മൃഗശാല—വന്യജീ​വി​ക​ളു​ടെ അവസാന പ്രത്യാ​ശ​യോ?

ഇക്കഴിഞ്ഞ വർഷങ്ങ​ളിൽ ലോക​ത്തി​ലെ ഏറെ പുരോ​ഗ​മ​നോ​ന്മു​ഖ​മായ മൃഗശാ​ല​ക​ളിൽ കൊട്ടി​ഘോ​ഷി​ക്ക​പ്പെ​ടാത്ത ഒരു വിപ്ലവം തന്നെ നടന്നി​രി​ക്കു​ന്നു. “പ്രകൃ​തി​ദൃ​ശ്യ​ത്തി​ന്റെ അപ്പാ​ടെ​യുള്ള പകർത്തൽ”—ചെടികൾ, കല്ലുകൾ, വള്ളി​ച്ചെ​ടി​കൾ, മൂടൽമഞ്ഞ്‌, ശബ്ദം എന്നിവ​യും സാഹച​ര്യ​ത്തി​നി​ണ​ങ്ങുന്ന മറ്റു ജന്തുക്ക​ളും പക്ഷിക​ളും എല്ലാം സഹിതം, ജന്തുക്ക​ളു​ടെ സ്വാഭാ​വിക പരിതഃ​സ്ഥി​തി​യു​ടെ പകർത്തൽ—എന്ന കൂടുതൽ മനുഷ്യ​ത്വ​പ​ര​മായ ആശയത്തി​ന​നു​രൂ​പ​മാ​യി അവർ പ്രദർശ​ന​വ​സ്‌തു​ക്കൾക്ക്‌ രൂപ​ഭേദം വരുത്തി​യി​രി​ക്കു​ന്നത്‌ ഇതിന്റെ ഒരു ബാഹ്യ തെളി​വാണ്‌. ചെല​വേ​റി​യ​താ​ണെ​ങ്കി​ലും—മൃഗശാ​ല​ക​ളും അക്വേ​റി​യ​ങ്ങ​ളും മെച്ച​പ്പെ​ടു​ത്തു​ന്ന​തി​നാ​യി ഐക്യ​നാ​ടു​ക​ളിൽ മാത്ര​മാ​യി വർഷം​തോ​റും ഏതാണ്ട്‌ 120 കോടി രൂപ ചെലവ​ഴി​ക്ക​പ്പെ​ടു​ന്നു—മൃഗശാ​ലകൾ നിർവ​ഹി​ക്കാൻ ലക്ഷ്യം​വെ​ച്ചി​രി​ക്കുന്ന പുതിയ ധർമത്തി​ന്റെ വീക്ഷണ​ത്തിൽ മാറ്റങ്ങൾ അനിവാ​ര്യ​മാ​യി കണക്കാ​ക്ക​പ്പെ​ടു​ന്നു.

അടുത്ത നൂറ്റാ​ണ്ടി​ലെ ദൗത്യം

ജീവജാ​ല​ങ്ങ​ളു​ടെ അഭാവം ഗ്രഹത്തെ ഭീഷണി​പ്പെ​ടു​ത്തു​ന്ന​തി​ന്റെ വീക്ഷണ​ത്തിൽ ലോക​ത്തി​ലെ പ്രമുഖ മൃഗശാ​ലകൾ സംരക്ഷ​ണ​ത്തെ​യും വിദ്യാ​ഭ്യാ​സ​ത്തെ​യും ശാസ്‌ത്രീയ ഗവേഷ​ണ​ത്തെ​യും 21-ാം നൂറ്റാ​ണ്ടി​ലെ തങ്ങളുടെ ദൗത്യ​മാ​യി ഏറ്റെടു​ക്കാൻ തീരു​മാ​നി​ച്ചി​രി​ക്കു​ന്നു. വെല്ലു​വി​ളി​യാൽ പ്രചോ​ദ​നം​കൊ​ണ്ടും അടിയ​ന്തി​ര​ത​യാൽ പ്രേരി​ത​രാ​യും ചില മൃഗശാ​ലകൾ മൃഗശാല എന്ന പേരു​തന്നെ മാറ്റി​ക്ക​ള​ഞ്ഞി​രി​ക്കു​ന്നു. പകരം ഇപ്പോൾ അവയുടെ പേര്‌ “വന്യജീ​വി സങ്കേതം” എന്നോ “സംരക്ഷ​ണോ​ദ്യാ​നം” എന്നോ ഒക്കെ ആണ്‌.

