“Jehova Khawiah Nge” I Ti Ṭhîn Em?
“Ka laka hla takah an lêng bo va, . . . ‘Jehova khawiah nge?’ an ti hek lo.”—JEREMIA 2:5, 6, NW.
1. Miin, “Jehova chu khawiah nge?,” tih an zawh hian, eng nge an rilrua awm chu?
“PATHIAN chu khawiah nge?” Hetiang hian mi tam tak an inzâwt tawh a ni. An zînga ṭhenkhat chuan Siamtu chungchâng thu dik bulpui—khawiah nge a awm?—tih ang chite hriat chu an tum ringawt a. Mi dangte chuan chhiatna a lo thlen hun emaw, harsatna namên lo an tawh hun emawa Pathian a inrawlh loh chhan an hriatthiam loh hian, chu zawhna chu an zâwt bawk. Tin, Pathian awm an rin loh avânga chutiang zawhna zâwt duh bau lo an awm bawk.—Sâm 10:4.
2. Tute’n nge Pathian zawng hlawhtling?
2 Pathian a awm tih finfiahna tam tak pawmtu mi tam tak an awm ngei mai. (Sâm 19:1; 104:24) An zînga ṭhenkhat chu sakhaw engemaw ber an vawn phawt chuan an lungawi mai a. Mahse, ram zawng zawnga mi maktaduai tam takte chu thutak an hmangaihna chuan Pathian dik zawng tûrin a tur a ni. An thawh rimna chu a thlawn mai lo, “ani chuan min hlat lo ṭheuh si a.”—Tirhkohte 17:26-28.
3. (a) Pathian chênna hmun chu kawi nge ni? (b) “Jehova khawiah nge?” tih Pathian Lehkha Thu zawhna chu eng tihna nge?
3 Miin Jehova a hmuh tak zet hunah chuan, “Pathian chu Thlarau a ni” a, mihring mita hmuh theih a ni lo tih an hria a ni. (Johana 4:24) Isua chuan Pathian dik chu “ka Pa vâna mi” tiin a ko va. Chu chu eng tihna nge ni? Kan Pa vâna mi awmna hmun hi, thlarau lam thila sawi chuan hmun sâng tak a ni: vân tak tak hi leilung aia a sân zâwk angin. (Matthaia 12:50; Isaia 63:15) Pathian chu kan mitin hmu thei lo mah ila, ani chuan amah leh a thiltumte chungchâng tam tak hriat theih leh zir theihin a siam a. (Exodus 33:20; 34:6, 7) Ani chuan nun awmzia hre duhtu mi rilru ṭhate zawhna chu a chhâng a ni. Kan nun nghawng thei chi thilah chuan, Pathian chuan a awmna—chûng thilte a thlîr dân leh kan duhzâwngte leh a thiltumte a inmil dân—hre thei tûrin ṭanchhan rin tlâk tak min pe a ni. Ani chuan kan nun nghawng thei thilte chu kan inzawh a, a chhânna hmu tûra theihtâwp kan chhuah chu a duh a. Hmân lai Israel mite chuan chutianga an tih loh avângin, Jehova chuan zâwlnei Jeremia hmangin a zilhhau a ni. Pathian hming an hria a; mahse, “Jehova khawiah nge?” an ti lo. (Jeremia 2:6, NW) Jehova thiltum chu an thil vei ber a ni lo va. A kaihhruaina an zawng lo a ni. A tê emaw, a lian emaw pawh ni se, thutâwp siam ngai thil i hmachhawn hunah, “Jehova khawiah nge?” i ti ṭhîn em?
