Bi 10
Thonji dyi, Bi 10 ddo 1
Ma si ra anzi Yova dhi ngana ma nganja nari na.—Mik. 7:7.
Bí ina ko adi chutsoddadha ba wazee ma, waangalizi wa muzunguko ma, tawi ma, Lo dho chutso ddá ná Baraza ma na chulu, ná føri adi ko tsotso kó ko njínjí Yova dho. Ro, nja saa na nzá ko ka ko famu addudho ma le-djoi bbʉ nja kʉ ná chutsoddadha nari ri. Njaro kodhó nganjadha nga ka ndi é bblo fø chutsoddadha djo ri njati ri lø ko ronga ró. Njaro ko ka ko di ko thí li fø chutsoddadha bbʉ ná le-djoi dhó nzá kpa kaka nari djo. Ko uri u nari kʉ, Yova adi chutso ddá ndidhó tengenezo dho ndirigoti ke chu kodhó lo ngbà. Føri dho, ko e lele ngarrdha dho ndirigoti ko adi rinji fø bblo kʉ ná nganjadha na. (Ebr. 13:17) Ko churi nari kʉ, kodhó ngarrdha adi rili kodhó kutaniko tso gbani ddi. (Efe. 4:2, 3) Ko uri u nzá mai ko dho chutso ddá ná le-djoi kaka ro, Yova si ko ngarr nari ronga lele. (1 Sa. 15:22) Ngbà thonga ná saa na, ke si ngbà thí ka thɨdha dho ná lo thí ka thɨthɨ. w25.03 23-24 §13-14
Mbʉnji dyi, Bi 10 ddo 2
Mungu . . . kʉ ru runi ná lo adi dhǒ ná Ke.—Da. 2:28.
Ko di nǎ ná iri kʉ bblo pli kʉ ná saa! Biblia nǎ unabi njini nari ko nja krʉ ddo ró. Loroji na, ko “angønga laidjó pi” ma, “agʉnga laidjó pi” ma na lɨ nji dz’ djó Pidhinga djo nari njanja. (Da. 11:40 maelezo ya chini) Føri kina, ko rinja nari kʉ, Pidhinga dzá hwè lo-i d’rani dz’ djolu gble anziro nga djolu ndirigoti bí kʉ ná ndrŭ rivʉ ndima njínji Yova dho. (Isa. 60:22; Mt. 24:14) Ndirigoti ko adi kiroho nǎ nyo ba bbo ndirigoti “bblo kʉ ná saa na.” (Mt. 24:45-47) Yova ra anzi dhé ko tsotso ndi kó nja ko famu gosi ná saa na si njini ná bbobbo lo d’e nari na. (Mez. 4:18) Ko ka ko uri u nari kʉ, bbò mbudha tso si ngani ná saa na, ko sie b’lo ko chu ndiro ko tøni chi ndirigoti ko tso gbani ddi nja ko ve kpakpa tso o ná fø saa tso d’e ná lo ro. Nì mai ri kʉ fø ro, ringani ko famu nari kʉ, nzá ko chu gosi ná saa djo ná lo ro kʉ nì. w24.05 8 §1-2
Zanji dyi, Bi 10 ddo 3
Ke nzɨ kali dhi loti ndrŭ djo ndi dà na ri.—Zb. 15:3.
Zaburi ndi ná ke tilo ndrŭ ró dho nanga le sa nari djo. Nde, ndrŭ ró dho nanga ká le adi sa ngbǎ? Bí ina, føri e nga kʉ bblo ná lo le ti ddikpa le djo ndiro nja ndrŭ nja fø le che d’e nari. Zaburi 15:3 pori ki, Yova ró lʉ kʉ ná ndrŭ nzɨ adi che kʉ ná ddikpa lo ro ma nji ddi ndima lai ró ri ndirigoti kpa nzɨ adi ndima dhó bbakau ró dho nanga sa ri. (Zb. 15:1) Ko ká ka ko njí fø lo ngbaribbai? Ko ka ko nga ddikpa le ró dho nanga ko sa nari tso nzá ko ddinga ri djo ro. Addinga i lo djo: (1) ddikpa le-ve bba krʉ saa ró ndi njínji nari tso bba, (2) ddikpa dza dhi ndrŭ nzɨ njí ki ro nji Beteli nǎ ri, inga (3) ddikpa le-djo ki nga kʉ muzee inga mutumishi wa huduma ri. Ri nga ka ndi é bblo ni di rid’ra nja ndrŭ dho nari kʉ, fø le-djoi ma, le-vei ma na ka ndima é chelo ndima nji ro nari dho i kpadhó hali wø ndi thika ri. Kpadhó hali wø ndi thika dho ná nzá ko chu ná lo ro ka ndi é nì dhé. Føri djolu pli, lʉ kʉ Yova dhó hema nǎ ná le “nzɨ adi ddikpa chelo ro ma nji ddi ndi lai ró ri ndirigoti le nzɨ adi ndidhó bbakau ró dho nanga sa ri.” w24.06 11 §11-13
Yenga dyi, Bi 10 ddo 4
Ma li Yova ma njí krʉ saa ro. Dhonalo ke kʉ ma thó thá djo ri, ma ronga ro nzɨ ja sese maddi ri.—Zb. 16:8.