ലോക മൃഗശാ​ലാ സംരക്ഷണ പദ്ധതി (ഇംഗ്ലീഷ്‌) എന്ന പ്രസി​ദ്ധീ​ക​രണം ഈ പുതിയ ദിശയിൽ വഴി​വെ​ളി​ച്ച​മാണ്‌. “മൃഗശാ​ലാ സമുദാ​യം ഉണ്ടാക്കി​യി​ട്ടു​ള്ള​തിൽവെച്ച്‌ ഏറ്റവും പ്രധാ​ന​പ്പെട്ട രേഖ” എന്ന്‌ ഒരു എഴുത്തു​കാ​രൻ വർണിച്ച പദ്ധതി വാസ്‌ത​വ​ത്തിൽ ഒരു ജന്തുശാ​സ്‌ത്ര ശാസന​സം​ഹി​ത​യാണ്‌: “ലോക​മെ​മ്പാ​ടു​മുള്ള വിവി​ധ​യി​നം വന്യജീ​വി​ക​ളു​ടെ സംരക്ഷ​ണ​ത്തിൽ ലോക​ത്തി​ലെ മൃഗശാ​ല​കൾക്കും അക്വേ​റി​യ​ങ്ങൾക്കു​മുള്ള ഉത്തരവാ​ദി​ത്വ​ങ്ങ​ളെ​യും അവസര​ങ്ങ​ളെ​യും” അതു “നിർവ​ചി​ക്കു​ന്നു.” പുതിയ മനോ​ഭാ​വ​ത്തെ​ക്കു​റി​ച്ചുള്ള ഏതു സംശയ​ങ്ങ​ളെ​യും ദൂരീ​ക​രി​ച്ചു​കൊണ്ട്‌ പദ്ധതി ഇപ്രകാ​രം കൂട്ടി​ച്ചേർക്കു​ന്നു: “വാസ്‌ത​വ​ത്തിൽ ഒരു മൃഗശാ​ല​യോ അക്വേ​റി​യ​മോ നിലനിൽപ്പ്‌ അർഹി​ക്കു​ന്നു​വോ എന്നത്‌ അത്‌ വന്യജീ​വി സംരക്ഷ​ണ​ത്തിന്‌ എന്തു സംഭാവന ചെയ്യുന്നു എന്നതിനെ ആശ്രയി​ച്ചി​രി​ക്കു​ന്നു.”

പ്രത്യേ​കി​ച്ചും കൂട്ടി​ല​ട​യ്‌ക്ക​പ്പെട്ട ജന്തുക്ക​ളു​ടെ പ്രജന​ന​ത്തെ​ക്കു​റി​ച്ചുള്ള പൊതു വിദ്യാ​ഭ്യാ​സ​വും ശാസ്‌ത്രീയ ഗവേഷ​ണ​വും ഈ പുതിയ ധർമം നിർവ​ഹി​ക്കു​ന്ന​തിന്‌ അനിവാ​ര്യ​മാണ്‌. ഇന്നത്തെ യുവാ​ക്ക​ളിൽ ചിലർ നാളെ മൃഗശാ​ലാ​പ​രി​പാ​ലകർ ആകാനു​ള്ള​വ​രാണ്‌. വനത്തിൽ നാമാ​വ​ശേ​ഷ​മായ ജീവി​വർഗ​ങ്ങ​ളു​ടെ പട്ടിക വലുതാ​യി​ക്കൊ​ണ്ടി​രി​ക്കു​ന്നു. എന്നാൽ ആ പട്ടിക​യിൽപ്പെട്ട, മൃഗശാ​ല​യിൽ ശേഷി​ക്കുന്ന ജീവി​കളെ സംരക്ഷി​ക്കു​ന്ന​തി​നുള്ള ഉത്തരവാ​ദി​ത്വം അവരു​ടേ​താണ്‌. അവർ ജ്ഞാന​ത്തോ​ടും അർപ്പണ മനോ​ഭാ​വ​ത്തോ​ടും കൂടി ഈ ചുമതല നിർവ​ഹി​ക്കു​മോ? മനുഷ്യ​വർഗം പൊതു​വേ പ്രകൃ​തി​യെ കൂടുതൽ പ്രബു​ദ്ധ​മായ വീക്ഷണ​ത്തോ​ടെ കാണു​മോ? ഈ ലക്ഷ്യത്തിൽ, ഒരു പ്രബോ​ധ​ക​നാ​യി​ത്തീ​രാൻ, “ആളുക​ളു​ടെ മനഃസാ​ക്ഷി ഉണർത്തുന്ന ഒരു ലോക​വ്യാ​പക ശൃംഖല”യുടെ ഭാഗമാ​യി സ്വയം കാണാൻ, പദ്ധതി ഓരോ മൃഗശാ​ല​യെ​യും പ്രോ​ത്സാ​ഹി​പ്പി​ക്കു​ന്നു.

മൃഗശാ​ലകൾ ഒരു ആഗോള ശൃംഖ​ല​യാ​യി ഏകീക​രി​ക്ക​പ്പെ​ടു​ന്നു

കൃത്യം ഭാരി​ച്ച​താ​ക​യാൽ അനേകം മൃഗശാ​ല​ക​ളും ഒരു ആഗോള ശൃംഖ​ല​യാ​യി ഏകീക​രി​ച്ചു പ്രവർത്തി​ക്കു​ന്നു. ഈ ശൃംഖ​ല​യിൽ ഇപ്പോൾ 1,000-ത്തോളം മൃഗശാ​ലകൾ ഉണ്ട്‌. ലോക മൃഗശാ​ലാ സംഘടന, പ്രകൃ​തി​യു​ടെ​യും പ്രകൃ​തി​വി​ഭ​വ​ങ്ങ​ളു​ടെ​യും സംരക്ഷ​ണ​ത്തി​നാ​യുള്ള അന്തർദേ​ശീയ യൂണിയൻ തുടങ്ങിയ അന്തർദേ​ശീയ സംഘട​നകൾ ഈ മൃഗശാ​ല​കളെ ഒന്നിപ്പിച്ച്‌ ഏകോ​പ​ന​വും മാർഗ​നിർദേ​ശ​വും പ്രദാനം ചെയ്യുന്നു.

