Nun Kawng Chanchin
Jehova’n Ka Thu Tlûkna Siam Chu Mal A Sâwm Tak Zet
Kum 1939-ah a ni a. Zan laiah thovin, U.S.A chhimthlang lama awm Missouri biala, Joplin khawpui lam panin dârkar khat aia rei motor-in kan tlan a. Bial chhûnga in tinah kalin, kawngkâ hnuaiah tract-te kan rawlh lût ṭan ta a ni. Kan zawh veleh, motor-ah chuangin, kan group dangte hmu tûrin kan kal a. Tûnah chuan, khua a lo vâr ṭan ta. A nih leh, engvângin nge chu mi nîa hmâ taka rawngbâwla kan chhuah a, kan haw leh nghâl vat ni? Ka hrilh leh dâwn che u a nia.
KUM 1934-ah ka piang a. Ka pa Fred-a leh ka nu Edna Molohan-i chu Bible Zirlaite (Jehova Thuhretute) an nihna kum 20 lai a ni tawh a. Jehova hmangaih tûra min zirtîr avângin ka lâwm hle. Chhimchhak lama awm Kansas biala, Parson khuaah kan awm a. Kohhrana mi zawng zawng deuh thaw chu hriak thih an ni. Kan chhûngkuain inkhâwmnate leh thu hrilh hnaahte kan tel ziah a. Chawlhni tlaiah chuan tûn laia vântlâng hmuna thu hrilhna tia kan koh kawnga râwngbâwlnaah kan tel ṭhîn a ni. A châng chuan kan hah hle a; mahse, rawngbâwlna kan zawh chuan ka Pain ice cream min leisak ṭhîn.
Kan awmna kohhran chu tê hle mah se, kan rawngbâwlna bial chuan khaw engemaw zât leh thlawhhma tam tak a huam tel a. Lo neitu ṭhenkhat chuan kan thu leh hla chhuahte an lâk hian sum pe lovin, thlaite, artuite (a tui bâwm aṭanga lâk hlim), a nih loh leh âr te min pe ṭhîn a. Sum kan ngah vak loh bâkah, ka Pa’n thu leh hla chhuah atâna sum a pêk lâwk avângin, chûng kan thil dawnte chu kan chhûngkuain kan ei a.
THU HRILHNA CAMPAIGN
Ka nu leh pa chuan thu hrilh rawngbâwlnaah thingremzaithei an hmang a. Ka la naupan êm avângin ka hmang thiam lo; mahse, ka Nu leh Pain an tlawhkîrte leh Bible zirpuite hnêna Unau Rutherford-a thusawite an chhuahsak hian ka lo ṭanpui ve ṭhîn a ni.
Kan aurinna motor hmaah ka Nu leh Pa nên
Ka Pa chuan kum 1936 chhuak kan Ford motor chungah aurinna lian tak mai hi a vuah a, chuvângin, kan motor chu aurinna motor a ni ta mai. Chu chu rawngbâwlna atâna ṭangkai tak a ni. A tlângpui thuin, mite ngaihven nân rimawi ṭhenkhat kan han chhuah phawt a, tichuan, Bible ṭanchhan thusawi kan chhuah leh a. Chu mi hnuah, ngaihventute hnênah thu leh hla chhuahte kan pe a ni.
Kansas biala, Cherryvale khuaah, ka Pain kan aurinna motor chu mi tam takin Chawlhnia chawlhhahdam nâna an hmanna hmun, vêngchhûng park-ah a khalh lût a. Tichuan, police pakhatin huan pâwnah chauh aurinna motor hman theih a nih thu a rawn hrilh a. Ka Pa chuan huan bul hnai kawngah kan motor chu a sawn a; mahse, mite’n thusawi kan chhuah chu fiah takin an la hre thei tho a ni. Chutianga ka Pa leh ka u Jerry-a te nêna thawhho chu nuam ka ti ṭhîn hle.
Chûng kum chhûngte chuan, nasa taka dodâlna bialahte special campaign kan nei a. A tîra ka sawi tâk ang khân, zan laiah thovin, mite kawngkâ hnuaiah tract-te leh lehkhabutê-te chu kan rawlh lût a. Tichuan, police-te’n kan zînga mite an man leh man loh hriat nân khaw pâwnah kan inhmukhâwm leh a ni.
