en voor veel mensen is het een schande als ze maar één kind hebben. Dat was echter niet het geval bij een man en een vrouw van de Nsenga-stam, die na tien jaar getrouwd te zijn geweest, nog slechts één kind hadden, Samuël. De tweede zoon die geboren werd, gaven zij de naam Lundu (loe-ndoe), wat twee betekenissen heeft, namelijk „kalm” en „uitstel”. Dit geeft een heel goede beschrijving van de rustige, bedaarde, kalme toestand waarin hun huwelijk zich bevond tijdens het tien jaar durende uitstel tussen Samuël en Lundu.

De Cinyanja-sprekende mensen die in Rhodesia wonen komen uit Zambia of Malawi, en ook zij kiezen interessante en liefelijke namen voor hun nakomelingen. Om er enkele te noemen: Chisoni (tsjie-so-nie), „Deernis”, Chifundo (tsjie-foe-ndo), „Barmhartigheid”, Chuma (tsjoe-ma), „Rijk”. Een kringopziener van Jehovah’s getuigen bracht tot uitdrukking hoe hij erover dacht vader van een tweeling te zijn geworden, door zijn zoon Madalitso (mà-dà-lie-tso), „Zegeningen”, te noemen, en zijn dochter Chimwemwe (tsjie-mwè-mwè), „Vreugde”. Deze ouders noemen de tweeling ook wel eens bij hun Engelse naam, Blessings en Joy.

Het is beslist te prijzen, wanneer u uw kind de naam geeft van een man of vrouw van geloof uit de bijbel, vooral als u de gedachte kent die achter zulke namen schuilt: Sara, „Vorstin”, Naomi, „Mijn welbehagen”, Daniël, „God is (mijn) rechter”, David, „Geliefde”. Evenals de Israëlieten uit de oudheid, zien wij dat ook veel van onze Afrikaanse vrienden hun kinderen een naam geven die iets betekent. Het kan vaak een vreugde zijn om op deze wijze een naam te kiezen. En wees niet bevreesd is een aanmoedigende gedachte en bovendien een heel aanvaardbare naam voor een klein juffertje, als men het op z’n Chisjoons zegt: Musatye.