Ndiro ko njí Yova do bbo d’e, ringani ko di ngaddi ngbaribbai ma ko ka ko bbʉ hwè ke dho nari djo lonanga ko vʉ ná saa ró krʉ. Biblia nǎ ddikpa lo ni zø ró, adhuri ni tsó, ‘Njati ma baeni fø lo na ró ká ma ka ma vʉe lonanga ngbaribbai?’ Loroji na, addi ni Waisraeli bbá 10 ngʉe ná bbobbonga ngʉ bbʉ ná che kʉ ná rapor rr nari bbai b’lo Yova kongʉe ddo Waisraeli dho ná ngø tso ndima ra lo nari goti. Ni ká ka ni ue kpa po ná fø lo u ndirigoti ni ngá ndrŭ do njidha tso inga Yova ni ji ndirigoti ni riji ni bbʉ hwè ke dho ná føri ká ka ndi dae da ndrŭ do ni nji nari djolu? Waisraeli krʉ nzá ungʉe Yoshua ma, Kalebu ma na pongʉe ná bbʉbbʉlo ro ri. Føri lingʉeri nzɨ Yova u fø Waisraeli tsu Koddo koni ná Ngø na.—Hes. 14:10, 22, 23. w24.07 10 §7
Wanzia dyi, Bi 10 ddo 5
Yova kʉ ndrŭ thí nanga adi ne ná ke.—Mez. 17:3.
B’lo Gomeri nji uzinifu nari goti, le bbangʉe ndibbá ke Hosea nja kpetsi kpa djotsina. Le dho ká ri ka ndi kae ka ndi leni vi? Ndrŭ krʉ djó lo churie ná ke Yova pongʉeri Hosea dho ɨ: “Akira vi, aji b’lo nja kʉ ná kpetsi ke jingʉe ndirigoti b’lo nji uzinifu ná fø isɨle ki vi, ddiddi Yova ji Israeli nǎ ndrŭ d’i miungu kpa ngʉ má ná saa na nari bbai.” (Ho. 3:1; Mez. 16:2) Anonga nari kʉ, Hosea bbá fø le ngʉe go ndi che pli kʉ ná lo nji ro. Føro mai, Yova pongʉeri ke rá le dhi ngana, ke njí le zø ndirigoti ke ngʉ le ki vi ndi bba. Føri chulu, Yova ngʉ ngbaribbai ma ndi adi ndi mbu ndidzá ndrŭ dhi lo dho nari nga ddi Waisraeli dho. Go mai kpa ngʉ che kʉ ná lo nji ro, Yova ngʉ adi jidha dhé dhǒ kpa dho, ke ngʉ adi ndidzá bbanabi chó kpa dhi ngana ndiro kpa kó ndrŭ tsotso ndirigoti kpa wø ndima dhó nyí thika d’e. Fø loroji ridho nari kʉ, Yova churie ndrŭ thí nǎ kʉ ná lo krʉ ndirigoti ke ka ndi mburi ndi kó bbò chenga nji ná le tsotso ma ngbà dhé. w24.08 10 §9
Ronji dyi, Bi 10 ddo 6
Yadha kʉ gosi ná bblo ritsi dzá loroji.—Ebr. 10:1.