Kan rawngbâwlna phûrawm tak dang leh chu hriattîrna kawng zawh tia kan koh chu a ni a. Kan kawrahte chuan hawrâwp lian taka lehkha ziakte belin kawng kan zawh a. Ṭum khat chu, kan khuaah unaute lo kalin, “Sakhuana Hi Thang leh Inbumna Hmanrua A Ni,” tih lehkha ziak inbela kawng an zawh chu ka la hre reng. Kan in aṭangin an ṭan a, kawng tluanin kilometer khat leh a chanve vêl (mêl 1) an kal a, tichuan, an lo haw leh a. Tuma tihbuai lohva, mi tam tak ngaihven kan hlawh chu lâwmawm tak a ni.
KA TLEIRAWL LAIA INKHAWMPUITE
Inkhâwmpui hmang tûrin kan chhûngkuain Texas-ah kan zin ṭhîn a. Ka Pa chu rêl company-a hna a thawh avângin, inkhâwmpui kal nân leh chhûngkhatte tlawh nân rêl chu a thlâwnin kan chuang thei a ni. Ka Nu nuṭa Fred Wismar-a leh a nupui Eulalie-i te chu Texas, Temple-ah an awm a. Ka Pu Fred-a chuan kum 1900 chho bâwr vêl, a tleirâwl laiin thutak a hria a, baptisma a chang a, tichuan, a thu hriatte chu ka nu pawh tiamin a pianpui unaute a hrilh a ni. Ka Pu Fred-a chu zone servant (tûn laia bial kantu) a thawh ṭhin avângin Central Texas-a unaute chuan a hre hle a. Ani chu mi ngilnei tak, mi hlim thei tak, leh ṭhahnemngai tak a nih bâkah, ka tân entawn tûr ṭha tak a ni.
Kum 1941-ah inkhâwmpui lian tak hmang turin St. Louis, Missouri khuaah kan zin a. Ṭhalai zawng zawng chu “Lal fateho” tih Unau Rutherford-a thusawi ngaithla tûrin platform bula ṭhu tlar tûra sâwm kan ni. Thusawi zawhah chuan ṭhalai mi 15,000-te chuan thil mak tak an tawng a. Unau Rutherford-a leh a ṭanpuitute chuan kan zavaiin Children tih lehkhabu thar chu min pe ṭheuh a ni.
Kum 1943, April thlaah, Kansas biala Coffeyville khawpuia neih “Hma La Tûra Koh Kan Ni,” tih inkhâwmpui chu kan hmang a. Chu inkhâwmpuiah chuan, kohhran zawng zawngah Theocratic Rawngbâwlna School tih school thar neih a nih tûr thu puan a ni. Chu school-a hman tûr zirlai 52 nei lehkhabu tê pawh kan dawng bawk. Chu mi kum tâwpah chuan, school chanvo ka neih hmasak ber chu ka sawi a. Chu inkhâwmpui ka tâna a pawimawh êm êm chhan chu, lo kianga dîl tê taka tui vawt takah, baptisma chang mi tlêmtê zînga ka tel ve vâng a ni.
BETHEL-A RAWNGBAWL KA DUH
Kum 1951-ah high school ka zova, ka nun ka hman duh dân chungchângah thu tlûkna ka siam a ngai ta. Ka unaupa Jerry-a chu Bethel-ah rawngbâwlin a awm a. Kei pawh Bethel-a awm ve ka duh êm avângin, dîlna lehkha ka theh lût ve ta a ni. Chu mi hnu rei vak lovah, Bethel-a awm tûra sâwm ka ni a, kum 1952, March 10 aṭangin rawng ka bâwl ṭan ta a. Chu chu tam lehzuala Pathian rawngbâwl tûra min ṭanpuitu ka thu tlûkna siam ṭha tak a ni.