അത്തരം സഹകര​ണ​ത്തി​നുള്ള ഒരു നിർബ​ന്ധിത കാരണ​ത്തി​ലേക്കു വിരൽചൂ​ണ്ടി​ക്കൊണ്ട്‌ മൃഗശാല—ആധുനിക പെട്ടകം (ഇംഗ്ലീഷ്‌) എന്ന ഗ്രന്ഥം ഇപ്രകാ​രം പറയുന്നു: “ഒളിഞ്ഞി​രി​ക്കുന്ന ആക്രമ​ണ​കാ​രി​യായ അന്തഃ​പ്ര​ജ​ന​നത്തെ [inbreeding] നിയ​ന്ത്രി​ക്ക​ണ​മെ​ങ്കിൽ ഒരു മൃഗശാ​ല​യ്‌ക്ക്‌ അതിന്റെ ഒരു ചെറിയ കൂട്ടം ജന്തുക്ക​ളെ​ക്കൊണ്ട്‌, ഉദാഹ​ര​ണ​മാ​യി എടുത്താൽ സൈബീ​രി​യൻ കടുവ​ക​ളെ​ക്കൊണ്ട്‌, മേലാൽ തൃപ്‌തി​പ്പെ​ടാൻ കഴിയില്ല. മറിച്ച്‌, ഒരു ഭൂഖണ്ഡ​ത്തി​ലെ—അല്ലെങ്കിൽ മുഴു ലോക​ത്തി​ലെ​യും—എല്ലാ മൃഗശാ​ല​ക​ളി​ലു​മുള്ള സൈബീ​രി​യൻ കടുവ​കളെ ഒറ്റ ജീവി​ഗ​ണ​മാ​യി കരു​തേ​ണ്ട​തുണ്ട്‌.” അതേ, അന്തഃ​പ്ര​ജ​നനം—വന്ധ്യത​യു​ടെ​യും വംശനാ​ശ​ത്തി​ന്റെ​യും ഒരു മുന്നോ​ടി—കുറയ്‌ക്കാൻ അല്ലെങ്കിൽ നീക്കം​ചെ​യ്യാൻ ഓരോ വർഗത്തി​ലും പെടുന്ന നൂറു കണക്കിന്‌ ജീവികൾ ഉണ്ടായി​രി​ക്കേണ്ട ആവശ്യ​മുണ്ട്‌. ഇത്‌ ഒരൊറ്റ മൃഗശാ​ല​യിൽ കൊള്ളാ​വു​ന്ന​തി​ല​ധി​ക​മാ​ണെ​ന്നതു വ്യക്തം. പദ്ധതി ഇങ്ങനെ പറയുന്നു: “നമ്മുടെ ഭൂമി​യു​ടെ ജീവമ​ണ്ഡ​ല​ത്തിന്‌ . . . സാധ്യ​മാ​യി​രി​ക്കു​ന്ന​തിൽ വെച്ച്‌ ഏറ്റവും നല്ല അതിജീ​വന സാധ്യത പ്രദാ​നം​ചെ​യ്യാൻ ലഭ്യമായ എല്ലാ വിഭവ​ങ്ങ​ളും ഇങ്ങനെ വലിയ അളവിൽ ഒരുമി​ച്ചു​കൂ​ട്ടേ​ണ്ടത്‌ ആവശ്യ​മാ​യി​രി​ക്കും. നമുക്കു മറ്റു ജീവി​വർഗ​ങ്ങളെ സംരക്ഷി​ക്കാൻ കഴിയു​ന്നി​ല്ലെ​ങ്കിൽ നമുക്കു നമ്മെത്ത​ന്നെ​യും സംരക്ഷി​ക്കാൻ കഴിയി​ല്ലെന്ന്‌ പലരും വിശ്വ​സി​ക്കു​ന്നു.” തീർച്ച​യാ​യും, ഈ പ്രതി​ലോമ മനോ​ഭാ​വം ഒരു പുനഃ​സ്ഥി​തീ​ക​രി​ക്ക​പ്പെട്ട പറുദീ​സാ ഭൂമിയെ സംബന്ധിച്ച ബൈബി​ളി​ന്റെ വാഗ്‌ദാ​നത്തെ കണക്കി​ലെ​ടു​ക്കു​ന്നില്ല.—വെളി​പ്പാ​ടു 11:18; 21:1-5.

മൃഗശാ​ല​ക​ളു​ടെ വിജയ​ത്തി​നു സഹായ​ക​മായ ഉപകര​ണ​ങ്ങൾ

മൃഗങ്ങളെ കൂട്ടി​ല​ടച്ചു പ്രജനനം നടത്തു​ന്ന​തി​നു സഹായി​ക്കുന്ന ഉയർന്ന സാങ്കേ​തി​ക​വി​ദ്യ​യി​ലു​ള്ള​തും അന്തർദേ​ശീ​യ​മാ​യി ലഭിക്കു​ന്ന​തു​മായ ചില സാമ​ഗ്രി​ക​ളു​ടെ നിർമാ​ണ​ത്തി​നും വംശനാശ പ്രതി​സന്ധി പ്രചോ​ദ​ന​മേ​കി​യി​രി​ക്കു​ന്നു: സങ്കരയി​ന​ങ്ങ​ള​ല്ലാത്ത ജന്തുക്ക​ളു​ടെ വംശപ​രമ്പര കാണി​ക്കുന്ന ഔദ്യോ​ഗിക രേഖകൾ, അന്തർദേ​ശീയ മൃഗശാ​ലാ വാർഷി​ക​പു​സ്‌തകം (ഐഇസ​ഡ്‌വൈ), കമ്പ്യൂട്ടർ അധിഷ്‌ഠി​ത​മായ അന്തർദേ​ശീയ ജീവി​വർഗ വിവര സംവി​ധാ​നം (ഐഎസ്‌ഐ​എസ്‌) എന്നിവ​യാണ്‌ ആ സാമ​ഗ്രി​കൾ.

