I Lo Hre Tawh Em?
Kum zabi khatnaah khân, puithiamte chuan hâlral thilhlan atâna hlan tûr ran thisente chu engtin nge an tih rîral?
HMAN lai Israel rama puithiamte chuan, kum tinin biak in maichâmah ran a sâng têl chu hâlral thilhlanah an hlân ṭhîn a. Kum zabi khatnaa chanchin zir mi Josephus-a chuan, Kalhlên Kût nîah berâm 250,000 aia tam hlan a nih thu a sawi a. Chuvângin, maichâm aṭangin thisen tam tak a luang ṭhîn a ni. (Lev. 1:10, 11; Num. 28:16, 19) Chûng thisente chu engtin nge an tih?
Thil hlui chanchin zir mite chuan C.E. 70-a biak in tih chhiat a nih thlenga an lo hman ṭhin, Heroda biak ina tui chhe paihna hmun chu an lai chhuak a. Chu tui chhe paihnaah chuan biak in aṭangin ran thisente a luang thla ṭhîn a ni.
Chu tui chhe paihna chungchânga thil pahnih lo ngaihtuah ta ila:
Mai châm hnuaia kua: C.E. kum zabi thumna tîr lama lâk khâwm Mishnah tia koh Judate dân chungchâng ziahna lehkhabuah chuan, tui chhe paihna chungchâng chu hmuh theih a ni a. Chutah chuan: “Maichâm kil khatah chuan kaw pahnih a awm a, chuta ṭang chuan ran thisente leh maichâm silfai nâna hman tuite chu Kidron Ruamah a luang thla ṭhîn,” tiin a inziak a ni.
Chu lehkhabu upa tawh taka inziah dân chu thil hlui zir chiangtute pawhin an thlâwp a. The Cambridge History of Judaism tih lehkhabu chuan biak in bula “tui chhe paihna thui tak” hmuh chhuah a nih thu a sawi a. “Hei hi Temple Mount aṭanga lo luang tui leh hâlral thilhlan atâna an hman ran thisen inchawhpawlh luan chhuahtîr nâna hman a nih a rinawm,” tiin a sawi a ni.
Tui tam tak a awm: Puithiamte chuan maichâm silfai nân leh tui chhe luanna tih fai nân tui tam tak an mamawh a. Chumi atân chuan, khawpui chhûng aṭangin tui an la lût reng a ni. Tui kawng, tui kawng siam chawp, tui chhunchhuah leh, tuikhuah te aṭangin tui chu an hmu a. Thil hlui zir mi Joseph Patrich-a chuan: “A hun laiin tui lâkna, tih faina leh, tui chhe paihna khatiang khawpa ṭha leh mumal kha hmun dangah a awm lo,” tiin a sawi a ni.