N’nga Mutoidhiwa?
N’nga alimbo velela sembe tairechana a-vi sangiri ya nyama dhedho dhaveleliwa wu Yerusalemu?
Yawa iliyothene, alimbo velela sembe a wu Israeli wawale tanoovelela sembe va guwa lasembe. Movwelana na vyaongile Josephus, ofuma maningi Waiyuda wa vyawa 100 vivirile, atoovelela a-ima amabila kwaranya 250,000 Taveleliwile ninga sembe va paskwa. Sembe dhedhi dhatookumi-a sangiri yoinjiva. (Lev. 1:10, 11; Num. 28:16, 19) N’nga tairilenan’ni?
Vosakasaka limburo larungunuwile vakachisini wenuo walivo muhora ya Yesu, wamangiwile na Herodi, alimbo sakasaka vyongo vyawale tatoofwanya ndhila yama-inje ilukulu maningi. Ta-indi-edhela basa sangiri yachuchi-iwecha vovelela sembe vakachisi.
Dhoweni nioneni ndhila mbili dhokuza ndhila dhama-inje dhedho dhakami-a ira guwa lasemba likalenga lochena.
Dhula vaguwa lasembe: Natofwanyamo vyolandana ninga vyaongile Mishná, lelo lali bukhu lawale lasanganiko dha Ayuda lamalamulo, lolembiwa vasogolo va vyawa 200. Linoonga ira: “ikundu yamakumelo adhuwa watokala ndhila dhama-inje mbili, . . . sangiri yeniyo yachuchi-iwa kumela wu mavirelo adhuwa dhowa wu Suli tanoovira vakumela aliwa nothanganeela nama-inje ocheni-a vaguwa lasembe tawenda wu ikundu ya Kidroni.”
Mwambo wawale wen’na wa “mili-a” dhavaduzi na guwa lasembe linovwelana na vyevyo alimbo sakasaka vyongo vyawale a chineneeva vifwaidhe aliwa. The Cambridge History of Judaism atoosikimizela ira atofwanya “ndhila ilukhulu ya ma-inje” vaduzi na kachisi laonga ira: “Vinooneya ira tachuchi-edhanavo ma-inje othangani-iwa na sangiri dha sembe dhedho dhakhumela mwango wa kachisi.”
Wanoofuneela ma-inje manjinji ira: Iguwa na ndhila dha ma-inje ira dhikale dhochena asembe tanoofuneela ma-inje manjinji. Ma-inje enao talaba basa lofuneyali takumela masidadini dhela mundhila dhothangani-edhelana ndhila dhama-inje, visime, na matubu. Mulimbo sakasaka vya madembe Joseph Patrich aongile ira kavali kachisi mwinango wa muhoriyo wenuo aoneya ira watookaana masaka-edho orucha maningi okhumi-a ma-inje othakala.