പ്രസ്‌തു​ത ജന്തുശാ​സ്‌ത്ര ഔദ്യോ​ഗിക രേഖയി​ലോ​രോ​ന്നും, ഒരു പ്രത്യേക ജീവി​വർഗ​ത്തി​ലെ മൃഗശാ​ല​യിൽ കഴിയുന്ന എല്ലാ അംഗങ്ങ​ളു​ടെ​യും—അവ ലോക​ത്തെ​വി​ടെ​യാ​യി​രു​ന്നാ​ലും—വിശദാം​ശങ്ങൾ പട്ടിക​പ്പെ​ടു​ത്തു​ന്നു. ഒരു അന്തർദേ​ശീയ രേഖ എന്ന നിലയിൽ അത്‌ ആരോ​ഗ്യ​ക​ര​മായ ജീൻ ശേഖരം പരിര​ക്ഷി​ക്കു​ന്ന​തി​നും അന്തഃ​പ്ര​ജ​നനം എന്ന ‘ഒളിഞ്ഞി​രി​ക്കുന്ന ആക്രമ​ണ​കാ​രി​യെ’ നിയ​ന്ത്രി​ക്കു​ന്ന​തി​നു​മുള്ള മുഖ്യോ​പാ​ധി ആണ്‌. പ്രസ്‌തുത ഔദ്യോ​ഗിക രേഖ ഏറ്റവു​മാ​ദ്യം ഉണ്ടാക്കി​യത്‌ ബെർലിൻ മൃഗശാ​ല​യാണ്‌. ഒന്നാം ലോക​മ​ഹാ​യു​ദ്ധ​ത്തോ​ടു​കൂ​ടി വംശനാ​ശ​ത്തി​ന്റെ വക്കി​ലെ​ത്തിയ വിസെൻറി​നെ അഥവാ യൂറോ​പ്യൻ കാട്ടു​പോ​ത്തി​നെ 1923-ൽ ആ മൃഗശാല പ്രജനനം നടത്തി തുടങ്ങി​യ​പ്പോ​ഴാ​യി​രു​ന്നു അത്‌.

പ്രസ്‌തു​ത ഔദ്യോ​ഗിക രേഖകൾ, ഐഇസ​ഡ്‌വൈ, ജനസം​ഖ്യാ​ശാ​സ്‌ത്ര​പ​ര​മായ ഡേറ്റാ തുടങ്ങിയ ശാസ്‌ത്രീയ ഡേറ്റാ​യു​ടെ ആഗോള വിതരണം സാധ്യ​മാ​ക്കു​ന്ന​തിന്‌ ഐഎസ്‌ഐ​എസ്‌ 1974-ൽ ഐക്യ​നാ​ടു​ക​ളിൽ പ്രവർത്ത​ന​ക്ഷ​മ​മാ​യി. അതിന്റെ വികസി​ച്ചു​കൊ​ണ്ടി​രി​ക്കുന്ന ഇലക്‌​ട്രോ​ണിക്‌ നെറ്റ്‌വർക്കും വർധി​ച്ചു​കൊ​ണ്ടേ​യി​രി​ക്കുന്ന ബൃഹത്തായ കമ്പ്യൂട്ടർ ഡേറ്റാ​ശേ​ഖ​ര​വും സഹകരി​ച്ചു പ്രവർത്തി​ക്കുന്ന അനേകം മൃഗശാ​ലകൾ ഉണ്ടായി​രി​ക്കുക എന്ന ആശയത്തെ യാഥാർഥ്യ​മാ​ക്കി​മാ​റ്റു​ന്ന​തി​നാ​യി മൃഗശാ​ല​കളെ ഒത്തൊ​രു​മി​ച്ചു പ്രവർത്തി​ക്കാൻ സഹായി​ക്കു​ന്നു.

