Jehova’n Kawng A Sial
“He ram Chanchin Ṭha hi . . . hrilhin a awm ang.”—MATTHAIA 24:14.
1. Kum zabi pakhatna leh 20-naah thuhrilh rawngbâwlna hmangin eng nge tihpuitlin a nih?
JEHOVA chu hmangaihna Pathian a nih avângin, “mi zawng zawng chhandama awmah leh thutak hriaah a duh a ni.” (1 Timothea 2:4) Hei hian khawvêl pum huap thuhrilhna leh zirtîrna beihpui thlâk a ṭûltîr a. Kum zabi pakhatnaah chuan, he thuhrilhna hian Kristian kohhran chu “thutak ban leh innghahna” a nihtîr a ni. (1 Timothea 3:15) Chu mi hnû-ah chuan hun rei tak chhûng chu kalpênna a lo awm a, chu chuan thutak êng chu a tifiah ta lo va. Mahse, tûn hnai ‘tâwpna hunah’ hian, ‘hriatna dik’ chu hninghnâr takin a lo awm leh ta a, chu chuan mi maktaduai tam takte chu Bible ṭanchhan chatuan chhandamna beiseinaah a hruai a ni.—Daniela 12:4.
2. Thuhrilh rawngbâwlna chung thu-ah Jehova’n eng nge a tih?
2 Pathian thiltumte tikhaihlak tûrin Setana’n nasa takin bei ngar ngar mah se, kum zabi 1-na leh 20-naa thuhrilh rawngbâwlna chu mak tak maiin a hlawhtling a ni. Chu chuan Isaia hrilh lâwkna min hriat chhuahtîr a. B.C.E. kum zabi paruknaa Israel saltângte Judai rama an kir leh chungchâng chu, Isaia chuan: “Kawr tin tihsân a ni vek ang a, tlâng tin mual tin tihhniam a ni bawk ang: kawng kawite tihngîl a ni ang a, a bumboh laite tihrual a ni bawk ang,” tiin a ziak a. (Isaia 40:4) Kum zabi pakhatnaah leh 20-naah pawh Jehova chuan thuhrilhna beihpui ropui tak atân kawng a sialin a timâm bawk a ni.
3. Eng kawngin nge Jehova’n a thutiamte a tihpuitlin?
3 Hei hi Jehova chuan chanchin ṭha hrilhna tihhmasâwn nân leia thil thleng zawng zawng chu tlang takin a thunun tihna a ni lo va; Jehova chuan thil lo thleng tûr engkim mai chu hre tûrin a hriat lâwk thiamna a hmang tihna pawh a ni hek lo. Nakina thil thleng tûrte chu a duangin, a hmu lâwk thei ngei mai. (Isaia 46:9-11) Mahse, thil a lo thlen rualin a kalh zâwngin a che thei bawk. Berâm vênhim dân leh kaihhruai dân thiam berâm vêngtu tling angin, Jehova chuan a mite a kaihruai ṭhîn a ni. Ani chuan chhandamna lamah a hruai ṭhîn a, an thlarau lam vênhimsakin, khawvêl pum huap chanchin ṭha hrilhna tihmasâwn thei tûr dinhmun leh thil thlengte hmang ṭangkai tûrin a chêttîr a ni.—Sâm 23:1-4.
Hna Pêk Khirh Tak Chu
4, 5. Engvângin nge chanchin ṭha hrilh chu hna khirh tak a nih?
4 Nova hun laia lawng tuk hna ang chiah khân, Lalram chanchin ṭha puanna chu hna lian tak a ni—kum zabi pakhatna leh tûn lai-ah hian. Thuchah engpawh mi zawng zawng hriattîr chu a khirh tâwk hle a; mahse, he hna hi a bîk takin chona a tling a ni. Kum zabi pakhatnaah chuan, zirtîrte chu an tlêm hle a. An Hruaitu, Isua, chu mi tiheltu anga puha tihhlum a ni a. Juda sakhua chu a ding nghet hle a. Biak in ropui tak chu Jerusalem-ah a ding bawk. Mediterranean vêla Juda sakhua ni lote pawh biak in leh puithiamte nên a ding nghet hle a ni. Chutiang chiahin, kum 1914-a “tâwpna hun” a inṭan khân, Kristian hriak thihte chu an tlêm hle a, Pathian rawng bâwl ni-a inchhâl sakhuana dang zuitu an tam hle a ni.—Daniela 12:9.
