Pathian Lâwm Zâwng Inthawinate
“Puithiam lalber apiangte chu thilpêk leh inthawinate hlân tûrin ruat an ni si a.”—HEBRAI 8:3.
1. Engvângin nge miin Pathian lam hawi ngai nia inhriatna an neih ṭhin?
“MIHRINGIN ṭawngṭai a ngai tih hriatna a pianpui angin, inthawina hlan ngai sain a piang a; inthawina a hlanna hian a dinhmun a hriatzia a târ lang a, a ṭawngṭaina hian Pathian chungchânga a ngaihdân a târ lang a ni,” tiin, Bible chanchin ziaktu Alfred Edersheim-a chuan a ziak. Khawvêla sual a lo luh phat aṭangin, chu chuan inthiam lohna, Pathian laka inmihranna, leh tlâktlai lohna a thlen a. Chûng thilte aṭanga chhâwk zângkhaina chu a ngai a ni. Chuvângin, miin chutiang dinhmun beidawnthlâk taka an din hunah, ṭanpuina hmu tûra Pathian lam hawi ngai nia inhriatna an nei ṭhîn pawh hi hriatthiam awm tak a ni.—Rom 5:12.
2. Bible-ah eng thilhlan hmasa berte nge kan hmuh theih?
2 Pathian hnêna thilhlan hlan hmasak ber chu Kaina leh Abela chungchâng Bible-a chhinchhiah hi a ni a. “A nakinah chuan heti hi a ni a, Kaina chuan LALPA hnêna hlan atân lova mi a rawn la a. Tin, Abela pawh chuan a berâm rual zînga piang hmasa berte leh a thau chu a rawn la bawk a,” tih kan chhiar a ni. (Genesis 4:3, 4) A hnuah, a hun laia chhuan suaksualho tihboralna Tuilêt ata Pathianin a chhanchhuah avângin, Nova chu Jehova hnêna ‘maichâma hâlral thilhlante hlân’ tûra chêttîrin a awm tih kan hmu bawk. (Genesis 8:20) Tin, Pathian thiltumte leh a malsâwmnate chuan, a ṭhian leh chhiahhlawh rinawm Abrahama chu vawi tam tak ‘maichâm siama, LALPA Jehova hming lam’ tûrin a chêttîr bawk a ni. (Genesis 12:8; 13:3, 4, 18) A hnua Jehova’n a fapa Isaaka chu hâlral thilhlana hlân tûra a hrilh khân, Abrahama rinna chu nasa taka fiah a ni. (Genesis 22:1-14) Tawi hlawm hle mah se, kan la hmuh zêl tûr angin, hêng thute hian inthawina chungchâng hriatthiamna namai lo min pe a ni.
3. Pathian chibai bûknaah inthawina hian eng chanvo nge a neih?
3 Hêngte leh Bible thuziak dangte aṭang hian, Jehova’n inthawina chungchânga dân bîk a pêk hma daih aṭang tawhin, inthawina engemaw hlan chu Pathian chibai bûkna pêng pawimawh tak a ni tih a chiang hle. Chumi milin, ziaktu pakhat chuan “inthawina” chu “sakhaw serh leh sâng chi khat, pathian nêna inlaichînna duhawm tak siam nân emaw, neih reng nân emaw, a nih loh leh neih lêt leh nân emawa thil engemaw hlan hi a ni” tiin a hrilhfiah a ni. Mahse, hei hian ngun taka kan ngaihtuah phû, zawhna ṭhenkhat a awmtîr a ni: Pathian chibai bûknaah engvângin nge inthawina a ngaih? Eng ang inthawinate nge Pathian pawm tlâk? Hmân lai inthawinate khân kan tân eng awmzia nge a neih? tihte chu.
