Kristiante’n Mi Dang Rawngbâwlsaknaah Hlimna An Hmu
“Englo lâk aiin pêkin lukhâwng a nei zâwk.”—TIRHKOHTE 20:35.
1. Eng rilru put hmang dik lo nge tûn laiah hluar a, chu chu engvângin nge a hlauhawm?
KUM zabi 20-na tâwp lam kum sâwmbi-ahte chuan, “huam hauhna rilru” tih thu hi kan hre fo mai. “Huam hauhna rilru” tih chu, dik takin, “mahni inngaih pawimawhna” a ni a, hmasialna leh duhâmna rilru put hmang inpawlh, mi dangte ngaihtuahna neih lohna hi a ni. Kum 2000-ah pawh huam hauhna rilru chu a la bo lo rêng rêng. “Hei hian ka tâna eng hlâwkna nge a neih?” a nih loh leh, “Heta ṭang hian eng hlâwkna nge ka têl theih ang?” tih zawhnate hi vawi eng zât nge kan hriat ṭhin? Chutiang hmasialna rilru put hmang chuan hlimna a thlen lo. Chu chu Isua thu sawi: “Englo lâk aiin pêkin lukhâwng a nei zâwk,” tih nên a inkalh tlat a ni.—Tirhkohte 20:35.
2. Thilpêkin hlimna a thlen tih engtin nge a hmuh theih?
2 Englo lâk aiin pêk hian lukhâwng a nei zâwk tak zet em? Tak zet e. Jehova chanchin han ngaihtuah teh. “Nunna tuikhur” chu a hnênah a awm a ni. (Sâm 36:9) Kan hlimna tûr leh kan hmuingîl theihna tûra thil mamawh engkim min pe vek a. Ani chu “thilpêk ṭha leh thilpêk famkim zawng zawng” Lo Chhuahna Bul a ni. (Jakoba 1:17) “Pathian hlim” Jehova chuan thil a pe reng a ni. (1 Timothea 1:10, 11, NW) Thil tam tak a pêk a thil siam mihringte chu a hmangaih êm êm a. (Johana 3:16) Mihring chhûngkua pawh hi han ngaihtuah teh. Fa nei i nih chuan, naupang enkawl nâna inpêkna leh thilpêk tam tak a ngaihzia i hre chiang hle ang. Tin, chu i inpêkna chu kum tam tak chhûng naupang chuan a hre thiam lo va. A tûr rêngah a ngai mai a ni. Chutichung pawh chuan, mahni hmasial lo taka i thilpêk avânga a ṭhang chho zêl i hmuh chuan i hlim êm êm tho a ni. Engvâng nge? Amah i hmangaih vang a ni.
3. Jehova leh kan rinpuite rawngbâwlsak chu engvângin nge hlimawm tak a nih?
3 Chutiang bawkin, biakna dik pawh hmangaihnaa innghat thilpêka chhinchhiah a ni. Jehova leh kan rinpuite kan hmangaih avângin, an rawngbâwlsak chu kan hlimpui a, an tân kan inpe a ni. (Matthaia 22:37-39) Hmasial avânga amah betute chuan hlimna an nei ngai lo. Mahse, an dawn theih aia an pêk theihte ngaihtuah zâwk, hmasial lova rawngbâwltu chuan hlimna a hmu tak zet a ni. Thudik chu kan biakna kaihhnawih Bible thu mal engemawte Pathian Lehkhathu-a a hman dân ngaihtuahna aṭangin kan chhui thei a ni. Chûng thu malte zînga pathum chu he mi thuziak leh a dawtleha thuziakah kan sawiho vang.
Isua Mipui Rawngbâwlna
4. Kristianna rama “mipui rawngbâwlna” nih phung chu eng nge ni?
4 Grik ṭawnga biakna nêna inhnamhnawih thu mal pawimawh tak pakhat chu lei·tour·giʹa a ni a, chu chu New World Translation-ah “mipui rawngbâwlna” tia lehlin a ni. Kristianna ramah chuan lei·tour·giʹa chuan “biak ina rawngbâwlna” tih thu mal a hring chhuak a ni.a Amaherawhchu, Kristianna ram biak ina rawngbâwl dân pângngaite chu mipui rawngbâwlna ṭangkai tak a ni lo.