Pathian Kaihhruaina Zawngtute
4. Jehova kaihhruaina zawn chungchângah engtin nge Davida entawn tûr siam chu kan hlâwkpui theih?
4 Jesaia fapa Davida chuan tleirâwl tê a nih lai aṭangin Jehova chungah rinna nghet tak a nei a. Jehova chu “Pathian nung” tiin a hria a ni. Davida chuan Jehova vênhimna pawh a tawng bawk a. Rinnain a tur avâng leh ‘Jehova hming’ a hmangaihna avângin râlthuam famkima inthuam Philistia mihrawl Goliatha chu a that a ni. (1 Samuela 17:26, 34-51) Nimahsela, a hlawhtlinna chuan mahni inrintâwkna a pe chuang lo. Tûna a thiltih apiang chu Jehova’n mal a sâwm ang tih ngaih dân a neihtîr chuang hek lo. Chu thil a thlen hnu chuan, Davida chuan thutâwp siam tûr a neih apiangin Jehova kaihhruaina a zawng ṭhîn zâwk a ni. (1 Samuela 23:2; 30:8; 2 Samuela 2:1; 5:19) Heti hian a ṭawngṭai chhunzawm a ni: “Aw LALPA, i kawngte chu mi hriattîr la; i kalkawng chanchinte mi zirtîr ang che. I thutakah chuan mi hruai la, mi zirtîr ang che, nang chu mi chhandamtu Pathian i ni si a,” tiin. (Sâm 25:4, 5) Zui tlâk entawn tûr ṭha a va ni êm!
5, 6. Engtin nge Jehosaphata chuan a nuna hun hrang hrangah Jehova a zawn?
5 Davida thlah lal chhûngkua aṭanga a pangana Lal Jehosaphata hun laiin, ram pathum infinkhâwmte chu Juda do tûrin an rawn thawk a. Chutiang ram pum buaina a tawh chuan, Jehosaphata chu “LALPA zawng tûrin a inpe” a ni. (2 Chronicles 20:1-3) Chu mi ṭum chu Jehosaphata’n Jehova a zawn ṭanna a ni lo. Lal chuan Israel hmâr lam lalram kalpêngte Baal chibai bûkna hluar tak chu a hawisan a, Jehova kawnga kal a lo thlang tawh a ni. (2 Chronicles 17:3, 4) A nih leh, harsatna a tawn tâkah, engtin nge Jehosaphata’n ‘Jehova a zawn?’
6 Chu hun khirh taka Jerusalema mipui hmaa a ṭawngṭainaah, Jehosaphata chuan Jehova thiltihtheihna chak takte a hriat chhuahzia a târ lang a. Hnam dangte hnawt chhuak a, Israelte hnêna ro atâna ram A pêk-in a târ lan Jehova thiltum chu ngun takin a lo ngaihtuah tawh a. Lal chuan Jehova ṭanpuina a mamawhzia a hria a ni. (2 Chronicles 20:6-12) Chu mi ṭum chuan Jehova chu hmuh theihin a awm em? Awm teh meuh mai. Levia mi Jahaziela hmangin Jehova chuan kaihhruaina fiah leh chiang tak a rawn pe a, a tûkah chuan A mite chu hnehna A pe ta a ni. (2 Chronicles 20:14-28) Jehova kaihhruaina i zawn hunah i hmuh theiha a awm dâwn leh dâwn loh chu engtin nge i chian theih ang?
7. Tu ṭawngṭaina nge Pathianin a ngaihthlâk?
7 Jehova chuan duhsak bîk a nei lo va. Hnam tina mite chu ṭawngṭaia amah zawng tûrin a sâwm a ni. (Sâm 65:2; Tirhkohte 10:34, 35) A hnêna dîlna thlentute thinlung chu a hria a. Mi felte ṭawngṭaina chu a ngaithla ṭhîn tih min hrilh a ni. (Thufingte 15:29) Tûn hmaa amah ngaihsak lotu; mahse, tûna inngaitlâwm taka a kaihhruaina zawng leh site pawh a inhmuhtîr a ni. (Isaia 65:1) A dân bawhchhia a, inngaitlâwm taka inlamlêtte ṭawngṭaina pawh a ngaithla bawk. (Sâm 32:5, 6; Tirhkohte 3:19) Mahse, mi a thinlung chu Pathian laka a intukluh loh chuan, a ṭawngṭaina chu a thlâwn mai a ni thung. (Marka 7:6, 7) Entîrna ṭhenkhatte hi lo ngaihtuah ta ila.