Inthawina A Ngaih Chhan
4. Adama leh Evi sualna chuan eng nge a rah chhuah?
4 Adama chuan a duhthlannain sual a ti a. Chhia leh ṭha hriatna thing rah a ei ta kha tum rênga thuâwih lohna a ni. Pathianin fiah taka: “I ei chuan i ei nî la lain i thi ngei tûr a ni,” a tih angin, thuâwih lohna thiltih hremna chu thihna a ni. (Genesis 2:17) A tâwp a tâwpah chuan Adama leh Evi chuan sual rah chu an seng a, an boral ta a ni.—Genesis 3:19; 5:3-5.
5. Engvângin nge Adama thlahte tân Jehovan hma a lâk a, an tân eng nge A tih?
5 A nih leh, Adama thlahte chungchâng eng nge ni ve thung le? Adama hnên ata sual leh famkim lohna an rochun avângin, Adama leh Evi te ang bawkin, Pathian laka inmihranna, beisei bona, leh thihna hnuaia awmtîr an ni. (Rom 5:14) Nimahsela, Jehova chu thiltihtheihna leh rorêl dikna Pathian chauh ni lovin, a bîk takin hmangaihna Pathian pawh a ni a. (1 Johana 4:8, 16) Tichuan, chu dinhmun siam ṭha tûr chuan hma a la a. Bible-in “sual man chu thihna a ni si a,” a tih hnuah, “Pathian thilthlâwnpêk erawh chu kan Lalpa Krista Isua zârah chuan chatuana nunna a ni,” tiin a sawi zawm a ni.—Rom 6:23.
6. Adama’n thil a tihsual hnuah Jehova’n eng ruahmanna nge a siam?
6 A thilthlâwnpêk tirinawm tûrin Pathian Jehova chuan a tâwp a tâwpah thil engemaw a ruahman a ni—Adama sualna rah chhuahte khuhbo thei tûr chu. Hebrai thu mal ka·pharʹ chu “khuhbo” tihna ni deuh ber mah se, “nuaibo” tihna pawh a ni thei a; tin, “tlanna” ti pawha lehlin a ni.a Thu danga sawi chuan, Jehova chuan Adama aṭanga kan rochun sualna leh a sawhkhâwkte khuhbo thei tûr ruahmanna a siam a ni—chu thilthlâwnpêk dawng tûra tlingte tâna sual leh thihnaa thiamloh chantîrna ata zalenna chu.—Rom 8:21.
7. (a) Setana chunga Pathian rorêlna chuan eng beiseina nge a siam? (b) Sual leh thihna ata mihringte tihzalen nân eng nge pêk ngai?
7 Sual leh thihna bawi ata zalenna chu mihring tuak hmasa berten thil an tihsual phat aṭanga sawi lan nghâl a ni. Setana aiawh rûl chunga a rorêlna chu Jehova chuan: “Nang leh hmeichhia hi ka indotîr ang che u a, i thlahte leh a thlahte pawh ka la indotîr bawk ang: chu mi chuan i lû a la tithitling ang a, nangin a ke artui i la tithitling ang,” tiin a puang nghâl a. (Genesis 3:15) Chu thutiama rinna nei zawng zawngte tân, chu hrilh lâwk thu chuan beiseina a keng tel a ni. Mahse, chu tihzalenna atân chuan man pêk ngai a awm a. Chu Thutiam Chi Thlah chu lo kalin, Setana chu a tiboral mai dâwn lo va, a ke artuia tihthitlinin a awm phawt zâwk ang: Chu chu boral hlen dâwn lo mah se thihna a tuar ang tihna a ni.
8. (a) Engtin nge Kaina chu beidawnna thlentu lek a lo nih? (b) Engvângin nge Abela inthawina chu Pathian mit hmuha pawmtlâk a nih?
8 Adama leh Evi te chuan thutiam Chi Thlah chhinchhiahna chu an ngaihtuah ngei ang. Evi’n a fapa hmasa ber, Kaina a hrin pawh khân: “LALPA [Jehova] ṭanpuiin mipa ka lo nei ta,” tiin a puang hial a nih kha. (Genesis 4:1) A fapa chu Chi Thlah ni tûrah a ngai a ni thei ang em? A ngai emaw, ngai lo emaw pawh ni se, Kaina leh a thlahte chu beidawnna thlentu lek an lo ni. A unaupa Abela thung chuan Pathian thutiamah rinna a lantîr a, chu chuan a berâm rual zînga piang hmasa berte hmangin Jehova hnênah inthawina hlân tûrin a chêttîr a ni. “Rinnain Abela chuan Kaina ai chuan inthawina ṭha zâwk Pathian hnênah a hlân a, chu mi avâng chuan mi fel a ni tih hriattîrna a hlawh a,” tih kan chhiar a ni.—Hebrai 11:4.