Kan magazine-te leh thu leh hla chhuah dangte tihchhuahna printery-a thawh ka inbeisei a. Mahse, chutiang chu a ni hauh lo mai. Chaw ei dawhkân viltu leh a hnuah chokaa thawk tûra tih ka ni zâwk a. Thil tam tak ka zir avângin chu hna chu nuam ka ti a. Inchhâwka hna kan thawh avângin chhûn lamah chawlh zawk chângte ka nei a ni. Bethel library-ah ka kal fo ṭhîn a, chuta lehkhabu tam tak chu ka mi mal inzirnaah ka hmang ṭhîn a ni. Chu chuan ka rinna leh Jehova nêna kan inṭhian ṭhatna a tinghet a. Bethel-a a theih chhûng zawng Jehova rawngbâwl ka tumna chu a nghet lehzual a ni. Jerry-a chuan kum 1949-ah Bethel chhuahsanin Patricia-i nên an innei a, Brooklyn bul hnaiah an awm a, Bethel-a lût hlim ka nih avângin min ṭanpuiin min fuih ṭhîn a ni.
Bethel ka luh hnu rei vak lovah, unaute chuan Bethel aṭanga thusawitu atân unaupate telh belh an duh a. List-a tel unaute chu Brooklyn aṭanga kilometer 320 (mêl 200) vêla hlaa awm kohhrante va tlawh tûra ruat an ni. Chutah chuan vântlâng thusawina an nei ang a, kohhranna unaute chu thlawhhma rawngbâwlnaah an thawhpui ang. Unau thlante zîngah ka tel ve a. Hlauthawng tak chungin, min ruatna kohhrante chu tlawhin vântlâng thusawina ka nei a. Chutih hun lai chuan, vângtlâng thusawi chu dârkâr khat chhûng awh a ni. Kohhrante ka tlawh chuan a tlângpuiin rêlin ka kal ṭhîn a. Kum 1954 thlasik laia Chawlhni tlai khat chu ka la hre reng. New York-a haw tûrin rêlah ka chuang a, hma taka Bethel thlen ka inbeisei a. Mahse, ka hawn kawngah chuan, thli na taka tlehin, vûr tam tak a tla a. Rêl engine chuan hna a thawk thei ta lova, New York Khawpui chu Thawhṭan zîng lam dâr ngaah pawh ka la thleng thei lo. Rêl chawlhna hmun ka thlen chuan, Brooklyn lam pan tûr leihnuai rêlah ka insawn ta a, Bethel ka thlen veleh chokaah hna ka thawk nghâl a ni. Ka tlai deuh va, tichuan, zan khuaa ka mut loh avângin ka chau hle bawk. Mahse, kohhrana ka rawngbâwlna avânga ka neih hlimna leh unau thar tam takte nêna kan inhriatna chu ka inpêknate aiin a hlu zâwk a ni.
WBBR studio aṭanga thu puang chhuak tûra ka inbuatsaih lai
Bethel-a kum khat ka awm chhûngin, kan radio station, WBBR-a chawlhkâr tina tihchhuah Bible zirna program-ah ka tel ṭan a. Studio-te chu 124 Columbia Heights building-a chhâwng hnihnaah a awm a ni. Bethel-a kum tam tak rawng lo bâwl tawh Unau Alexander H. Macmillan-a pawh chûng radio program-ahte chuan a tel ziah a. Ani chu unau Mac tiin kan ko ṭhîn. Harsatna tam tak kâra a rinawm tlat avângin Bethel-a awm keini ṭhalaite tâna entawn tûr ṭha tak a ni.
WBBR hriattîrna atân hêng handbill-te hi kan hmang
Kum 1958-ah, ka chanvo a inthlâk danglam avângin Gilead School zir chhuakte nên hna kan thawkho a. Ṭhahnemngai tak chûng unaute chu visa-te hmu thei tûrin ka ṭanpui ṭhîn a, an zinna tûr ruahmannate pawh ka siamsak bawk. Chutih hun lai chuan thlawhnaa zin chu a to êm avângin, Africa leh Asia rama kal tûr graduat tam zâwkte chu cargo lawngpui-in an kal ṭhîn. A hnu kumahte chuan, thlawhna chuan man chu a tlâwm ta deuh va, missionary tam zâwkte chu thlawhnain an kal thei ta a ni.