5 Isua’n a hnungzuitute chu tihduhdah an nih tûr thu hrilhin a vaukhân a. Ani chuan: “Hrehawm tuar tûrin an mantîr ang che u a, an tihlum ang che u; ka hming avângin hnam zawng zawng huat in ni ang,” a ti a. (Matthaia 24:9) Chûng harsatnate bâkah, a bîkin “ni hnuhnungahte chuan” Kristiante chu “hun khirh takte” kârah an awm dâwn a ni. (2 Timothea 3:1) Hna pawimawh dân te, awm ngei tûr tihduhdahna te, leh hun khirh tak te chuan thuhrilh rawngbâwlna chu a tiharsa-in, chona a nihtîr a. Rinna nasa tak a ṭûl a ni.
6. Eng hlawhtlinna thutiam nge Jehova’n a mite a pêk?
6 Jehova chuan harsatna a awm ang tih a hriat rualin, engmahin hna chu a tâwptîr lo vang tih pawh a hria a ni. Kum zabi pakhatna leh 20-naa thlenfamkimna chhinchhiah tlâk tak nei, hrilh lâwkna lâr tak: “He ram Chanchin Ṭha hi . . . khawvêl zawng zawngah hrilhin a awm ang,” tih chuan hlawhtlinna chu a sawi lâwk a ni.—Matthaia 24:14.
7. Kum zabi pakhatnaah thuhrilh rawngbâwlna chu eng anga zau nge a nih?
7 Kum zabi pakhatnaa Pathian chhiahhlawhte chu, rinna leh thlarau thianghlima khatin, an hna hlenchhuak tûrin an pên chhuak a. Jehova chu an hnêna a awm avângin, an beisei ai maha nasa-in an hlawhtling a ni. Isua thih hnû kum 27 vêl, Paula’n Kolossa mite hnêna lehkha a thawn khân, chanchin ṭha chu “vân hnuaia thilsiam zawng zawng zînga tlângaupui a nih” tawh thu a sawi thei a ni. (Kolossa 1:23) Khaikhin theih takin, kum zabi 20-na tâwp lamah chuan chanchin ṭha chu ram 233-ah hrilhin a awm tawh a ni.
8. Eng dinhmun hnuai-ahte nge mi tam takin chanchin ṭha an pawm? Entîrna pe rawh.
8 Tûn hnai kum sâwmbi-ahte hian chanchin ṭha chu mi maktaduai tam takin an pawm a. Tam takte chuan dinhmun duhawm lo hnuai-ah an pawm a ni—indona te, khapna te, leh tihduhdahna nasa takte hnuaiah chuan. Chu chu kum zabi pakhatnaah pawh a ni bawk. Ṭum khat chu Paula leh Sila-te chu râwng taka thîrtlâwna vuak an niin, tân ina khung an ni. Zirtîr siam theihna dinhmun a nih a va rinawm lo êm! Chutichung pawhin, Jehova chuan chu dinhmun chu zirtîr siam nân a hmang a. Paula leh Sila chu chhuah an ni a, tâng vêngtu leh a chhûngte chu ringtu an lo ni ta a ni. (Tirhkohte 16:19-33) Chûng thiltawnte chuan a dotute avângin chanchin ṭha chu a tâwp thei lo tih a lantîr a ni. (Isaia 54:17) Mahse, Kristianna chanchin chu hârsatna leh tihduhdahna hlîra khat a ni lo. Tûnah chuan, kum zabi pakhatna leh 20-naa chanchin ṭha hlawhtling taka hrilh nâna kawng timâm tûra ṭanpuitu thil duhawm ṭhenkhatte i lo ngaihtuah ang u.
Sakhaw Boruak
9, 10. Kum zabi khatna leh 20-naah chanchin ṭha hrilhna atâna beiseina chu Jehova’n engtin nge a siam?
9 Khawvêl pum huap thuhrilhna beihpui thlâk hun chu han ngaihtuah teh. Kum zabi pakhatna dinhmunah chuan, Daniela 9:24-27-a hmuh hapta 70 kumte chuan Messia lo lan hun a kâwk chat a ni—C.E. 29 chu. Kum zabi pakhatnaa Judate chuan thil lo thlen hun tûr hre chiah lo mah se, Messia lo lan chu an beiseiin, an nghâk a ni. (Luka 3:15) French Manuel Biblique chuan: “Mite chuan Daniela lo chhût chian hapta sawmsarih kumte tâwp a hnai tawh a ni tih chu an hria a; Pathian ram a hnai ti-a Baptistu Johana thu puan an hriatin tuman mak an ti lo,” tiin, a sawi a ni.
