“Il-​Ġawhra tal-​Galilija Kollha”

SITT kilometri u nofs biss lejn il-​majjistral taʼ Nazaret, il-​belt fejn trabba Ġesù, kien hemm belt li fl-​Evanġelji qatt ma ssemmiet. Madankollu, din kienet imsejħa “l-​ġawhra tal-​Galilija kollha” minn Ġużeppi Flavju, l-​istorjografu Lhudi taʼ l-​ewwel seklu. Kienet il-​belt taʼ Sepforis. X’nafu aħna dwar din il-​belt?

Wara l-​mewt taʼ Erodi l-​Kbir, x’aktarx fis-​sena 1 Q.E.K., iċ-​ċittadini taʼ Sepforis qamu kontra Ruma, bir-​riżultat li l-​belt tagħhom saret ħerba. Antipa, bin Erodi, wiret il-​Galilija u l-​Perija u għażel il-​belt meqruda taʼ Sepforis bħala l-​post għall-​belt kapitali tiegħu. L-​istil taʼ l-​arkitettura tal-​belt li reġgħet inbniet kien wieħed Grieg-Ruman, għalkemm il-​popolazzjoni kienet kważi kollha Lhudija. Skond il-​Professur Richard A. Batey, il-​belt saret “iċ-​ċentru prinċipali minfejn il-​Gvern kien jikkontrolla l-​Galilija u l-​Perija,” sakemm Antipa bena lil Tiberija madwar is-​sena 21 E.K. u din ħadet post Sepforis bħala l-​belt kapitali. Dan kien iż-​żmien meta Ġesù kien qed jgħix viċin il-​belt.

Il-Professur James Strange, li kien għamel xogħol taʼ skavar f’Sepforis, jemmen li darba l-​belt kellha arkivji, teżorerija, armerija, banek, bini pubbliku, u swieq li jbigħu ċ-​ċeramika, ħġieġ, oġġetti tal-​metall, ġojjelli, u varjetà taʼ ikel. Kien hemm nissieġa u merkanti tal-​ħwejjeġ u ħwienet minfejn setgħu jinxtraw basktijiet, għamara, fwejjaħ, u affarijiet bħal dawn. Kien stmat li l-​għadd tal-​popolazzjoni dak iż-​żmien kien taʼ bejn 8,000 u 12,000 ruħ.

Ġesù qatt żar din il-​belt mimlija attività li kienet siegħa mixi ’l bogħod minn Nazaret? L-​Evanġelji ma jagħtuniex tweġiba. The Anchor Bible Dictionary jinnota li “rotta loġika waħda minn Nazaret għal Kana tal-​Galilija kienet tgħaddi minn Sepforis.” (Ġwanni 2:1; 4:​46) Minn Nazaret, l-​għolja taʼ Sepforis tistaʼ tidher sew peress li l-​għoli tagħha huwa taʼ mija u għoxrin metru ’l fuq mill-​wied. Xi wħud huma tal-​fehma li meta Ġesù ta t-​tixbiha dwar “belt li tkun qiegħda fuq muntanja ma tistax tinħeba,” hu probabbilment kellu f’moħħu din il-​belt.​—Mattew 5:​14.

Wara l-​qerda taʼ Ġerusalemm fis-​sena 70 E.K, Sepforis saret il-​belt Lhudija prinċipali fil-​Galilija u iktar tard il-​post tas-​Sinedriju, il-​qorti superjuri Lhudija. Għal xi żmien, din irnexxiet bħala ċ-​ċentru fejn il-​Lhud kienu jieħdu t-​taħriġ tagħhom.

[Mappa/Stampa f’paġna 32]

Għall-formazzjoni sħiħa tat-test, ara pubblikazzjoni)

Il-​Baħar tal-​ Galilija

GALILIJA

Kana

Tiberija

SEPFORIS

Nazaret

PERIJA

[Sors tal-Istampa f’paġna 32]

Fuħħar: Excavated by Wohl Archaeological Museum, Herodian Quarter, Jewish Quarter. Owned by Company for the Reconstruction of the Jewish Quarter in the Old City of Jerusalem, Ltd