9. (a) Abela chuan engah nge a rinna a nghah tlat a, chu chu engtin nge a tihlan? (b) Abela inthawina chuan eng nge a tihhlawhtlin?
9 Abela rinna chu Pathian a awm tih rinna mai a ni lo. Kaina pawhin chutiang rinna a nei ve a ni. Abela erawh chuan mi rinawmte chhanchhuak tûra Pathian thutiam Chi Thlahah chuan rinna a nei tlat a ni. Chu Chi Thlah lo thlen famkim dân chu hriattîr ni lo mah se, Pathian thutiam aṭangin tuemaw ke artui tihthitlin a nih tûr thu a hria a ni. Ni e, thisen chhuah a ngai a ni tih thutâwp a siam a ni thei ngei ang—Inthawina ngei mai chu. Abela chuan nunna Hnâr hnênah thisen leh nunna thilthlâwnpêk chu a hlân a. Chu chu Jehova thutiam lo thlen famkimna a nghahhlelhzia leh a beiseina nasa tak tilangtu a ni. Chu rinna tihlanna ngei chu a ni, Abela inthawina Jehova lâwmzâwng nihtîrtu chu ni. Tin, chu chuan inthawina nihphung dik tak chu a târ lang bawk—sual nei mihringten Pathian an pan a, a duhsakna an dawn theihna tûr inthawina chu.—Genesis 4:4; Hebrai 11:1, 6.
10. Abrahama hnêna a fapa Isaaka hlân tûra Jehova ngenna hian inthawina pawimawhzia engtin nge a tihchian?
10 Abrahama hnêna a fapa Isaaka hâlral thilhlana hlân tûra Jehova thupêk chuan inthawina awmze thûk tak chu a tilangchiang hle. Chu inthawina chu a taka hlen chhuah ni lo mah se, chu chuan Jehova thiltih tûr a entîr a ni—mihringte tâna A thiltum tihhlawhtlinna tûra a Fapa mal neih chhun hmanga inthawina ropui ber a hlan tûr chu. (Johana 3:16) Mosia Dân hnuaia inthawinate leh thil hlante hmangin, Jehova chuan a mite chu an sualte ngaihdam ni a, an chhandam beiseina tisakhat tûrin eng nge ngai tih zirtîr nân entîrna a siam a ni. Chûng aṭang chuan eng nge kan zîr theih?
Jehova Pawm Tlâk Inthawinate
11. Eng thilhlan chi hnih nge Israel puithiam lalin a hlan a, eng atân nge?
11 Tirhkoh Paula chuan: “Puithiam Lalber apiangte chu thilpêk leh inthawinate hlân tûrin ruat an ni si a,” a ti a. (Hebrai 8:3) Paula chuan hmân lai Israel puithiam lal thil hlante chu “thilpêk” leh “inthawinate,” a nih loh leh “sualte avânga . . . inthawinate,” tiin, chi hnihin a ṭhen tih chhinchhiah ang che. (Hebrai 5:1) Mite chuan thilthlâwnpêk chu an inngaihzia te, an inhlutzia te, inṭhianna te, leh induhsakna te lantîr nân an inpe ṭhîn a ni. (Genesis 32:20; Thufingte 18:16) Chutiang bawkin, Dân thupêkin Pathian hnêna “thilthlâwnpêk” tam tak a sawite chu a duhsakna dawn nâna pêk a ni ṭhîn.b Dân thupêk bawhchhiat a nih chuan “sualte avânga . . . inthawinate” hlan a ngai a ni. Bible bu hmasa pangate zîngah a bîk takin Exodus-ah te, Leviticus-ah te, leh Number-ah te chuan inthawinate leh thilpêkte chungchâng chipchiar takin a sawi a ni. A vaia chipchiar taka hriat chu harsa mah se, inthawina chi hrang hrang pawimawhnate chuan kan ngaihtuah a phû a ni.