An Dîl A, An Hmu Si Lo
8. Engin nge Lal Saula ṭawngṭaina chu Jehova pawm tlâk lohvah siam?
8 Zâwlnei Samuela’n Lal Saula hnêna a thuâwih loh avânga Pathianin a hnâwl thu a hrilh hnuah, Saula chu Jehova hmaah a bawkkhup a. (1 Samuela 15:30, 31) Mahse, chu chu a der mai a ni. Saula duh thu chu Pathian thuâwih ni lovin, mite hmaa amah chawimawi hi a ni. A hnua Philistia hovin Israel an beih khân, Saula chuan a hming maiin Jehova kaihhruaina a zawng a. Mahse, chhânna a hmuh tâk lohah chuan Jehova duhzâwng a ni lo tih hre reng chungin ai enthiam a ruai ta a ni. (Deuteronomy 18:10-12; 1 Samuela 28:6, 7) A khaikhâwm nân, 1 Chronicles 10:13, 14 chuan Saula’n: “LALPA chu a râwn lova” a ti. Engvângin nge chutianga a sawi? Saula ṭawngṭaina chu rinnaa innghat a nih loh vâng a ni. Chuvângin, ṭawngṭai miah lo ang a ni.
9. Zedekia’n Jehova kaihhruaina a zawn dânah eng nge dik lo awm?
9 Chutiang bawkin, Judai lalramin tâwp lam a hnaih khân, Jehova hnênah ṭawngṭaina tam tak hlan a ni a, Jehova zâwlneite pawh râwn an ni. Mahse, mite chuan Jehova zaha inchhâl reng siin, milem an be reng tho a ni. (Zephania 1:4-6) Pathian kaihhruaina chu a hmingin dîl mah se, a duhzâwnga intulût tûrin an thinlung chu an buatsaih tlat lo. Lal Zedekia chuan Jeremia hnênah atân Jehova râwnsak tûrin a ngên a. Jehova chuan lal hnênah a tih tûrte a hrilh diam tawh si. Rinna a tlâk chham avâng leh mihring a hlauh avângin, lal chuan Jehova thu a ngaithla lo va; mahse, Jehova chuan lal duhzâwng tûr chhânna dang a pe chuang lo.—Jeremia 21:1-2; 38:14-19.
10. Johanana’n Jehova kaihhruaina a zawn dânah eng nge dik lo awm a, a thil tihsual aṭangin eng nge kan zir theih?
10 Jerusalem chu tihchhiat a nih a, Babulon sipaite’n Judate sala an hruai hnu chuan, Judai rama Juda mi tlêm la châmbângte chu Johanana chuan Aigupta rama hruai a rilrûk a. Ruahmanna chu an siam ta a; mahse, an chhuah hmain an tâna ṭawngṭai tûr leh Jehova kaihhruaina dîl tûrin Jeremia an ngên a. Mahse, an duhzâwng chhânna an hmuh loh hunah pawh an ruahmanna chu an kal tlangpui tho a ni. (Jeremia 41:16–43:7) Hêng thilthlengte aṭang hian Jehova hmêl i zawn huna i hmuh theih nâna i hlâwkpui theih tûr zir tûr engemaw i hmu em?
‘Fiah Zêl Rawh U’
11. Engvângin nge Ephesi 5:10 hi a taka kan nunpui a ngaih?
11 Biakna dikah chuan kan inpumpêkna chu tuia inhnimphûma lantîr te, inkhâwmnaa tel te, leh vântlâng rawngbâwlnaa tel te hi a tâwk mai lo. Kan nun kawng pum pui a kaihhnawih a ni. Nî tinin Pathian ngaihsakna nun kawng aṭanga min la pêng thei nêkchêpna—hriat hran harsa leh awlsam deuhte—kan tawng reng a. Hêngte hi engtin nge kan chhân lêt ang? Ephesi khuaa Kristian rinawmte hnêna lehkha a thawnnaah, tirhkoh Paula chuan anni chu: ‘Lalpa lâwmzâwng eng nge ni tih fiah zêl rawh u,’ tiin a fuih a ni. (Ephesi 5:8-10) Chutianga tih a finthlâkzia chu Pathian Lehkha Thua chuang dinhmun tam tak chuan a târ lang a ni.
