BluePlanetArchive/Whale Watch Azores
SIAM A NI EM?
Cuvier’s Beaked Whale Liluh Theihna
Nghapui chi khat, Cuvier’s beaked whale tia kohte hi tui hîpna kilopascal 30,300 (psi 4,390-a) chakna hmun, meter 2,992 (ft 9,816) thlenga thûkah an liluh thei a. Hun rei tak tui chhûngah an awm thei bawk. Zir chianna pakhatin a târ lan dânin, Cuvier’s beaked whale pakhat chu tui chhûngah dârkâr 3 leh minute 42 chhûng a awm thei a ni. Hêng boruak hîpa hnute tuia an note châwm chi nungchate hi, engtin nge tui hîpna na tak hnuaiah boruak tlêm tê ringa hun rei tak chhûng an awm theih?
Hnute tuia an note châwm chi nungcha dangte ang bawkin, he nghapui nâk ruh leh chuap chu tui chhûnga a luhin a insâwng tê a. Zir chîk mite chuan hêng nungchate lungphu a muan zêl rual hian boruak pawh an mamawh tlêm telh telh tih leh, an thisen chu an taksa pum aṭangin an thluak, an lung leh, an tihrâwlah te a rawn luang lût leh tih an hmu chhuak a ni.
Chu bâkah, hnute tuia an note châwm chi nungchate chuan myoglobin tia koh protein chi khat hmangin an tihrâwl chhûngah boruak an khâwl thei a ni. Tui chhûnga an liluh thûk zêl rualin myoglobin chuan an mamawh tâwk tûr boruak a pe chhuak zêl a. Mihringte leh khawmuala chêng chi ramsate aiin myoglobin a lêt tam takin an ngah zâwk a ni.
Cuvier’s beaked whale chungchângah zir chîk mi pakhat chuan: “Tui thûk tak takah an liluh thei a. Thil nung awm dân chhuina (physiology) nêna inkûngkaiha kan hriat theih chinah, an liluh theih zât tûr aia thûkin an liluh thei a ni,” tiin a sawi. Scientist-te chuan hêng nghapuite liluh theih dân chiang lehzuala hriatthiamnain, chuap pawp ang chi natnate enkawl dânah doctor-te a ṭanpui lehzual theih an beisei a ni.
Engtin nge i ngaih? Cuvier’s beaked whale-te tui thûk taka hun rei tak chhûng an liluh theihna hi chanchhâwnna avânga lo awm nge ni a, siam a ni zâwk?