Graduation program neih hmain Gilead diploma-te ka remkhâwm lai
INKHAWMPUI TURA ZIN
Kum 1961-a neih tûr international inkhâwmpui hmang tûrin United States aṭanga Europe-a thlawhnaa kal tûrin kum 1960-ah phalna lehkhate ka buatsaih a. Chûng inkhâwmpuite zînga pakhat, German ram, Hamburg khawpuia neihah chuan ka kal a. Inkhâwmpui zawhah, kei leh Bethel-a unau pathumte chuan motor kan hawh a, German ram kal tlangin Italy ram lam kan pan a, Rom khawpuia branch office chu kan tlawh a. Chu mi aṭangin, Pyrenees Tlângte pal tlangin France ramah kan kal a, tichuan, kan rawngbâwlna khapna Spain ramah kan lût a. Barcelona-a unaute hnênah thu leh hla chhuah ṭhenkhat kan pe thei a, mite hmuha thilpêk anga a lan theih nân chûngte chu kan tuam a ni. Anmahni kan va hmu chu a phûrawm hle! Chuta ṭang chuan Amsterdam lam kan pan a, tichuan, New York-ah kan kir leh ta a ni.
Kum 1962-ah, khawvêl puma neih international inkhâwmpui hrang hranga tel tûr unau mi 583-te khualzinna ruahmansak tûrin mawhphurhna min pe a. Chu chu kum 1963-a “Chatuan Chanchin Ṭha” tih inkhâwmpui a ni. Inkhâwmpui palaite chu Europe te, Asia te, leh South Pacific-a neih inkhâwmpuiahte an kal ang a, chu mi zawhah, Honolulu te, Hawaii te, leh a tâwpah Pasadena leh California-ahte an kal ang. Anni chuan Bible-a chuang ramte tlawh tûrin Lebanon leh Jordan-te pawh an tlawh bawk ang. Kan department chuan thlawhnate leh hotel-a thlenna tûrte bâkah an mamawh visa-te hmu tûrin kan ṭanpui a ni.
KHUALZINPUI THAR
Kum 1963 chu chhan dang avângin ka tân kum pawimawh tak a ni bawk. Kum 1960-a Bethel-a rawngbâwl ṭan, Missouri bial aṭanga lo kal Lila Rogers-i nên June 29-ah kan in nei a. Kan inneih hnu chawlhkârah, Lila-i nên khawvêl pumhuap zinkualna ruahmannaa kan tel ve avângin Greece te, Egypt te, leh Lebanon te kan tlawh a. Chuta ṭang chuan Jordan kan va tlawh lawk a. Mahse, chutah chuan kan rawngbâwlna khap a ni, thuneitute pawhin Jehova Thuhretute chu visa an pe lo. Chuvângin, kan thlen huna thil awm dân tûr chu kan hre lo va. Thlawhna ṭumna hmunah “Jehova Thuhretute Chu Kan Lo Lâwm E” tih inziak puanzâr lian tak keng unaute lo ding tlar kan hmuh avânga kan lâwm dân tûr chu han mitthla teh! Bible-a chuang ramte leh Abrahama te, Isaaka te, leh Jakoba te awmna hmun, Isua leh a tirhkohte thu lo hrilhna hmun, “Kâwlkîl thlenga,” lo darh tûra Kristiante thu hrilh ṭanna hmunte tlawh chu manhla tak a ni.—Tirhkohte 13:47.
Kum 55 chhûngin, Lila-i chu ka chanvo zawng zawngah rinawm taka min thlâwptu a ni. Spain leh Portugal ramah kan rawngbâwlna khap a nih laiin chûng ramahte chuan kan zin fo va. Unaute kan fuih a, thu leh hla chhuahte leh an mamawh thil dangte pawh kan kensak thei a. Spain rama Cádiz lung ina tâng kan unau ṭhenkhatte pawh kan tlawh bawk. Anmahni fuihna thu ka sawi theih avângin ka lâwm hle.