5, 6. (a) Eng mipui rawngbâwlna nge Israel ramah neih a nih a, eng nge a ṭangkaina? (b) Israel rama mipui rawngbâwlna neih chu eng thil ropui zâwkin nge thlâkthleng a, engvângin nge?
5 Tirhkoh Paula chuan Grik thu mal, lei·tour·giˈa nêna inlaichîn chu Israel Puithiamte chungchângah a hmang a. Ani chuan: “Puithiam tinrêngin kâwla ni chhuak chhiara rawngbâwlin [“mipui rawngbâwlin,” NW] [lei·tour·giʹa nêna inlaichîn thu mal], sualte engtik maha tibo thei lo inthawina pângngai hlân fovin an ding ṭhîn,” a ti a. (Hebrai 10:11) Levia puithiamhote chuan Israel ramah mipui rawngbâwlna hlu tak an nei a. Pathian Dân Thupêk an zirtîr a, mipuite sual khuhbo tûrin inthawinate an hlân bawk. (2 Chronicles 15:3; Malakia 2:7) Puithiamte leh mipuite’n Jehova Dân an zawm hian, a hnam pum puiin hlimna chhan tûr an nei a ni.—Deuteronomy 16:15.
6 Dân thupêk hnuaia mipui rawngbâwlna chu Israel puithiamte tân chanvo ṭha tak a ni a; mahse, an rinawm lohna avânga hnâwl an nih khân, an rawngbâwlna chuan hlutna rêng a nei tawh lo. (Matthaia 21:43) Jehova chuan thil ropui zâwk daih engemaw a ruahman a ni—Puithiam Lal ropui, Isua hlan tûr mipui rawngbâwlna chu. A chungchâng chu heti hian kan chhiar a ni: “Ani erawh chu chatuana a awm reng avângin a Puithiam nihna chu thlâk theih rual lohvin a nei ta zâwk a ni. Chutichuan amaha Pathian hnêna lo kalte chu a tâwpkhâwk thlengin a chhandam thei bawk a ni, anmahni ṭawngṭaisak tûrin chatuana a nun reng avângin,” tih chu.—Hebrai 7:24, 25.
7. Engvângin nge Isua mipui rawngbâwlna chuan tehkhin theih loh hlâwkna a thlen?
7 Isua chu thlâktu nei lo, chatuan puithiam a ni. Chuvângin, amah chauhvin mite chu zalenna pumhlum a pe thei a ni. Ani chuan tehkhin theih loh a mipui rawngbâwlna chu, mihring siam biak inah ni lo, C.E. 29-a bul inṭan Pathian chibai bûkna ruahmanna ropui entîr nei biak in Jehova siamah a hlân a ni. Tûnah chuan Isua chuan chu biak in Hmun Thianghlim Ber, vânah ngei chuan rawng a bâwl tawh a ni. Ani chu “Hmun Thianghlim leh biak bûk taktak mihring sak ni lo, Lalpa sak zâwka rawngbâwltu [“mipui rawngbâwltu,” NW] [lei·tour·gosʹ],” a ni. (Hebrai 8:1, 2; 9:11, 12) Isua dinhmun chu sâng hle mah se, “mipui rawngbâwltu” a la ni reng a. A thuneihna sâng tak chu mi dang thil lâksak nâna hmang lovin, pêk nân a hmang zâwk a. Tichuan, chûng thilpêkna chuan hlimna a thlen a ni. Chu thilpêkna chu “a hmaa hlimna awm” zîngah a tel a, chu chuan a lei nun kawng tluanchhuakah chhel tûrin a thuam a ni.—Hebrai 12:1, 2.