12. Dân hnuaia inthawina, a nih loh leh thilhlan chungchâng kaihtawi chu Bible khawi hmunah nge kan hmuh theih?
12 Leviticus bung 1 aṭanga 7-naa thilhlan chi nga—hâlral thilhlan te, chhangphut thilhlan te, remna thilhlan inthawina te, sual thawina thilhlan te, leh bawhchhiat thawina thilhlan te—chu kan chhinchhiah thei ang. A ṭhen chu a ruala hlan ni mah se, a sawi hrang thliah thliah a ni. Hêng thilthlante hi tum chi hnih neiin hêng Bible bungahte sawi a ni tih kan chhinchhiah thei bawk. A ṭum khatna chu Leviticus 1:2 aṭanga 6:7-ah a ni a, maichâma thilhlan tûrte chipchiar takin a sawi a. A ṭum hnihna chu Leviticus 6:8 aṭanga 7:36-ah a ni a, puithiamte tâna zuahte leh a hlântute tâna zuahte a târ lang a ni. Tichuan, Number bung 28 leh 29-ah chuan hun duan chipchiar tak tih theih hial tûrin, inthawina ni tina hlan tûr te, chawlhkâr tina hlan tûr te, thla tina hlan tûr te, leh kum tin kût ni-a hlan tûr te kan hmu bawk.
13. Pathian hnêna thilthlâwnpêk anga hlan mahni duh thua hlante han sawi fiah teh.
13 Pathian duhsakna dawn nâna mahni duh thua thilhlante zîngah chuan hâlral thilhlan te, chhangphut thilhlan te, leh remna thilhlan te a tel a ni. Mithiam ṭhenkhat chuan Hebrai ṭawnga “hâlral thilhlan” an tih hian, “vân lama chho thilhlan” tihna a ni an ti a. Hâlral thilhlan hlannaah chuan buatsaih tawh rannung chu maichâma hâl a ni a, a rimtui chu Pathian hnên, van lamah a chhoh avângin, “vân lama chho thilhlan” tih hi a inâwm hle a ni. Hâlral thilhlan danglamna bîk chu thilhlan thisen chu maichâm vêla theh a ni a; tichuan, rannung chu apuma Pathian hnêna hlan a ni. Puithiam chuan “LALPA tâna rimtui tak, meia hlan hâlral thilhlan atân apum chuan maichâmah a hâl tûr a ni.”—Leviticus 1:3, 4, 9; Genesis 8:21.
14. Chhangphut thilhlan chu eng anga hlan nge ni?
14 Chhangphut thilhlan chu Leviticus bung 2-naah hrilhfiah a ni. Chu chu duh thua thilhlan a ni a, chhangphut dip tak chu hriaka tihmawm leh beraw telh a ni ṭhîn. “[Puithiamin] a vei khatin chuta chhangphut dip tak chu, a hriak nên a beraw zawng zawng nên chuan a la chhuak ang a; tin, puithiam chuan maichâm chungah chuan hriat rengna, LALPA tâna rimtui tak, meia thilhlan atân a hâl ang.” (Leviticus 2:2) Berâw chu puan in leh biak ina rimtui hâlna maichâma hâl ṭhin, rimtui thianghlim siamna zîngah a tel ve a ni. (Exodus 30:34-36) Lal Davida’n: “Ka ṭawngṭaina hi englo rimtui tak angin i hmâah tihchhuahin awm sela; ka kut phar hi tlai lam inthawina angin awm rawh se,” a tih khân he rimtui thianghlim chungchâng hi a sawi a ni.—Sâm 141:2.