12. Davida’n thuthlung bâwm Jerusalema a sawn khân, engvângin nge Jehova a lâwm loh?
12 Thuthlung bâwm Israel rama a rawn kîr a, Kiriath-Jearim-a kum tam tak a awm hnuah, Lal Davida chuan Jerusalema lâk a duh ta a. Mipui pungkhâwm-ho zawng zawng hnênah chuan ‘ṭha an tihzâwng a nih a, LALPA remtihzâwng’ a nih bawk chuan, Bâwm chu sawn a rawt a. Mahse, chu mi chungchâng thua Jehova duhzâwng chiah hriat nân a zawng kim lo va. Zawng kim se chuan, Bâwm chu tawlailîra phurh a ni hauh lo vang. Pathianin chiang taka a lo hrilh tawh angin, Kohatha thlah Levi-hote’n an kokia puin, an zâwn zâwk ang. Davida chuan Jehova chu râwn ṭhîn mah se, he mi ṭum hi chuan a nih dân tûr ang takin a râwn lo deuh a ni. A rah chhuah chu a chhiatna a ni. A hnuah Davida chuan: “LALPA kan Pathian chu kan chungah a ṭuan a nih kha, thupêk angin kan lo ti ta lo va ni,” tih a pawm a ni.—1 Chronicles 13:1-3; 15:11-13; Number 4:4-6, 15; 7:1-9.
13. Hlawhtling taka Bâwm sawn a nih ṭuma hla sakah khân, eng hriatnawntîrna nge tel?
13 A tâwpa Bâwm chu Levi-hovin Obed-edoma in aṭanga Jerusalema an put chuan, Davida hla phuah chu an sa a. Chu hlaah chuan thinlung tak taka hriatnawntîrna: “LALPA leh a chakna chu zawng ula; a hmêl chu zawng fo rawh u. A thil ropui tak tihte hre reng ula; a thiltihte leh a kâa a rorêlte chu” tih hi a tel a ni.—1 Chronicles 16:11, 12.
14. Engtin nge Solomona entawn tûr ṭha siam leh a hnua a thil tihsual chu kan hlâwkpui theih?
14 Davida chuan a thih hma lawkin, a fapa Solomona chu: “[Jehova] i zawn chuan i hmu ang” tiin a zilh a. (1 Chronicles 28:9) Lalṭhutthlênga a ṭhut chuan Solomona chu Pathian biak bûk awmna Gibeon khuaah a kal a, Jehova hnênah inthâwina a hlân a ni. Chutah chuan Jehova’n Solomona hnênah: “Eng nge ka pêk ang che mi dîl rawh,” a ti a. Chutah Solomona dîlna angin Jehova chuan Israelte chunga rorêl tûra finna leh hriatna chu a pe ṭeuh va, hausakna leh ropuina pawh A pêk belh bawk. (2 Chronicles 1:3-12) Biak in sak dân tûr Jehova’n Davida hnêna a hrilh ang chiahin, Solomona chuan biak in ropui tak chu a sa ta a. Mahse, nupui chungchângah chuan, Solomona chuan Jehova a zawng lo a ni. Jehova betu ni lote chu nupuiah a nei a. A tar hunah chuan, a thinlung chu Jehova hnên ata an kuaipêng a ni. (1 Lalte 11:1-10) Chuvângin, eng anga challang emaw, fing emaw, a nih loh leh thil hre tak emaw pawh ni mah ila, ‘Lalpa lâwmzâwng eng nge ni tih fiah zêl’ chu a pawimawh êm êm a ni.