8. Dân thuthlung thlâkthleng tûrin Isua’n mipui rawngbâwlna chu engtin nge a thawh?
8 Isua mipui rawngbâwlna hian hmêlhmang dang a la nei a. Paula chuan heti hian a ziak a ni: “Thuthlung ṭha lehzual palai a nih angzia zêlin rawngbâwl hna [“mipui rawngbâwl hna,” NW] ṭha zâwk [Isua’n] a lo chang ta, chu thuthlung chu thutiam ṭha zâwk chungahte siam a ni,” tiin. (Hebrai 8:6) Mosia chu Jehova nêna Israel mite inlaichînna nghahchhan thuthlung palai a ni a. (Exodus 19:4, 5) Isua erawh chu thuthlung thar palai a ni, chu chuan hnam tina mi thlarauva hriak thih Kristiantea din, ‘Pathian Israel’ hnam thar a piantîr a ni. (Galatia 6:16; Hebrai 8:8, 13; Thu Puan 5:9, 10) Chu chu mipui rawngbâwlna ṭha a va ni êm! Jehova pawmtlâk chibai bûkna kan hlan theihna, mipui rawngbâwltu Isua nên kan inhmêlhriat thei chu kan va han lâwm teh rêng êm!—Johana 14:6.
Kristiante Pawhin Mipui Rawngbâwlna An Hlân
9, 10. Kristiante thawh mipui rawngbâwlna ṭhenkhat chu eng nge ni?
9 Isua Krista anga langsârin tumahin mipui rawngbâwlna an nei lo. Amaherawhchu, hriak thih Kristiante’n an vân lam lâwmman an dawn hun chuan, vânah lal leh puithiamte niin, Isua mipui rawngbâwlna chu an thawhpui ang. (Thu Puan 20:6; 22:1-5) Chutichung pawhin, leia Kristiante chuan mipui rawngbâwlna an nei a, chuta ṭang chuan hlimna nasa tak an dawng a ni. Entîr nân, Palestina rama ṭâm a tlâk khân, tirhkoh Paula chuan Judai rama Juda Kristiante harsatna ṭanpui nân thawhlâwmte a keng a. Chu chu mipui rawngbâwlna a ni. (Rom 15:27; 2 Korinth 9:12) Tûn laiah, Kristiante chuan an unaute’n retheihna te, leilung chhiatna te, a nih loh leh manganna te an tawn châng hian chutiang rawngbâwlna chu an hlân vat zêl a ni.—Thufingte 14:21.
10 Paula chuan mipui rawngbâwlna dang chu a sawi leh a, heti hian a ziak a ni: “In rinna inthawina leh rawngbâwlna [“mipui rawngbâwlna,” NW] chungah chuan leih buakin awm dâwn mah ila ka lâwm a ni, in zain ka lâwmpui bawk a che u,” tiin. (Philippi 2:17) Philippi mite tâna Paula thawhrimna chu hmangaihna leh taihmâkna lantîr ngai mipui rawngbâwlna a ni. Chutiang mipui rawngbâwlna chu tûn laiah pawh hlan a ni a, a bîk takin, thlarau lam chaw a hun apianga min petu, “bawi rinawm, fing tak” zînga mi, hriak thih Kristiante chuan an hlân bîk a ni. (Matthaia 24:45-47) Chu bâkah, ho khat angin, he “puithiam thianghlimho” hi “Isua Krista zâra Pathian lâwmzâwng thlarau lam inthawina hlân” tûr leh ‘thim ata chhuaka, a êng mak taka lût tûra kotu ṭhatna entîr” tûra hna pêk an ni. (1 Petera 2:5, 9) Paula angin, chûngte chuan an chanvo chu an hlimpui hle a, chu an mawhphurhna an hlenna kawngah chuan ‘an inleih bua’ a ni. Tichuan, an ṭhian “berâm dangte” chuan mite hnêna Jehova leh a thil tumte hriattîrnaah anni chu an ṭawiâwm bawk.b (Johana 10:16; Matthaia 24:14) Chu chu mipui rawngbâwlna hlimawm tak leh ropui tak a va ni êm!—Sâm 107:21, 22.
Pathian Rawng Bâwl Rawh
11. Zâwlnei Anni chuan Kristian zawng zawngte tân eng entawn tûr ṭha nge a siam?
11 Grik ṭawnga biakna nêna inhnamhnawih thu mal dang chu la·treiʹa a ni a, chu chu New World Translation-ah “Pathian rawngbâwlna” tia lehlin a ni. Pathian rawngbâwlna chu Pathian chibai bûkna a ni. Entîr nân, kum 84-a upa zâwlnei Anni chu “Pathian biak in kalsan lovin achhûn azânin chaw ngheitea ṭawngṭaiin Pathian rawng a bâwl ṭhîn (la·treiʹa nêna inlaichîn Grik thu mal)” a ti a. (Luka 2:36, 37) Ani chuan Jehova chibai a bûk reng a ni. Chuvângin zâwlnei Anni chu a hmei a pa, a pui a pangte tân entawn tûr ṭha tak a ni. Anni’n Jehova hnêna tih tak zeta ṭawngṭaia, biak ina chibai a bûk reng angin, kan Pathian rawngbâwlnaah ṭawngṭaina leh inkhâwmna a tel a ni.—Rom 12:12; Hebrai 10:24, 25.