ഡിഎൻഎ ഫിംഗർപ്രിൻറിങ്‌, ഭ്രൂണ പ്രതി​രോ​പണം, കൃത്രിമ പരിതഃ​സ്ഥി​തി​യി​ലെ ബാഹ്യ ബീജസ​ങ്ക​ലനം, നിമ്‌ന​താ​പ​വി​ജ്ഞാ​നം (ബീജങ്ങ​ളെ​യും ഭ്രൂണ​ങ്ങ​ളെ​യും ശീതീ​ക​രി​ക്കൽ) തുടങ്ങി​യ​വ​യാണ്‌ മൃഗശാ​ലകൾ കൈനീ​ട്ടി വാങ്ങി​യി​ട്ടുള്ള ജീവശാ​സ്‌ത്ര ഉപകര​ണങ്ങൾ. ഡിഎൻഎ ഫിംഗർപ്രിൻറിങ്‌, പിതൃ​ജീ​വി​യെ 100 ശതമാനം കൃത്യ​ത​യോ​ടെ കണ്ടെത്താൻ മൃഗശാ​ല​കളെ സഹായി​ക്കു​ന്നു. പിതൃ​ജീ​വി ഏതെന്നു കണ്ടുപി​ടി​ക്കാൻ ബുദ്ധി​മു​ട്ടുള്ള, പറ്റങ്ങളാ​യി ജീവി​ക്കുന്ന മൃഗങ്ങ​ളെ​പ്പോ​ലെ​യുള്ള ജീവി​വർഗ​ങ്ങ​ളിൽ അന്തഃ​പ്ര​ജ​നനം നിയ​ന്ത്രി​ക്കാൻ ഇത്‌ അനിവാ​ര്യ​മാണ്‌. അതേസ​മയം, ഭ്രൂണ പ്രതി​രോ​പ​ണ​വും കൃത്രിമ പരിതഃ​സ്ഥി​തി​യി​ലെ ബാഹ്യ ബീജസ​ങ്ക​ല​ന​വും പ്രത്യു​ത്‌പാ​ദ​നത്തെ ത്വരി​ത​പ്പെ​ടു​ത്തു​ന്നു. അവ ഇതു നിർവ​ഹി​ക്കുന്ന ഒരു വിധം വംശനാ​ശ​ഭീ​ഷണി നേരി​ടുന്ന ജീവി​വർഗ​ങ്ങ​ളി​ലെ “ജനകരു​ടെ” എണ്ണം വർധി​പ്പി​ച്ചു​കൊ​ണ്ടാണ്‌. ആ ജീവി​ക​ളു​ടെ ഭ്രൂണങ്ങൾ അടുത്ത ബന്ധമുള്ള മൃഗങ്ങ​ളു​ടെ—വളർത്തു മൃഗങ്ങ​ളു​ടെ പോലും—ഗർഭാ​ശ​യ​ത്തിൽ സ്ഥാപി​ക്കാൻ കഴിയും, അങ്ങനെ അവ വാടക മാതാ​ക്ക​ളാ​യി സേവി​ക്കു​ന്നു. ഈ സമ്പ്രദാ​യ​ത്തി​ന്റെ ഫലമായി ഒരു ഹോൾസ്റ്റെ​യിൻ പശു ഒരു ഗൗറി​നും (കാട്ടു​കാള) ഒരു വീട്ടു​പൂച്ച ഉയർന്ന വംശനാ​ശ​ഭീ​ഷണി നേരി​ടുന്ന ഇന്ത്യൻ മരുപ്പൂ​ച്ച​യ്‌ക്കും ജന്മം നൽകി. പ്രജനനം നടത്തി​ക്കൊ​ണ്ടി​രി​ക്കുന്ന, വംശനാ​ശ​ഭീ​ഷണി നേരി​ടുന്ന കന്നുകാ​ലി​കളെ സ്ഥലംമാ​റ്റു​ന്ന​തി​ലുൾപ്പെ​ട്ടി​രി​ക്കുന്ന ചെലവും അപകട​സാ​ധ്യ​ത​യും ക്ലേശവും അതു കുറയ്‌ക്കു​ക​യും ചെയ്യുന്നു. ഈ മാർഗം അവലം​ബി​ക്കു​മ്പോൾ ഭ്രൂണ​ങ്ങ​ളു​ടെ​യോ ശീതീ​ക​രിച്ച ബീജങ്ങ​ളു​ടെ​യോ ഒരു പൊതി മാത്രം കൊണ്ടു​പോ​യാൽ മതിയാ​കും.

ചില ജീവി​വർഗങ്ങൾ പാടേ അപ്രത്യ​ക്ഷ​മാ​കു​ന്ന​തി​നുള്ള സാധ്യ​ത​യു​ള്ള​തി​നാൽ അനേകം മൃഗശാ​ലകൾ നിമ്‌ന​താ​പ​വി​ജ്ഞാ​ന​ത്തി​ലേക്ക്‌—ദീർഘ​നാൾ സൂക്ഷി​ച്ചു​വെ​ക്കു​ന്ന​തി​നാ​യി ബീജങ്ങ​ളെ​യും ഭ്രൂണ​ങ്ങ​ളെ​യും ശീതീ​ക​രി​ക്കൽ—ശ്രദ്ധ തിരി​ച്ചി​ട്ടുണ്ട്‌. ശീതീ​ക​രിച്ച ഈ മൃഗശാല, വംശനാ​ശം സംഭവിച്ച്‌ പതിറ്റാ​ണ്ടു​ക​ളോ ഒരുപക്ഷേ നൂറ്റാ​ണ്ടു​ക​ളോ കഴിഞ്ഞു​പോ​ലും സന്താനം ജനിക്കു​ന്ന​തി​നുള്ള പ്രതീക്ഷ വാഗ്‌ദാ​നം ചെയ്യുന്നു! അനിശ്ചി​ത​ത്വ​ങ്ങൾ നിറഞ്ഞ​താ​ണെ​ങ്കി​ലും “ഉറപ്പായ അവസാന ആശ്രയം” എന്ന്‌ അതിനെ വിളി​ച്ചി​രി​ക്കു​ന്നു.

കാട്ടിലെ പഠനങ്ങൾ കൂടുതൽ കുഞ്ഞു​ങ്ങളെ ഉത്‌പാ​ദി​പ്പി​ക്കാൻ മൃഗശാ​ല​കളെ സഹായി​ക്കു​ന്നു

സ്വാഭാ​വിക ചുറ്റു​പാ​ടു​ക​ളി​ലെ ജന്തുക്ക​ളു​ടെ പെരു​മാ​റ്റ​മുൾപ്പെടെ, ജന്തുക്കളെ സംബന്ധിച്ച ഒരു ശാസ്‌ത്രീയ പഠനം അവയെ കൂട്ടി​ല​ടച്ചു പ്രജനനം നടത്തു​ന്ന​തിന്‌ അനിവാ​ര്യ​മാണ്‌. മാത്രമല്ല, അത്തരം പഠനം ‘പ്രകൃ​തി​ദൃ​ശ്യ​ത്തെ അപ്പാടെ പകർത്തി’ക്കൊണ്ട്‌ പ്രദർശ​ന​വ​സ്‌തു​ക്കൾ നിർമി​ക്കു​ന്ന​തി​നുള്ള പ്രേര​ക​ഘ​ട​ക​വും കൂടി​യാണ്‌. ജന്തുക്കൾ ആരോ​ഗ്യ​മു​ള്ള​വ​രാ​യി​രി​ക്കു​ക​യും പ്രജനനം നടത്തു​ക​യും ചെയ്യണ​മെ​ങ്കിൽ മൃഗശാ​ലകൾ അവയുടെ സഹജവാ​സ​നകൾ കണക്കി​ലെ​ടു​ക്കു​ക​യും അവയെ “സന്തോ​ഷ​മു​ള്ള​വ​രാ​ക്കി” നിലനിർത്തു​ക​യും ചെയ്യണം.