15. Engvângin nge remna thilhlan inthawinate hlan a nih?
15 Duh thua thilhlan dang chu “remna thilhlan inthawina” a ni a, Leviticus bung 3-ah hrilhfiah a ni. Hebrai ṭawnga “remna” sawina thu mal chuan indona leh buaina laka fihlîmna mai aia tam a kâwk a ni. Studies in the Mosaic Institutions tih lehkhabu chuan: “Bible-a remna thu mal chuan indona leh buaina ata fihlîmna a kawh mai bâkah, Pathian nêna inremna te, hausakna te, lâwmna te, leh hlimna dinhmunte a kâwk bawk a ni,” a ti a. Chuvângin, remna thilhlan inthawinate chu Pathian nêna inremna tûra tlawnna a ni lo. A mi pawmte’n Pathian malsâwm, remna an chen avânga lâwmna lantîrna a ni zâwk. Inthawina ran thisen leh a thau chu Jehova hnêna hlan a nih hnuah, puithiam leh inthawina hlântu chuan a sa chu an ei a ni. (Leviticus 3:17; 7:16-21; 19:5-8) Inthawina hlântu te, puithiam te leh Pathian Jehova chuan chawhlui an kîlho ang a ni a, chu chuan an zînga inlaichînna muanawm tak a târ lang a tih theih a ni.
16. (a) Engvângin nge sual thawina leh bawhchhiat thawina hlan a nih? (b) Chûng inthawinate leh hâlral thilhlan inkâr danglamna chu eng nge ni?
16 Sual thawina leh bawhchhiat thawina te chu sual ngaihdamna leh Dân thupêk bawhchhiat ngaihdam nâna hlan a ni. Maichâma hâl ngai mah se, he inthawina hi hâlral thilhlan nên a in ang lo; inthawina ran apuma hâlral a ni lo va, a thau leh a taksa pêng khawi emaw lai chauh hâlral a nih avângin. Hâlral loh zawng chu daipâwna paih a nih loh chuan puithiamte’n an ei ṭhîn. Hei hi thil awmze nei tak a ni. Hâlral thilhlan chu Pathian hnaih theih nâna Pathian hnêna thilthlâwnpêk a ni a; chuvângin, Pathian tân liau liau leh apuma a hnêna hlan a ni. Chhinchhiahtlâk takin, hâlral thilhlan hlan a nih hmain, sual thawina emaw, bawhchhiat thawina emaw hlan hmasak a ni ṭhîn a, chu chuan misualte thilthlâwnpêk pawmtlâk ni tûrin, sual ngaihdamna a ngai a ni tih a kawhhmuh a ni.—Leviticus 8:14, 18; 9:2, 3; 16:3, 5.
17, 18. Sual thawina thilhlan chu eng atâna ruahman nge ni a, bawhchhiat thawina thilhlanin a tum eng nge ni?
17 Sual thawina chu tisa chak lohna avânga Dân thupêk kalha thil tihsual palh atân chauh a ni. “LALPAN thil tih loh tûra thu a pêkte a enga pawh hi miin hriat loh vângin lo tipalh sela,” thil tisualtu chuan khawtlânga a nihna azirin sual thawina a hlân tûr a ni. (Leviticus 4:2, 3, 22, 27) Mahse, thil tisual luitute tân inthawina rêng a awm lo: anni chu tihboral an ni.—Exodus 21:12-15; Leviticus 17:10; 20:2, 6, 10; Numbers 15:30; Hebrai 2:2.
18 Bawhchhiat thawina awmzia leh hlan a nih chhan chu Leviticus bung 5 leh 6-ah chiang taka hrilhfiah a ni. Miin thil a tisual palh thei a. Chu a thil tihsual chuan mi dangte leh Pathian Jehova a nghawng thei a; chuvangin, chu sual chu siam ṭhat thuai tûr a ni. Sual chi hrang hrang tam tak sawi lan a ni a. Chûngte chu mi mal sualna te (Lev. 5:2-6), “LALPA thil thianghlimte” chunga sualna te (Lev. 5:14-16), leh hriat loh hulhual vâng pawh ni lo mah se, châkna dik lo emaw, tisa chak lohna vâng emawa sualna te a ni (Lev. 6:1-3). Chutiang sualte chu a inpuan chhuah mai bâkah, thil tisualtu chuan a ṭûl chuan zângna dawmna a pe ang a; tichuan, bawhchhiat thawina chu Jehova hnênah a hlân ang.—Leviticus 6:4-7.