12. Pathian rawng kan bâwlna hmêlhmang pui ber chu eng nge ni a, chu chu engtin nge mipui rawngbâwlna a nih bawk theih?
12 Tihkoh Paula chuan: “Ka ṭawngṭainaahte chuan bâng lovin in hming ka lam fo va, . . . a Fapa chanchin ṭhaa ka thlarauva a rawng ka bâwl ṭhin Pathian chu a hretu a ni,” a tih khân kan Pathian rawngbâwlna hmêlhmang pui ber chu a sawi a ni. (Rom 1:9, 10) Ni e, chanchin ṭha hrilhna chu mipui rawngbâwlna mai ni lovin, Pathian Jehova chibai kan bûkna thiltih pakhat a ni. Ngaithla duhtu kan hmu emaw, hmu lo emaw pawh ni se, thuhrilh rawngbâwlna chu Jehova hnêna hlan Pathian rawngbâwlna a ni. Kan hmangaih, kan Pa, vâna mi mize ṭha tak takte leh a thil tum ṭha takte mi dangte hrilh hriat tuma kan thawhrimna chuan hlimna nasa tak min thlen a ni.—Sâm 71:23.
Pathian Rawngbâwlna Chu Khawiah Nge Kan Hlan?
13. Jehova thlarau lam biak in hung chhûngnung zâwka Pathian rawngbâwltute beiseina chu eng nge ni a, anni rualin tute nge hlim?
13 Hriak thih Kristiante hnênah Paula chuan: “Ram tihhnghîn rual loh kan chan avâng hian khawngaihna i nei ang u, chu mi zârah chuan zah leh ṭih dêk chungin Pathian lâwmzâwng rawng kan bâwl thei dâwn zuk nia,” tiin a ziak a. (Hebrai 12:28) Lalram luah theihna beiseina nei tlatin, hriak thihte chu Chungnungbera chibai bûknaah rinna tihnghîn rual loh an nei a ni. Anni chuan Jehova thlarau lam biak in Hmun Thianghlimah leh hung chhûngnung zâwkah rawng an bâwl thei chauh va, Hmun Thianghlim Ber, vânah ngei chuan Isua nêna rawng an bâwl ho theih hun chu an nghâkhlel êm êm a ni. An ṭhian, berâm dangte chuan an beisei ropui tak chu an hlimpui êm êm bawk.—Hebrai 6:19, 20; 10:19-22.
14. Engtin nge mipui tam takte chuan Isua mipui rawngbâwlna chu an hlâwkpui?
14 A nih leh, berâm dangte chuan khawi hmunah nge Pathian rawng an bâwl? Tirhkoh Johana lo hmuh lâwk angin, anni chu he ni hnuhnûngah an lo lang a; tin, “an puante Berâm No thisena suin an tivâr” a ni. (Thu Puan 7:14) Chu chu, an ṭhian hriak thihte angin Isua mipui rawngbâwlna, mihringte tâna a hring nun ṭha famkim a hlannaah rinna an nei tihna a ni a. Berâm dangte pawhin, ‘Jehova thuthlung an pawm tlatna’ hmangin, Isua mipui rawngbâwlna aṭangin hlâwkna an seng ve a ni. (Isaia 56:6) Anni chu thuthlung tharah an tel lo nâ a, a dânte zawmna leh a ruahmannate thawhpuina hmangin thuthlung chu an pawm a ni. Pathian Israelte nên an inkâwm a, thlarau lam dawhkân pakhatah kîlhovin rawng an bâwl tlâng a, mipui hmaah Pathian an fak a, a lâwmzâwng thlarau lam inthawinate chu an hlân a ni.—Hebrai 13:15.
