Fietsen — lopen op wielen

Door Ontwaakt!-correspondent in de Dominicaanse Republiek

HEBT u ooit van Mile-a-Minute Murphy gehoord? Het was in het jaar 1899 dat hij die bijnaam kreeg doordat hij fietsend achter een spoortrein een mijl (1,6 km) in 57 ⁴/₅ seconde had afgelegd. Hij had de spoorwegmaatschappij van Long Island (New York) ertoe overgehaald voor hem een 1,25 m breed en 2 ¹/₂ mijl lang fietspad van planken tussen de rails aan te leggen. In die tijd was fietsen de favoriete sport van miljoenen over de hele wereld, en de fiets was op het toppunt van zijn populariteit.

De fiets is eigenlijk het snelste middel waarmee de mens zich op eigen kracht kan voortbewegen, en in veel landen beziet men de fiets nog steeds als een goedkoop en betrouwbaar vervoermiddel. Kinderen vragen om een fiets als zij nog maar pas hebben leren lopen. Ik herinner mij nog dat mijn ouders twee verzekeringspolissen verzilverden om zowel voor mij als mijn broer een fiets te kunnen kopen. Al gauw hadden wij krantewijken waarin wij verscheidene kilometers moesten afleggen — zonder de hulp van dit vervoermiddel zou dat heel moeilijk zijn geweest. Wij gingen op de fiets naar school en gebruikten hem voor het doen van boodschappen en kregen op die manier heel wat gezonde lichaamsbeweging. Jarenlang fietste mijn vader naar zijn werk, een fabriek waar windmolens werden gemaakt.

Tegenwoordig wordt de fiets in sommige landen als een stuk speelgoed beschouwd. Het feit dat de nederige fiets een krachtige invloed op de loop der geschiedenis heeft uitgeoefend — in het bijzonder in Noord- en Zuid-Amerika — is in het vergeetboek geraakt. Het was de fiets die de aanleg van harde, effen wegen noodzakelijk maakte, waardoor tevens de weg voor de komst van de automobiel werd geplaveid. Een schrijver heeft zelfs beweerd dat „de fiets zowel fysiek als psychologisch de werkelijke vader van de auto was.”

Wat fietsgeschiedenis

In 1860 stond de fiets bekend als de „bottekraker”. Dat was met het oog op de ijzeren velgen en de ruwe straatkeien van die tijd wel te begrijpen. Een paar jaar later kwam de hoogwieler, in Engeland soms de „penny-farthing” genoemd. Dit model was voor de meer avontuurlijke en op snelheid beluste fietser ontworpen. Deze fiets had een groot voorwiel met een middellijn van ongeveer 1,30 m, voorzien van pedalen en een heel klein achterwiel. Het stoppen was echter een probleem, en aangezien men zich op ongeveer anderhalve meter van de grond bevond, werd bij pogingen om af te stappen menig been gebroken.

Het jaar 1880 kenmerkte een grote stap voorwaarts; de ketting voor de achterwielaandrijving deed zijn intrede, en deze kon op elke gewenste wijze worden aangedreven ten einde snelheid of kracht te ontwikkelen. Voordien werd het grote wiel door onhandige hefbomen aangedreven. In de volgende tien jaar verschenen er nog meer nuttige vindingen: de luchtband, kogellagers, de terugtraprem en het stuur maakten hun debuut. Elk droeg ertoe bij dat de fiets steeds populairder werd.

De „veiligheids”-fiets verscheen in 1890. Deze fiets had wielen van dezelfde grootte en kwam in wezen overeen met het huidige model. De Amerikanen schrijven het ontwerp toe aan de Pope Manufacturing Company van Hartford, Connecticut, maar een overeenkomstig model verscheen gelijktijdig in Engeland en Frankrijk. Hoe het ook zij, door het toepassen van het systeem van verwisselbare onderdelen nam het Connecticut-concern snel de leiding in de produktie, en al gauw werden Amerikaanse fietsen naar alle delen van de wereld geëxporteerd.