10 Tûn lai huna dinhmun chu eng nge ni ve le? Hmasâwnna nasa tak pakhat chu Lalram thiltihtheihnaa a lo awm leh ṭanna chhinchhiahna, vâna Isua lalṭhutthlênga a ṭhutna hi a ni a. Bible hrilh lâwkna chuan he thil hi 1914-ah a thleng tih a lantîr a ni. (Daniela 4:13-17) He thil thleng lo rin lâwkna chuan tûn laia sakhaw mi ṭhenkhatte pawh beiseina-in a khahtîr bawk. Beiseina chu he magazine kum 1879-a Zion’s Watch Tower and Herald of Christ’s Presence ti-a chhuah ṭantu, Bible Zirlaite zîngah pawh a chiang hle bawk a ni. Chuvângin, kum zabi pakhatna leh tûn lai hunah pawh, sakhaw beiseina chuan chanchin ṭha hrilh nân boruak a siam a ni.a
11. Chanchin ṭha hrilhna ṭanpui tûrin eng sakhaw lungphûm nge phûm a nih?
11 He hun pahnih chhûnga Kristian rawngbâwlna ṭanpuitu dâng leh chu mi tam takte hian Pathian Lehkha Thu Thianghlim an hriat belna hi a ni. Kum zabi pakhatnaah chuan, Juda khuate chu a chhehvêl Jentail hnamte zîngah chuan a inṭhendarh a. Chûng khuate chuan mite’n Pathian Lehkha Thu chhiarna leh sawihona ngaithla tûra an kalkhâwm ṭhinna inkhâwmna inte chu a nei a ni. Chuvângin, Kristian hmasate chuan mite neih sa sakhaw hriatna chu an hmang ṭangkai thei a ni. (Tirhkohte 8:28-36; 17:1, 2) Kan hun tîr lamah pawh Jehova mite chuan chutiang bawk boruak chu hmun tam takah an tawng a ni. Bible chu Kristianna ram, a bîk takin Protestant ramahte chuan zau taka hmuh theihin a awm a. Biak in tam takah chhiar ṭhin a ni a, maktaduai tam takin a bu an nei a ni. Bible chu mite’n an nei sa a; mahse, an thil neih hre thiam tûrin ṭanpui an mamawh a ni.
Dân Ṭangkainate
12. Kum zabi pakhatnaah Rom-ho dân chu engtin nge humhimna a nih tlângpui?
12 Kristian thuhrilhna chuan sawrkâr dân a hlâwkpui fo va. Rom Lalram chuan kum zabi pakhatna khawvêl chu a awpbet tlat a, a dân thu ziakte chuan nî tin nunah nghawng thûk tak a nei a ni. Hêng dânte hian vênhimna a pe a, Kristian hmasate chuan chûng chu an ṭangkaipui a ni. Entîr nân, Paula Rom dân belhbulna chuan tân in ata zalenna leh vuak hrepna ata himna a thlen a ni. (Tirhkohte 16:37-39; 22:25, 29) Rom sâwrkâr dân kalhmang râwnna chuan Ephesi khuaa mipui thinrim zâpdai tûrin a ṭanpui a ni. (Tirhkohte 19:35-41) Ṭum khat chu Jerusalem khuaa tharum thawhna ata Rom khua leh tui a nih avângin Paula chu chhanchhuah a ni a. Chu mi hnû-ah, Rom dân chuan Kaisara hmâah a rinna a humhimtîr thei bawk a ni. (Tirhkohte 25:11) Lal Kaisara-te chuan nunrâwng takin awp mah se, kum zabi pakhatnaa dânte chuan “chanchin ṭha humhimna leh dân ang taka tihnghehna” chu a remti tlângpui a ni.—Philippi 1:7, NW.
13. Kan hunah thuhrilh rawngbâwlna chuan dân aṭangin engtin nge hlâwkna a dawn ṭhin?
13 Chu chu tûn laia ram tam takah pawh a dik a ni. ‘Dâna thil tisual’ mi awm ṭhîn mah se la, ram tam zâwkte dân thu ziak chuan sakhaw zalenna chu dân bulpui angin an en a ni. (Sâm 94:20) Jehova Thuhretute chuan sawrkâr pawi an khawih lo tih hria-in sawrkâr tam tak chuan dân hriatpuina min pe a ni. Thuhretute lehkhabu tam zâwk chhutna United State-ah chuan, dân ding lai chuan khawvêl pumpui chhiar atân inzawm zata kum 120 chhûng Vênnainsâng chhuah chu a remti a ni.
Remna Hun leh Dawhtheihna Hun
14, 15. Kum zabi pakhatnaa khawtlâng muanna awm ve ṭhînte chu thuhrilh rawngbâwlna chuan engtin nge a ṭangkaipui?