15. Mipui tam takte chuan khawiah nge Pathian rawng an bâwl a, chu malsâwmna chuan anni chu engtin nge a nghawng?
15 Chuvângin, mipui tam takte chu “puan vâr sina tûmkau kengin, lalṭhutphah hmaah leh Berâm No hmaa ding,” anga hmuh an ni. Chu bâkah, “Pathian ṭhutphah hmaah an awm a ni; tin, a chhûn a zânin a biak inah chuan a rawng an bâwl ṭhîn; tin, lalṭhutphaha ṭhua chuan an chungah a puan in chu a zâr ang.” (Thu Puan 7:9, 15) Hmân lai Israel hun lai chuan saphunte chuan Solomon’a biak in hung chhûng pâwnta zâwkah Pathian chibai an bûk a. Chutiang bawkin, mipui tam takte chuan Jehova chu a thlarau lam biak in hung chhûng pâwnta zâwkah chibai an bûk a ni. Chuta rawngbâwlna chuan anni chu a tihlim êm êm a ni. (Sâm 122:1) An ṭhian hriak thihte’n an vân lam rochan an dawn hnuah pawh, a mite angin Jehova hnênah Pathian rawngbâwlna an la hlân chhunzawm zêl ang.—Thu Puan 21:3.
Pawmtlâk Loh Pathian Rawngbâwlna
16. Pathian rawngbâwlna chungchângah eng vaukhânnate nge pêk a nih?
16 Hmân lai Israel hun lai chuan, Pathian rawngbâwlna chu Jehova dân mila hlan a ni ṭhîn a. (Exodus 30:9; Leviticus 10:1, 2) Chutiang bawkin, tûn laiah kan Pathian rawngbâwlna chu Jehova pawmtlâk ni tûr chuan kan zawm tûr thil phût a awm a. Chuvângin, tirhkoh Paula chuan Kolossa mite hnênah chuan: “Thlarau lam finna leh hriat theihna zawng zawng kawngah ama duhzâwng hriat theih nân . . . ṭawngṭai leh dîlsak che u kan bâng lo; chutichuan hna thawh tinrênga lo rahin, Pathian hriat famkimna kawnga lo sâwt deuh deuhvin . . . Lalpa zui tlâkin in awm thei ang,” tiin a ziak a ni. (Kolossa 1:9-12) Pathian chibai bûk dân tûr chu keimahni siam theih a ni lo. Bible hriatna dik te, thlarau lam finna leh hriat thiam theihna te chu a pawimawh hle. Chuti a nih loh chuan, a sawhkhâwk chu a chhe hle thei ang.
17. (a) Mosia dam laia Pathian rawngbâwlna chu eng anga tihchhiat nge a nih? (b) Tûn laiah Pathian rawngbâwlna chu eng anga kalsualtîr theih nge ni?
17 Mosia hun laia Israel mite kha hre chhuak rawh. “Pathianin a hawisan a, vâna arsiho chibai an bûk theihna tûrin anmahni a ensan ta a,” tiin an chungchâng kan chhiar a ni. (Tirhkohte 7:42) Chûng Israelte chuan an tâna Jehova thiltih ropui tak takte chu an hmu tawh a. Mahse, hlâwkpui dâwna an inhriat hian pathian dang chibai an bûk a ni. Anni chu an rinawm lo a ni; mahse, kan Pathian rawngbâwlna pawmtlâk ni tûr chuan rinawm nghehna a ngai tlat a ni. (Sâm 18:25) Tûn laiah arsite emaw, rangkachak bâwng no lemte emaw chibai bûk tûra Jehova biakna kalsan an tlêm ngei ang; mahse, milem biakna hmêlhmang dang a awm a ni. Isua’n “Sum” rawng bâwl lo tûra mi vaukhân bâkah, Paula chuan duhâmna chu milem biakna a ti a. (Matthaia 6:24; Kolossa 3:5) Setana chu pathianah a insiam bawk. (2 Korinth 4:4) Chutiang chi milem biakna chu a hluar êm êm a, chûng chu thang a ni. Entîr nân, Isua zuitu nia inchhâl si a, a nuna a thil tum ber chu hausakna ni si emaw, mahni ngaihdân leh theihna rinchhan tlattu emaw chu han ngaihtuah teh. Tu rawng nge a bâwl tak tak? Ani chu Isaia dam laia Jehova hminga chhechham si a, a thiltih ropui tak avânga milem tenawm faktute nên danglamna a nei lo a ni lâwm ni?—Isaia 48:1, 5.