Kum 1969 “Lei Chunga Remna” tih inkhâwmpui kan kal laia Patricia-i leh Jerry Molohan-ate nên
Kum 1963 aṭangin, Africa te, Australia te, Central leh South America te, Europe te, the Far East te, Hawaii te, New Zealand te, leh Puerto Rico tea neih international inkhâwmpui atâna khualzin ruahmannate ka buatsaih a. Kum 1989, Poland ram, Warsaw khawpuia neih inkhâwmpui ang chi, Lila-i nêna kan theihnghilh theih loh inkhâwmpui tam tak kan nei a ni. Russia rama unau tam tak pawh, chu inkhâwmpui lian takah chuan an lo kal thei a. Chu chu an inkhâwmpui neih masak ber a ni! Kum tam tak chhûng an rinna avânga Soviet Union-a lung ina lo tâng tawh ṭhîn unaute pawh kan hmu bawk.
Ka nuam tih tak mawhphurhna dang leh chu khawvêl puma Bethel chhûngkuate leh missionari-te va tlawh a, fuih hi a ni a. Kan tlawh hnuhnûng ber ṭum chuan, South Korea-ah kan kal a, Suwon lung ina tâng unau 50-te kan va hmu thei a ni. Anni chuan rilru put hmang dik tak an neih ṭheuh bâkah, khuahkhirhna awm lova Jehova rawngbâwl leh theih chu an beisei a ni. Kan inhmuhna chuan min va tichak tak êm!—Rom 1:11, 12.
HMASAWNNA CHUAN MIN TIHLIM
Kum tam tak chhûnga Jehova’n a mite mal a sâwm dân chu ka hmu a. Kum 1943-a baptisma ka chan hun lai chuan thuchhuahtu mi 1,00,000 vêl an awm a. Tûnah chuan ram 240-ah Jehova rawngbâwltu mi 8,000,000 aia tam an awm tawh a ni. Gilead zir chhuakte thawhrimna chuan he hmasâwnna hi nasa takin a ṭanpui a. Chûng missionary tam takte nêna thawhho theihna kan neih avâng leh an mawhphurhnaahte kan ṭanpui theih avângin kan lâwm tak zet a ni.
Ka tleirâwl lai aṭanga Jehova rawngbâwl tûra thu tlûkna ka siam avâng leh Bethel-a rawng ka bâwl theih avângin ka lâwm tak meuh a. Jehova chuan chûng kum chhûng zawng chuan nasa takin mal min sâwm a ni. Bethel rawngbâwlnaa kan hnathawh zawng zawng bâkah, Lila-i nên kum 50 aia tam Brooklyn biala kohhran tam tak nên thu hrilhnaah kan tel thei a, ṭhian ṭha tam tak kan nei bawk.
Ni tina Lila-i ṭanpuina avângin Bethel-ah rawng ka la bâwl zawm zêl a. Kum 84 chuang ni tawh mah ila, hna awmze nei tak leh branch lehkha thawn chhuahnaa ka la ṭanpui theih avângin ka lâwm hle a ni.
Lila-i nên
Jehova inawpna pâwl mak taka kan tel theihna bâkah Malakia 3:18-naa: “Mi fel leh mi suaksual, Pathian rawngbâwltu leh bâwl lotu chu in thliar thei tawh ang,” tih thu dikzia hmuh chu hlimawm tak a ni. Setana khawvêl chuan chhiat lam a pan deuh deuh va, mite chuan beiseina an neih loh avângin hlimna an nei tawh lo tih ni tin hian kan hmu a. Mahse, Jehova hmangaiha, a rawngbâwltute chuan he hun harsa tak kârah pawh nun hlimawm tak neiin, nakin hun beiseina chiang tak an nei a ni. Mite hnêna chanchin ṭha hrilh chu chanvo hlu a va ni êm! (Matthaia 24:14) Pathian Ram chuan he khawvêl hlui hi paradis-in a thlâkthleng thuai ang. Chu ni lo thleng tûr chu kan va nghâkhlel tak êm! Chutih hunah chuan leia chêng zawng zawngte chu hrisêlna ṭha leh hlimna neiin chatuanin an nung tawh ang.