14 Thuhrilh rawngbâwlna chuan remna hun awm ve ṭhînte chu a ṭangkaipui bawk. Isua’n kum zabi pakhatna leh 20-na hun chhûngin ‘hnam hrang leh hnam hrang an indo tûr thu’ chu dik takin a hrilh lâwk nâ a, muanna hun âwlte chuan nasa taka Lalram thuhrilhna a awmtîr thei a ni. (Matthaia 24:7) Kum zabi pakhatnaa Kristiante chu Pax Romana, a nih loh leh Rom-ho remna hnuai-ah an khawsa a. Thu ziak mi pakhat chuan: “Rom hian Mediterranean khawvêla mipuite chu a thuhnuai-ah a dah tlat a, indo rengna hun chu a tihtâwpsak a ni,” tiin, a ziak a ni. He muanna hian Kristian hmasate chu Rom khawvêl tluan chhuaka him taka zin vah vêlna kawng a hawng a ni.
15 Rom Lalram chuan mipuite chu a thununna chak tak hnuaia inpumkhattîr tumin a bei a. He ram awp dân hian zin vah vêl, dawhtheihna, leh ngaih dân inpawlh tawnna a awmtîr mai ni lovin, khawvêl pum huap inunauna ngaih dân pawh a awmtîr bawk a ni. On the Road to Civilization tih lehkhabu chuan: “[Rom] Lalram inpumkhatna chuan thlawhhma [Kristian thuhrilhna atân] duhawm tak a siam a ni. Hnam indaidanna chu ṭhiah a ni ta a. Rom khua leh tuite chu khawvêl khua leh tuite an ni a . . . Chu bâkah, khawvêl pum khua leh tui nihna ngaih dân nei ramah chuan, mihringte inunauna zirtîr sakhuana chu hriatthiam theih tak a ni,” a ti.—Tirhkohte 10:34, 35; 1 Petera 2:17, khaikhin rawh.
16, 17. Tûn lai hunah remna awmtîr tûrin engin nge chêttîr a, mipui tam takte eng thu tâwpah nge an thlen?
16 Kan tûn lai hun chu eng nge ni ve? Kum zabi 20-na hian thil thleng chanchina indona râpthlâk berte, leh ram ṭhenkhata awm reng ram chhûng indonate chu a tawng a ni. (Thu Puan 6:4) Chutichung pawhin, remna hun a awm ve ṭhîn a. Khawvêla thiltithei ber berte pawh kum 50 chuang nasa takin an indo tawh lo va. He dinhmun hian chûng rama chanchin ṭha hrilhna chu nasa takin a ṭanpui a ni.
17 Kum zabi 20-naa indona râpthlâk tak mai chuan mi tam takte chu khawvêl sawrkâr an mamawh tih a pawmtîr a ni. Khawvêl indopui hlauhna chuan League of Nations leh United Nations a dintîr a. (Thu Puan 13:14) Pâwl pahnihte thiltum puan chhuah chu khawvêl pumpui-ah thawhhona leh remna awmtîr hi a ni a. Chutiang mamawh hretute chuan, remna dik tak leh chatuan daih thlentu tûr khawvêl sawrkâr chanchin ṭha chu duhawm takin an chhâng lêt ṭhîn a ni—Pathian Lalram chu.
18. Sakhaw lama rilru put hmang engin nge thuhrilh rawngbâwlna tinuam?
18 Kristiante chu râwng taka tihduhdah châng awm mah se la, kum zabi pakhatna leh 20-naah chuan sakhaw dawhtheihna hun a awm bawk. (Johana 15:20; Tirhkohte 9:31) Rom-ho chuan an râllâkte pathiante leh pathian nute chu pawm zamin an siam rem mai ṭhîn a ni. Professor Rodney Stark-a chuan: “American Revolution hnû-a sakhaw zalenna kan hmuh leh hmâ loh zawng chu, Rom chuan kawng tam takin sakhaw zalenna a pe tam ber a ni,” tiin, a ziak a. Tûn laiah, ram tam taka mite chu mi dangte ngaih dân lakah an inhawng zâwk a, chu chuan Jehova Thuhtetute Bible thuchah ken chu ngaihthlâk duhna a hring chhuak a ni.