15. Judai ram bei tûra Ethiopia mi Zera a rawn thawh khân, engvângin nge Asa chu Jehova’n Juda a chhanhim ring nghet chunga a ṭawngṭai theih?
15 Chutianga tih a pawimawhzia chu Solomona tupaa tupa, Lal Asa chanchin hian a tichiang lehzual a ni. A lal hnu kum sâwm leh pakhatah chuan, Ethiopia mi Zera chuan sipai rual maktaduai khat hruaiin Judai ram a rawn bei a. Jehova chuan Juda chu a chhan chhuak ang em? A hma kum 500 chuangah, Jehova chuan a mite’n a thu an ngaihthlâk a, a thupêkte an zawm chuan eng nge an beisei theih a, an zawm loh erawh chuan eng nge an beisei tûr tih chiang takin a lo sawi tawh a ni. (Deuteronomy 28:1, 7, 15, 25) Asa chuan a lal ṭantirh phat aṭangin, biakna dik lo atâna hman maichâmte leh lungphunte chu a ram chhûng ata a paih bo vek a. Mite chu ‘LALPA zawng tûrin’ a fuih bawk a ni. Asa chuan chutianga tih nân chhiatna a tawh hun a nghâk kher lo. Chuvângin, Jehova ring tlat chungin, Asa chuan a mite aiawha thawk tûrin Jehova hnênah a ṭawngṭai thei a. Eng nge a rah chhuah? Juda chu hnehna ropui tak pêk a ni.—2 Chronicles 14:2-12.
16, 17. (a) Asa chuan hnehna chang mah se, eng hriatnawntîrna nge Jehova’n a pêk? (b) Asa chuan âtthlâk takah thil a tih khân, eng ṭanpuina nge pêk a nih a, engtin nge chu chu a chhân lêt? (c) Engtin nge Asa nungchâng ngaihtuahna chu kan hlâwkpui theih?
16 Mahse, Asa chu hnehna changa a rawn kîr chuan, Jehova chuan amah hmu tûrin Azaria a tîr a, ani chuan: “Asa leh Juda mi zawng zawng leh Benjamin mite u, ka thu ngaithla teh u: a lama in ṭan chhûng zawng LALPA chu in lamah a ṭang a, amah in zawn chuan in hmu ang a, amah in hawisan chuan ani pawhin a hawisan ang che u,” tih a rawn hrilh a ni. (2 Chronicles 15:2) Chutah a ṭhahnemngaihna titharin, Asa chuan biakna dik chu a sawhnghet sauh va. Mahse, a hnu kum 24-a indona dang a hmachhawn chuan, Asa chuan Jehova a zawng ta lo. Pathian Thu a râwn lo va, Ethiopia sipaite’n Juda an rûn ṭuma Jehova thiltihte kha a theihnghilh ta mai a ni. Chutah âtthlâk tak maiin, Suria sipaite nên an ṭangrual ta a ni.—2 Chronicles 16:1-6.
17 Chuvângin, Jehova chuan Sir mi zâwlnei Hanania chu Asa a zilhtîr ta a. Chutiang a ni chung pawhin, Jehova ngaih dân a hrilhfiah chu Asa chuan a la hlâwkpui thei reng a. Mahse, chutianga ti lovin, a thin a rim ta zâwk a, Hanania chu tân inah a khung ta hial a ni. (2 Chronicles 16:7-10) A va lungchhiatthlâk êm! Keini eng nge kan an ve? Pathian zawng siin, a zilhna chu kan pawm duh lo vem? Khawvêl thila kan inhambuai avânga mi ngaihtuah leh ngaihsak tak upain Bible hmanga zilhna min pêk hian, “Lalpa lâwmzâwng engnge ni” tih hre tûra ṭanpuina min pêk avângin kan lâwmzia kan lantîr em?