18. Hun kal tawhah leh tûn hunah hian Pathian rawngbâwlna chu eng anga hman sual nge a nih?
18 Isua pawhin a vaukhân a: “Tupawh a tihlum tûr che u apiangin Pathian chungah thil ṭha tiin an in hria ang, chutiang hun chu a thleng dâwn,” tiin. (Johana 16:2) Tirhkoh Paula lo ni ta Saula pawhin ‘Stephana thih a remti’ a, ‘Lalpa zirtîrho a vau thu leh thah a tum thu a chhâk chhuah’ khân, Pathian rawngbâwlah a inngai ngei ang. (Tirhkohte 7:60; 9:1) Tûn hunah pawh, hnam insuatna chawk chhuaktu ṭhenkhat chuan Pathian chibai bûkah an inchhâl a ni. Pathian chibai bûka inchhâl tam tak an awm a; mahse, chibai an bûk zâwk taka chu hnam hmangaihna te, chi hmangaihna te, hausakna te, mahni leh mahni te, a nih loh leh pathian dang te a ni.
19. (a) Kan Pathian rawngbâwlna chu engtin nge kan thlîr? (b) Eng ang Pathian rawngbâwlna hian nge hlimna min thlen dâwn?
19 Isua chuan: “Lalpa i Pathian chibai bûk la, ama rawng chauh bâwl rawh,” a ti a. (Matthaia 4:10) Setana hnêna a sawi ni mah se, kan zaa kan zawm chu a va pawimawh tak êm! Lei leh vâna Lalchungnungbera rawngbâwl chu chanvo sâng tak leh râpthlâk tak a ni. Tichuan, Pathian chibai kan bûkna nêna inkungkaih mipui rawngbâwlna chungchâng chu eng nge kan sawi theih? Kan mihringpuite tâna mipui rawngbâwlna thawh chu hna hlimawm tak leh lâwmna mi thlentu a ni. (Sâm 41:1, 2; 59:16) Mahse, rilru tak tak leh a kawng dik taka thawh chauhvin chutiang rawngbâwlna chuan hlimna dik tak a thlen thei a ni. Tute’n nge ṭha taka Pathian chibai bûk? Tu rawngbâwlna nge Jehova’n a pawm? Pathian chibai kan bûkna chungchâng Bible thu mal a pathumna kan ngaihtuah chauhvin chûng zawhnate chu kan chhâng thei ang. Chu chu thuziak dawhlehah kan ngaihtuah ang. (w00 11/15)
[Footnote-te]
a Kristianna ram biak ina rawngbâwlnate chu a tlângpui thuin Pathian biakna inkhâwmte emaw, Roman Catholic Kohhran Sakrament ei inkhâwm ang chi sakhaw serh leh sângte a ni.
b Tirhkohte 13:2 [NW]-ah chuan Antiokei khuaa zâwlneite leh zirtîrtute chuan “mipui hmaah Jehova rawng an bâwl” tih hi kan hmu a. (‘mipui hmaa rawngbâwl’ tih chu lei·tour·giʹa nêna inlaichîn Grik thu mal aṭanga lehlin a ni) Chuvângin, he mipui rawngbâwlnaah hian mipuite hnêna thuhrilhna a tel a rinawm.
Engtin Nge I Chhân Dâwn?
• Eng mipui rawngbâwlna ropui tak nge Isua’n a thawh?
• Eng mipui rawngbâwlna nge Kristiante’n an thawh?
• Eng nge Kristian Pathian rawngbâwlna chu ni a, khawi hmuna thawh nge a nih?
• Kan Pathian rawngbâwlna chu Pathian pawmtlâk ni tûr chuan eng nge kan neih tûr?
[Phêk 18-naa milem]
Nu leh pate chuan thilpêknaah hlimna nasa tak an hmu
[Phêk 20, 21-naa milemte]
Kristiante’n mi dang ṭanpui a, chanchin ṭha an puan hian mipui rawng an bâwl
[Phêk 22-naa milemte]
Kan Pathian rawngbâwlna chu Pathian pawmtlâk a nih theih nân, hriatna leh hriat thiamna dik kan mamawh