ഉദാഹ​ര​ണ​ത്തിന്‌, ആൺ, പെൺ ചീറ്റപ്പു​ലി​കൾ കാട്ടിൽ പരസ്‌പരം കാണാ​തെ​യാ​ണു കഴിഞ്ഞു​കൂ​ടു​ന്നത്‌. മലമൂത്ര ഗന്ധത്തി​ലൂ​ടെ മാത്ര​മാണ്‌ അവ ആശയവി​നി​യമം നടത്തു​ന്നത്‌. പെൺ ചീറ്റ ഇണചേ​രാൻ തയ്യാറാ​യി​രി​ക്കു​മ്പോൾ ആൺ ചീറ്റ അതു മണത്തറി​യു​ന്നു. അപ്പോൾ അവൻ ഒന്നോ രണ്ടോ ദിവസ​ത്തേക്കു മാത്രം അവളോ​ടൊ​ത്തു കഴിയു​ന്നു. മൃഗശാ​ലകൾ ഈ പെരു​മാ​റ്റം മനസ്സി​ലാ​ക്കി​യ​പ്പോൾ, ഹ്രസ്വ​മായ ഇണചേരൽ കാലയ​ള​വി​ലൊ​ഴി​കെ ബാക്കി​യെല്ലാ സമയത്തും ഇണകൾ പരസ്‌പരം കാണാ​തി​രി​ക്ക​ത്ത​ക്ക​വണ്ണം കൂടു​കൾക്കു വ്യത്യാ​സം വരുത്തി. അതു ഫലിച്ചു; കുഞ്ഞുങ്ങൾ ഉണ്ടാകു​ക​യും ചെയ്‌തു.

ഇണയെ കുറെ​നാൾ കാണാ​തി​രി​ക്കു​മ്പോൾ ചീറ്റയ്‌ക്ക്‌ സ്‌നേഹം കൂടു​മെ​ങ്കി​ലും ഫ്‌ളമിം​ഗോ​യു​ടെ കാര്യ​മ​ങ്ങ​നെയല്ല. മിക്ക മൃഗശാ​ല​കൾക്കും ഉൾക്കൊ​ള്ളാ​നാ​കാ​ത്ത​വി​ധം വലിയ പറ്റമാ​യി​രി​ക്കു​മ്പോൾ മാത്രമേ അത്‌ ഇണ ചേരു​ന്നു​ള്ളൂ. അതു​കൊണ്ട്‌ ഇംഗ്ലണ്ടി​ലെ ഒരു മൃഗശാല ഒരു പരീക്ഷണം നടത്തി—ഒരു വലിയ ദർപ്പണം വെച്ച്‌ അത്‌ പറ്റത്തിന്റെ വലുപ്പം “ഇരട്ടി​പ്പി​ച്ചു.” അന്നാദ്യ​മാ​യി, പക്ഷികൾ തങ്ങളുടെ നാടകീ​യ​മായ വിവാ​ഹാ​ഭ്യർഥനാ ചടങ്ങ്‌ ആരംഭി​ച്ചു! ഭൂമി​യി​ലെ വന്യജീ​വി​കൾ എത്രമാ​ത്രം സങ്കീർണ​മാ​ണെന്ന്‌ ഈ ഉദാഹ​ര​ണങ്ങൾ നിങ്ങൾക്കു സൂചന തരുന്നി​ല്ലേ? സുനി​ശ്ചി​ത​മാ​യും മൃഗശാ​ല​കൾക്കു ശക്തമായ ഒരു വെല്ലു​വി​ളി​യാ​ണു​ള്ളത്‌.

ജന്തുജാ​ല​ങ്ങളെ രക്ഷിക്കു​ക​യെന്ന ലക്ഷ്യം എത്രമാ​ത്രം യാഥാർഥ്യ​ബോ​ധ​ത്തോ​ടെ​യു​ള്ള​താണ്‌?

കൂട്ടിൽവെച്ചു പ്രജനനം നടത്തപ്പെട്ട ചില ജീവി​വർഗ​ങ്ങളെ ഇതി​നോ​ടകം അവയുടെ സ്വാഭാ​വിക ചുറ്റു​പാ​ടു​ക​ളി​ലേക്ക്‌ തിരിച്ചു കൊണ്ടു​പോ​യി​വി​ട്ടി​രി​ക്കു​ന്നത്‌ പുതിയ പരിപാ​ടി ഫലപ്ര​ദ​മാ​ണെ​ന്നു​ള്ള​തി​ന്റെ സൂചന​യാണ്‌. കാലി​ഫോർണിയ കോൺഡർ, യൂറോ​പ്യൻ കാട്ടു​പോത്ത്‌, അമേരി​ക്കൻ കാട്ടു​പോത്ത്‌, അറേബ്യൻ ഒറിക്‌സ്‌, സുവർണ സിംഹ അണ്ണാൻകു​രങ്ങ്‌, പർഷി​വാൾസ്‌​കൈ​യു​ടെ കുതിര എന്നിവ ഉദാഹ​ര​ണ​ങ്ങ​ളാണ്‌. എന്നിരു​ന്നാ​ലും, വിദൂര ഭാവി​പ്ര​തീ​ക്ഷകൾ ഇരുൾമൂ​ടി​യ​താണ്‌.