Thil Ṭha Zâwk Engemaw Lo Thleng Tûr Chu
19. Dân thupêk leh a hnuaia inthawinate nei chung siin, engah nge Israel-ho khân Pathian duhsakna an chân?
19 Mosia Dân hnuaia inthawina leh thilhlan tam takte chu Israel-ho hnêna pêk a ni. Chu chuan anni chu thutiam Chi Thlah a lo thlen hma lohzawng, Pathian a hnaihtîr thei a, a duhsakna leh a malsâwmnate pawh a dawntîr theiin, a neih rengtîr thei a ni. Juda mi tirhkoh Paula chuan heti hian a ziak a: “Rinna avânga thiam kan chan theihna tûrin Dân chu Krista hnên lama min kaihruaitu a lo ni,” tiin. (Galatia 3:24) Mahse, lungchhiatthlâk takin, Israel hnam chuan chu kaihhruaina chu an dawng duh lo va, chu mi chanvo chu an hmang dik lo a ni. Chuvângin, an inthawina tam takte chu Jehova tân thil tenawm mai a lo ni ta. Jehova chuan: “Berâmpa hâlrala hlante leh ram châwm thaute thau chu ka hnê ta; bâwngpate leh berâm note leh kêlpate thisenah pawh ka lâwm lo va,” a ti hial a ni.—Isaia 1:11.
20. Dân thupêk leh inthawinate chungthu-ah C.E. 70 khân eng nge lo thleng?
20 C.E. 70-ah, Juda kalhmang chu a biak in leh a puithiamte chawpin a lo tâwp ta. Chu mi hnu chuan, Dân thupêkin fiah taka a sawi inthawinate chu hlan theih a ni tawh lo. Chu chu Dân thupêka pawimawh tak inthawinate khân tûn laia Pathian chibai bûktute tân a awmzia zawng zawng a hlauh ta tihna em ni? Thuziak dawt lehah kan bihchiang dâwn nia. (w00 8/15)
[Footnote-te]
a Insight on the Scriptures, Watchtower Bible and Tract Society chhuah chuan: “Bible-a a hman angin, ‘tlanna’ tih thu mal chu ‘khuhbo’ emaw, ‘thlâkthleng’ tihna emaw a ni a; tin, thil engemaw thlâkthlengna, a nih loh leh ‘khuhbona’ chu chumi thil anpui a ni tûr a ni. . . . Adama hloh tâk atâna mamawh tlanna siam tûr chuan, mihring ṭha famkim hlutna chiah chiah chu sual thawi nâna ruahman a ngai ang,” tiin a hrilhfiah a ni.
b “Thilpêk” tia lehlin fo Hebrai thu mal chu qor·banʹ a ni a. Lehkha ziaktute leh Pharisaite thiltih dik lo chu Isua’n a dem a, chu mi chungchâng Marka’n a chhinchhiahnaah “Korban” awmzia chu “Pathian hnêna pêk” tihna a ni tih a hrilhfiah a ni.—Marka 7:11.
I Hrilhfiah Thei Ang Em?
• Hmân laia mi rinawmte chu engin nge inthawina hlân tûra chêttîr?
• Engvângin nge inthawina hlan a ngaih?
• Dân thupêk hnuaiah eng inthawina chi hrang hrang nge hlan a nih a, eng nge a tum chu ni?
• Paula sawi ang chuan, Dân thupêk leh inthawinate chuan eng hna pawimawh tak nge a thawh?
[Phêk 22-naa milem]
Abela inthawina chuan Jehova thutiama a rinna a tihlan avângin Pathian a tilâwm
[Phêk 23-naa milem]
He milem pawimawhna hi i hre thiam em?