Kaihhruaina Ṭha—Khawvêl Pum Harsatna
Ani chu thu ziak mi leh hla phuah thiam a ni a. Hun hian thil ṭha a rawn her chhuahpui zêl beisei tlat mi a ni. Kum 90 vêl kalta khân, ani chuan “rilru râlṭit lohna leh nakin hun beiseina avânga hawiher zân vahna; a thlâwna hriatna neih theihna; hnam leh hnam chi leh chi inthliarna awm lohna; thutak chauh sawina; [leh] nasa taka thawhrimna avânga ṭhat famkim lam pan deuh deuhna” hmun chu a lo suangtuah a ni.
CHU thu ziaktu chuan engtik nîah emaw chuan a chênna ram leh khawvêl ram zawng zawngte chu a suangtuah ang ramah a la chang dâwn tih a beisei thu a sawi chhuak bawk a ni. Chu hla phuah thiam, Nobel Prize dawngtu chu la dam se chuan a beidawng teh ang chu. Khawvêl hian hma a sâwnin, hlawhtling viau mah se, tûn hma zawng aiin a inṭhen darh nasa telh telh a. Mihringte nakin hun chu a thim ngaiin a la thim ta reng a ni.
Lo neitu pakhat chu an rama pâwl leh pâwl inkâra tharum thawhna a lo chhuah phut chhan an zawh chuan, ani chuan a chhan nia a hriat chu hetiang hian a sawi: “Hruaitute ṭhat loh vâng a ni,” tiin. Thilthleng chanchin ziak mi Jonathan Gloverhan Glover-a pawhin a lehkhabu ziah Humanity—A Moral History of the Twentieth Century tihah chuan chutiang deuh bawk chu a sawi a: “[Chu mi rama] hnam insuatna chu beisei loh taka tlâng mite inhuatna a lo chhuah thut avânga lo thleng a ni lo, rorêlna chelh reng tumte ruahmanna avânga lo thleng a ni,” a ti.
Tûn hmaa Yugoslavia ni ṭhîn republic ram pahnih inkâra indona kum 1990 chho bâwr vêl ṭantirh lama a chhuah khân, chanchinbu mi pakhat chuan heti hian a ziak a: “Kum tam tak chhûng chu hlim takin kan lo khawsaho ṭhîn a, tûnah erawh chuan dinhmun râpthlâk tak, fate inthahsakna hial kan thleng ta. Eng kan ti ta nge ni?” tiin.
Europe leh Africa ram aṭanga kilometer sâng tam taka hlaa awm India ram hi atîra kan sawi tâk hla phuah thiam pianna ram a ni a. Thusawi thupui “India Hi Ram Pakhat A Ni Reng Thei Ang Em?” tihah chuan, a ziaktu Pranay Gupta chuan: ‘India ram mi tam tak zînga za zêla 70 vêl chu kum 30 hnuai lam mi ni hlawm mah se, anni chuan entawn tlâk hruaitu an nei lo,’ tiin a ziak bawk.
Ram ṭhenkhatah chuan hruaitute chu an eirûkna avângin an dinhmun ata bântîr an ni a. Chhan chi hrang hrang avângin, khawvêl hian inkaihhruaina lamah harsatna a tâwk a ni. Hêng hian kum 2,600 vêl kaltaa zâwlnei pakhat thusawi: “Tungchhova kal mihringah hian, a pheikhai hruai tûr a awm lo,” tih thu dikzia a hailang chiang hle.—Jeremia 10:23.
Tûn lai khawvêl harsatna hi tihreh dân a awm em? Tuin nge mihringte hi buainain a ṭhen darh tawh lohna, hlauhnain a tlâkbuak tawh hek lohna, hriatna dik a thlâwna duh tâwka neih theihna, leh mihringte’n famkim lam an pan deuh deuh theihna khawvêlah hruai thei ang? (w02 3/15)
[Phêk 3-naa Milem Hawhtîrtu]
Fatmir Boshnjaku