“പ്രകൃ​തി​യെ​യും പരിതഃ​സ്ഥി​തി​യെ​യും സംബന്ധിച്ച അവബോ​ധ​വും താത്‌പ​ര്യ​വും വളർന്നി​ട്ടു​ണ്ടെ​ങ്കി​ലും വിനാ​ശ​ക​മായ അനേകം പ്രക്രി​യ​ക​ളും അവസാ​നി​പ്പി​ക്കാൻ കഴിയാ​ത്ത​വി​ധം മനുഷ്യ സമുദാ​യം വളരെ സങ്കീർണ​വും ലോക​ത്തി​ലെ പ്രശ്‌നങ്ങൾ വളരെ അസംഖ്യ​വു​മാണ്‌” എന്ന്‌ പദ്ധതി പറയുന്നു. അതു​കൊണ്ട്‌, “വരു​മെന്നു പ്രതീ​ക്ഷി​ക്കുന്ന ദുർഘട കാലഘ​ട്ടത്തെ ചെറു​ത്തു​നിൽക്കു​ന്ന​തി​നുള്ള ഒരു മാർഗം കണ്ടെത്താൻ പരിസ്ഥി​തി​സം​ര​ക്ഷ​ണ​വാ​ദി​കൾ സജ്ജരാ​യി​രി​ക്കണം” എന്ന്‌ അതു കൂട്ടി​ച്ചേർക്കു​ന്നു. സ്വാഭാ​വി​ക​മാ​യും, ഇത്‌ സമൂഹ​ത്തി​ന്റെ എല്ലാ തലത്തിൽനി​ന്നും സഹകരണം ആവശ്യ​മാ​ക്കി​ത്തീർക്കു​ന്നു. ഇപ്പോ​ഴുള്ള സഹകരണം “ആവശ്യ​മാ​യി​രി​ക്കു​ന്ന​തി​ലും തീരെ കുറവാണ്‌” എന്ന്‌ ഒരു ശാസ്‌ത്ര ലേഖകൻ എഴുതു​ന്നു. “നാശത്തി​നു പ്രേരി​പ്പി​ക്കുന്ന ശക്തികളെ നീക്കം​ചെ​യ്യാ​തെ ദുർബ​ല​മാ​ക്കുക മാത്രമേ ചെയ്യു​ന്നു​ള്ളു​വെ​ങ്കിൽ ഏറ്റവും നല്ല ശ്രമങ്ങൾകൊ​ണ്ടു​പോ​ലും ഫലമി​ല്ലാ​തെ വന്നേക്കാം. സാക്ഷാ​ലുള്ള പൂർണ ആവാസങ്ങൾ—അന്തഃ​പ്ര​ജ​ന​ന​ത്തിന്‌ ഇടയാ​ക്കുന്ന ഒറ്റപ്പെട്ട ചെറിയ പ്രദേ​ശ​ങ്ങളല്ല—സൃഷ്ടി​ക്കണം. അപ്പോൾ മാത്രമേ മൃഗശാ​ല​കൾക്ക്‌ തങ്ങളുടെ സംരക്ഷ​ണ​യിൻ കീഴി​ലുള്ള ജന്തുക്കളെ വനത്തി​ലേക്ക്‌ ഉറപ്പോ​ടെ തിരി​ച്ച​യ​യ്‌ക്കാൻ പറ്റൂ. എന്നാൽ അത്തര​മൊ​രു പ്രത്യാശ യാഥാർഥ്യ​ബോ​ധ​ത്തോ​ടെ​യു​ള്ള​താ​ണോ അതോ വെറു​മൊ​രു സങ്കൽപ്പ​മാ​ണോ?

ഗോള​മെ​മ്പാ​ടു​മുള്ള മൃഗശാ​ല​ക​ളെ​ല്ലാം സഹകരി​ച്ചു പ്രവർത്തി​ക്കു​ന്നത്‌ പ്രശ്‌ന​പ​രി​ഹാ​ര​മാ​കു​മെ​ന്നു​ള്ള​തും വിശ്വ​സി​ക്കാൻ ബുദ്ധി​മു​ട്ടാണ്‌. “ഇന്ന്‌ ലോക​ത്തി​ലുള്ള എല്ലാ മൃഗശാ​ല​കൾക്കും​കൂ​ടി ഏറിവ​ന്നാൽ, സസ്‌ത​ന​ങ്ങ​ളു​ടെ​യും പക്ഷിക​ളു​ടെ​യും ഉരഗങ്ങ​ളു​ടെ​യും ഉഭയജീ​വി​ക​ളു​ടെ​യും 2,000 വർഗങ്ങളെ മാത്രമേ പരിര​ക്ഷി​ക്കാൻ കഴിയു​ക​യു​ള്ളു എന്നതാണ്‌ ദാരുണ സത്യം” എന്ന്‌ പ്രൊ​ഫസർ എഡ്വേർഡ്‌ വിൽസൺ പറയുന്നു—അത്‌ ഹിമരാ​ശി​യു​ടെ അഗ്രം മാത്ര​മാണ്‌. അങ്ങനെ, ഏതെല്ലാം ജീവി​വർഗ​ങ്ങളെ സംരക്ഷ​ണ​ത്തി​നാ​യി തിര​ഞ്ഞെ​ടു​ക്ക​ണ​മെ​ന്നും ഏതി​നെ​യെ​ല്ലാം വിസ്‌മ​രി​ക്ക​പ്പെ​ടാ​നു​ള്ള​വ​യു​ടെ നീണ്ട പട്ടിക​യിൽ പെടു​ത്ത​ണ​മെ​ന്നും തീരു​മാ​നി​ക്കേ​ണ്ടി​യി​രി​ക്കുന്ന അഭികാ​മ്യ​മ​ല്ലാത്ത ജോലി​യാണ്‌ മൃഗശാ​ല​കൾക്കു​ള്ളത്‌.