Themthiamna Chanvo
19. Engtin nge Kristian hmasate’n kut ziak lehkhabu an hman ṭangkai?
19 A tâwp berah chuan, Jehova’n a mite chu themthiamna lama hmasâwnna a ṭangkaipuitîr dân hi han ngaihtuah teh. Kristian hmasate chu themthiamna lama changkânna hunah awm lo mah se, hmasâwnna pakhat an hman ṭangkai chu kut ziak lehkhabu, a nih loh leh lehkhabu phêk nei hi a ni. Kut ziak lehkhabu chuan lehkha zial chelek vêl remchâng lo tak chu a thlâk thleng a. The Birth of the Codex lehkhabu chuan: “Khawvêl lam thu leh hlate’n kutziak lehkhabu chu zawi zawia an hman laiin, chu chu Kristiante chuan vawilehkhatah khawvêl pum huapin an hmang a ni,” tiin, a sawi a ni. Chu thu ziak chuan: “Kristiante kut ziak lehkhabu hman hi kum zabi pahnihnaah khawvêl pum huap a nih tak meuh avângin, A.D. kum 100-na hmâ daiha inṭan a ni ngei ang,” a ti bawk. Kut ziak lehkha thu chu lehkha zial ai chuan hman a awlsam zâwk a. Pathian Lehkha Thu ziakte zawn chhuah a tiawlsam zâwk a ni. Hei hian Kristian hmasa Paula angte hi Pathian Lehkha Thute hrilhfiah mai lovin, an thil zirtîr te chu “a tilang (“biakrâwn dangte hmangin a tilang,” NW)” bawk a ni.—Tirhkohte 17:2, 3.
20. Engtin nge Pathian mite’n khawvêl pum huap thuhrilh rawngbâwlnaah tûn lai khawvêl themthiamna an hman ṭangkai a, engvângin nge?
20 Kan kum zabi-ah hian themthiamna chuan mak tak maiin hmâ a sâwn a. Lehkha chhutna khâwl chak takte chuan Bible thu leh hla a ruala chhuah thei tûrin a ṭanpui a ni. Tûn lai themthiamna chuan Bible lehlinna hna a tichak hle bawk. Truck, rêl, lawng, leh thlawhna te hian Bible thu leh hlate khawvêl puma thawn chhuak zung zung thei tûrin a siam a ni. Telephone leh fax khâwlte chuan inpawh nghâlna chu a tak a chantîr a. Jehova chuan a thlarau kaltlangin chutiang themthiamnate chu chanchin ṭha khawvêl pumpuia theh darhna tihhmasâwn nâna hmang tûrin a chhiahhlawhte chu a chêttîr a ni. Anni chuan chutiang he khawvêla thil thar ber engpawh chu an hman duh vâng leh an hriat châk vânga hmang an ni lo. Chu ai mah chuan, an ngaihtuah hmasak ber chu an thuhrilh rawngbâwlna tihlawhtling ber tûra ṭanpui thei thil hi a ni.
21. Engah nge rinngamna kan neih theih?
21 “He ram Chanchin Ṭha hi khawvêl zawng zawngah hrilhin a awm ang,” tiin, Isua’n a sawi lâwk a. (Matthaia 24:14) Kristian hmasate’n he hrilh lâwkna thlenfamkimna an hmuh ang chiah khân, tûn laiah pawh a thlenfamkimna zau takin kan hmu a ni. Hna lian tak leh harsa ni mah se, hun lâwmawm leh lâwmawm lovah te, dân leh rilru put hmang inthlâkthleng kârah te, indo leh remna hunah te, leh themthiamna chi hrang hrang hmasâwn zêl kârah te chanchin ṭha chu hrilhin a awm tawh a, la hrilh chhunzawm zêl a ni. Hei hian Jehova finna leh hmuh lâwkna mak tak chu mak a tihtîr lo che em ni? Thuhrilh rawngbâwlna chu Jehova hun duan ang zêlin a famkim dâwn tih leh a hmangaih thiltum chu mi felte malsâwm nân a famkim dâwn tih chu kan ring tlat thei a ni. Anni chuan lei an rochung ang a, chutah chuan kumkhua-in an chêng ang. (Sâm 37:29; Habakuka 2:3) Jehova thiltum nêna inmila kan nun chuan, an zîngah kan awm ve ngei ang.—1 Timothea 4:16.
[Footnote-te]
a He Messia chungchâng hrilh lâwkna pahnihte hrilhfiahna chipchiar zâwka hriat nân, Watchtower Bible and Tract Society of New York, Inc., tih chhuah Chatuan Nunnaa Hruaitu Hriatna phêk 36, 97, leh 98-107-na en ang che.
Ennawn tûr Thu Pawimawhte
◻ Engvângin nge chanchin ṭha hrilh chu hna khirh tak a nih?
◻ Eng kawngte-in nge sawrkâr remruatna leh khawtlâng muanna chu Kristian rawngbâwlna hian a ṭangkaipui?
◻ Thuhrilh rawngbâwlnaa Jehova malsâwmna chuan nakina eng hmasâwnna nge min tiam?