Zawh Theihnghilh Suh
18. Engtin nge Joba hnêna Elihua thusawi chu kan hlâwkpui theih?
18 Manganna han tawh meuh chuan, Jehova rawngbâwlnaa chanchin ṭha tak neite meuh pawh pawm tlâk an ni lo thei a. Joba chu nata tenawm takin a han tlâk buak a, a fate leh a thil neih zawng zawng a chân a, a ṭhiante’n dik lo taka an puh tâkah chuan, amah chauh a inngaihtuah ta mai a. Elihua chuan: “Tuman, ‘Min siamtu Pathian chu khawiah nge?,’. . . an ti lo,” tih a hrilh a ni. (Joba 35:10) Joba chuan a ngaihtuahna chu Jehova chungah a fûktîr a, dinhmun a thlîr dân chu a ngaihtuah a ngai a ni. Joba chuan chu hriattîrna chu inngaitlâwm takin a pawm a, a entawn tûr siam chuan chutiang bawka ti tûrin min ṭanpui thei a ni.
19. Eng nge Israel mite’n an tih loh fo?
19 Israel mite chuan Jehova’n an hnam a cheibâwl dân chanchin chu an hre vek a. Mahse, an nuna dinhmun engemaw tak an ngaituah hunah chuan, chûngte chu an theihnghilh fo ṭhîn a ni. (Jeremia 2:5, 6, 8) Thutâwp siam tûr thil an tawn hian, “Jehova chu khawiah nge?” tih aiin mahni nawmna mai an ûm zâwk ṭhîn.—Isaia 5:11, 12.
“Jehova Chu Khawiah Nge?” Ti Fo Rawh
20, 21. (a) Tûn laiah hian Jehova kaihhruaina zawnna kawngah tute’n nge Elisa rilru put hmang ang pu? (b) Engtin nge rinna lama entawn tûr an siam chu kan entawn a, kan hlâwkpui theih ang?
20 Elija vântlâng rawngbâwlna a tâwp khân, a chhiahhlawh Elisa chuan Elija hnên aṭanga puan lo tla chu a la a, Jordan luiah a lêt a, tui chu a han vua a: “LALPA, Elija Pathian chu khawiah nge?” a ti a. (2 Lalte 2:14) Jehova chuan a thlarau chu Elisa hnênah a awm tawhzia lantîrin a chhâng a ni. Chuta ṭang chuan eng nge kan zir theih?
21 Tûn laiah pawh chutiang chi bawk chu a thleng a. Thuhrilh rawngbâwlnaa hma hruaitu hriak thih Kristian ṭhenkhat chu an boral a. An chanvo chelhte enkawl zui tûra ruatte chuan Pathian Lehkha Thu enfiahin, Jehova kaihhruaina an dîl ṭhîn. “Jehova chu khawiah nge?” an ti lo ngai lo. Chuvângin, Jehova chuan a mite a kaihruai chhunzawm zêl a, an thiltihah an hmuingîl zêl a ni. An rinna chu kan entawn em? (Hebrai 13:7) Kan entawn chuan, Jehova inawpna pâwlah kan awm reng ang a, a kaihhruaina chu kan chhâng lêt ang a; tin, Isua Krista kaihhruaina hnuaia thawh rawngbâwlnaah chuan theihtâwp chhuahin kan tel ang.—Zakaria 8:23. (w03 5/1)
Engtin Nge I Chhân Ang?
• Eng rilru pu chungin nge “Jehova chu khawiah nge?” tih kan zawh ang?
• Tûn laiah hian engtin nge “Jehova chu khawiah nge?” tih zawhna chhânna chu kan hmuh theih ang?
• Engvângin nge Pathian kaihhruaina dîlna ṭhenkhat chu chhân a nih loh?
• Eng Bible entîrnain nge, ‘Lalpa lâwmzâwng eng nge ni tih fiah zêl’ a pawimawhzia târ lang?
[Phêk 9-naa milem]
Engtin nge Jehosapha’n Jehova a zawn?
[Phêk 12-naa milem]
’Jehova awmna’ hre tûrin ṭawngṭai la, zirna nei la, chhût ngun rawh