Tegen het jaar 1896 waren er in de Verenigde Staten ongeveer 4.000.000 fietsers. In 312 fabrieken werden in één enkel jaar meer dan een miljoen fietsen vervaardigd. De Amerikaanse rijwielindustrie vond in Engeland een tijdlang grote aftrek, grotendeels als gevolg van het feit dat de Britse fabrikanten niet aan de geweldige vraag konden voldoen. De komst van de automobiel had in de Verenigde Staten echter een meer rechtstreekse uitwerking op het fietsen dan in Engeland of op het Europese vasteland. Auto’s werden populair en waren zo laag in prijs, dat ze voor het gemiddelde gezin betaalbaar waren. Het fietsen werd dus grotendeels aan de kinderen overgelaten.

Niettemin zijn er in de Verenigde Staten 24.000.000 fietseigenaars. De circa 13 miljoen inwoners van Nederland beschikken over ruim 8 miljoen fietsen, in Denemarken heeft één op ongeveer elke twee personen een fiets, en in talloze landen waar de auto als een luxe wordt beschouwd en buiten het bereik van de arbeider ligt, is de fiets nog steeds het alledaagse vervoermiddel. In heel Europa, in Midden-Amerika, Indonesië, Japan en Noord-Afrika kan men hele groepen fietsers aantreffen.

Hier in de Dominicaanse Republiek wordt de fiets door allerlei kooplui meer en meer als een mobiele winkel gebruikt. Sommige zijn uitgerust met een blok ijs en flessen limonadesiroop. Overal waar veel mensen zijn kan men de ijsman aantreffen die kegelvormige wafels met geschaafd ijs en daarbovenop siroop naar keuze verkoopt. Anderen verkopen vanaf hun „fiets” fruit, groenten en andere eetwaren. Op andere speciaal geconstrueerde fietsen worden scharen en messen geslepen. Heel vaak ziet men fietsen met achterop een speciaal rek gemonteerd waarmee gereinigde kostuums en broeken van de stomerij naar de klanten worden vervoerd.

Een gezond vervoermiddel

De fiets oefent stellig aantrekkingskracht uit op mensen die van de natuur houden en belang stellen in gezondheid. Het is een middel om er even ’uit’ te zijn, alleen in de vrijheid van het platteland. Fietsen heeft de voordelen van de lichaamsbeweging die men door wandelen verkrijgt, maar brengt u bovendien sneller op verafgelegen plaatsen. Het is een uitstekende manier om de schadelijke gevolgen van een zittend leven ongedaan te maken. Toeristenorganisaties die deze manier van reizen stimuleren, hebben langs de hoofdroutes om de vijftien of vijfentwintig kilometer herbergen laten neerzetten.

De fiets is ook een nuttig instrument om in verafgelegen streken, zelfs daar waar goede wegen ontbreken, het goede nieuws van Gods koninkrijk onder de mensen te verbreiden. Alles wat een fietser nodig heeft is een platgetreden voetpad. En wat het onderhoud en de stalling betreft, een gang of de ruimte onder de trap en een doek met wat dunne olie zijn al toereikend. Om mensen in verafgelegen plaatsen de boodschap van troost en hoop van Gods beloften te brengen, hoeft iemand dus niet te wachten totdat hij zich een auto kan veroorloven.

Fietsen is niet alleen een goede manier om zich vrij en zonder zorgen voor motorstoring voort te bewegen, maar de gang is langzaam genoeg om het oog te laten genieten van het voorbijgaande landschap en van de wonderen van Gods schepping om zich heen. Het blazen van de wind in het gezicht, dat rood is van inspanning na het bestijgen van een heuvel, de stilte en het gevoel van vrijheid, dit alles draagt bij tot de algehele heilzame uitwerking die „het lopen op wielen” heeft.