ഈ മേഖല​യി​ലെ വിദഗ്‌ധരെ സംബന്ധി​ച്ചി​ട​ത്തോ​ളം ഇത്‌ അനിഷ്ട​സൂ​ച​ക​മായ ഒരു ചോദ്യം ഉയർത്തു​ന്നു: എല്ലാ ജീവജാ​ല​ങ്ങ​ളു​ടെ​യും പരസ്‌പ​രാ​ശ്ര​യ​ത്വം കണക്കി​ലെ​ടു​ക്കു​മ്പോൾ, ഒന്നിനു പുറകേ ഒന്നായി ജീവികൾ വംശനാ​ശ​ത്തി​നി​ര​യാ​യി മനുഷ്യ​വർഗം ഉൾപ്പെടെ ഭൂമി​യിൽ അവശേ​ഷി​ക്കുന്ന മിക്ക ജീവി​ക​ളും നാമാ​വ​ശേ​ഷ​മാ​ക​ത്ത​ക്ക​വി​ധം ജീവ​വൈ​വി​ധ്യം ഒരു നിർണാ​യക അളവിൽ കുറയു​ന്നത്‌ എപ്പോ​ഴാ​യി​രി​ക്കും? ശാസ്‌ത്ര​ജ്ഞ​ന്മാർക്ക്‌ അതി​നെ​ക്കു​റിച്ച്‌ ഊഹി​ക്കാൻ മാത്രമേ കഴിയൂ. “ഒന്നോ രണ്ടോ അമ്പതോ ജീവി​വർഗ​ങ്ങ​ളു​ടെ നാശം നമുക്കു മുൻകൂ​ട്ടി​പ്പ​റ​യാൻ കഴിയാത്ത തരം ഫലങ്ങൾ ഉളവാ​ക്കും. നാം ഭവിഷ്യ​ത്തു​ക​ളെ​ക്കു​റിച്ച്‌ മനസ്സി​ലാ​ക്കു​ന്ന​തി​നു മുമ്പു​തന്നെ വംശനാ​ശങ്ങൾ വ്യതി​യാ​നങ്ങൾ വരുത്തി​ക്കൊ​ണ്ടി​രി​ക്കു​ക​യാണ്‌” എന്ന്‌ മൃഗശാ​ലാ ഗ്രന്ഥത്തിൽ ലിൻഡ കോബ്‌നർ പറയുന്നു. അതേസ​മയം, മൃഗശാല—ആധുനിക പെട്ടകം എന്ന ഗ്രന്ഥം ഇപ്രകാ​രം പറയുന്നു: “ജീവി​കളെ കുറേശ്ശെ കുറേ​ശ്ശെ​യാ​യി കൊ​ന്നൊ​ടു​ക്കുന്ന ഒരു ആഗോള യുദ്ധത്തിൽ—വ്യാപ്‌തി മുൻകൂ​ട്ടി​പ്പ​റ​യാൻ കഴിയാ​ത്ത​തും എന്നാൽ ഭാവി തലമു​റകൾ നമ്മെ പൂർണ ഉത്തരവാ​ദി​ക​ളാ​യി കണക്കാ​ക്കാൻ പോകു​ന്ന​തു​മായ ഒരു യുദ്ധം—ജീവന്റെ ഏറ്റവും പ്രധാ​ന​പ്പെട്ട ദുർഗ​ങ്ങ​ളിൽ ഒന്നായി മൃഗശാ​ലകൾ നില​കൊ​ള്ളു​ന്നു.”

അതു​കൊണ്ട്‌, പ്രത്യാ​ശ​യ്‌ക്ക്‌ എന്തെങ്കി​ലും വകയു​ണ്ടോ? അതോ വംശനാ​ശ​വും പ്രതീ​ക്ഷിച്ച്‌ ജീവ​വൈ​വി​ധ്യ​മൊ​ന്നു​മി​ല്ലാത്ത ഒരു ലോക​ത്തിൽ കഴിഞ്ഞു​കൂ​ടാ​നാ​ണോ വരും തലമു​റ​ക​ളു​ടെ വിധി?

[7-ാം പേജിലെ ചിത്രം]

മനുഷ്യനാണ്‌ ഇവയുടെ ഏറ്റവും വലിയ ശത്രു

[കടപ്പാട്‌]

Tiger and Elephants: Zoological Parks Board of NSW

[8-ാം പേജിലെ ചിത്രം]

വംശനാശഭീഷണി നേരി​ടുന്ന ചില ജന്തുക്കൾ—കാട്ടു​പോത്ത്‌, ചീറ്റപ്പു​ലി​കൾ, കറുത്ത കാണ്ടാ​മൃ​ഗം

[കടപ്പാട്‌]

Bison and Cheetahs: Zoological Parks Board of NSW

Rhinoceros: National Parks Board of South Africa