Karne ya kwanza na, Wakristo ngʉ ná Wayaudi dho ringangʉeni ndima wø bí kʉ ná lo thika, ná føri ro nga ngʉe sʉsʉ ri. Anziro, Wayaudi ngʉe vʉ Yova vʉ ndi dho ná ndrŭ tsɨ. Cho bí kana Yerusalemu ngʉe bbo na mana ngʉe ná bba, Yova rɨngana ngʉ adi dhoni ná pikpa ngʉ adi pinyo fø bba gʉ ndirigoti ngbà jiri ndima má Yova ná ndrŭ ngʉ adi si ke ma Yerusalemu na. Chi tøni ná Wayaudi krʉ ngʉ adi Musa dhó yadha dyø dini nǎ bbobbonga tu ri nanga ndima dho nari bbai. Fø mafundisho i ngʉ adi chutso ddá kpa dho nyo le chi (mafungo) nari ma, toara ma, nga kʉ Wayaudi ná ndrŭ na ká kpa ka ndima njini ngbaribbai ma nari ma na djo. Ro, Yesu dhengʉe nari goti nzɨ Yova ngʉ adi hekalu nǎ Wayaudi ngʉ adi bbʉ ná bbʉdha ki ro u ri. Fø lo ngʉe kpakpa Wakristo ngʉngʉe ná Wayaudi dho dhonalo kpa chungʉeni b’lo Musa dhó yadha ndima dyø nari na. (Ebr. 10:1, 4, 10) Kpakpa dhó udha kʉ ná Wakristo dho ma nga ddi fø lo ro ngʉe sʉsʉ ri. Loroji na, Petro dho ma ringʉe kpakpa ddi. (Mdo. 10:9-14; Gal. 2:11-14) Fø Wakristo ungʉe ná fø lo djotsina, Wayaudi bbá dini djó bbobbonga ngʉ adi kpa nzanza. w24.09 9 §4
Gbonji dyi, Bi 10 ddo 7
Anino chutso ddá ni kana ná kpa nga, Mungu dzá lo ndima pongʉe ni dho ro.—Ebr. 13:7.
Njati Yova bbʉ ngbá njí ma ndidzá ndrŭ dhona ró, ke adi riji kpa njiri kpé ndima kpeni ro. (1 Ko. 14:33) Loroji na, Mungu jiri hwè lo-i d’rani dz’ djolu gble. (Mt. 24:14) Yova bbʉ bbonga Yesu dhó ndiro ke ddá chutso fø njí dho d’e. Ndirigoti Yesu liri fø njí njini ngbà kpeni nari bbai. Karne ya kwanza na kutaniko tso ngangʉeni njonjo ngalu ro, le lingʉe wazee ndima di lojadha bbʉ ndirigoti ndima di chutso ddá kutaniko dho d’e. (Mdo. 14:23) Yerusalemu nǎ ngʉ adi chutso ddá lo dho ná Baraza nǎ kpa kana ngʉe mitume ma, wazee ma na, ná fø kpa ngʉ adi lonanga vʉ ndi ri kutaniko krʉ dyø d’e. (Mdo. 15:2; 16:4) Le-djoi ma, le-vei ma na rrngʉe nga fø lojadha dho nari dho, “kutaniko ngʉ adi ra anzi kprɨ ndi tøni udha kana ro ndirigoti ndrŭ dhó hesabu ngʉ adi ndrini ndri.”—Mdo. 16:5. w24.04 8 §1
Thonji dyi, Bi 10 ddo 8
Maria Magdalene rangʉe rid’ra ɨ ke unakpa dho: “Ma nja Bboke!”—Yoh. 20:18.
Nisani 16 na bbʉtso, nja isɨ ndrŭ rangʉe Yesu le d’øngʉe ná kabuli djo. (Lu. 24:1, 10) Følu rangʉe ná isɨ ndrŭ kana ddi ri ngʉe, Maria Magdalene. Kabuli djo Maria singʉe ná saa na, Yesu dzá bʉ ro ngangʉe ri nǎ ri. Le rangʉe fø lo d’ra Petro ma, Yohana ma na dho. Aro kʉ ná fø kpetsi kpa rangʉe kabuli djo ndirigoti Maria ki rangʉe kpa ulu vi. Yesu dzá bʉ ro kpa si nzá kabuli nǎ nari goti kpa ngʉngʉe abba. Ro, Maria nzá ngʉngʉeri. Le mangʉe kabuli djo dzz ndi dzz ro. Nzá mai le d’ingʉe ri utso ro, Yesu ngʉe føga dhé. Ke njangʉe chi tøni ná fø isɨle dzz ndi dzz ro, ná føri chongʉe ke ronga ke pɨ le iso. Føri dho, ke dhongʉe ndi Maria dho ndirigoti ke njingʉe sese ná ddikpa lo lingʉe le kpakpa bbo. Ke tingʉe lo le na ndirigoti ke chongʉe le ndi djoi dhi ngana ndiro le rá bbo na mana kʉ ná fø imba d’ra d’e. Fø imba ngʉe le rá ri d’ra Yesu kʉ shi.—Yoh. 20:17, 18. w24.10 13 §7
Mbʉnji dyi, Bi 10 ddo 9
Ma si bí kʉ ná alama ma, ddù ma na nanga nya Misri dhi ngø na.—Kut. 7:3.
Musa ngʉe nabi, lod’i ná ke, chutso ddá ná ke ndirigoti nga ndi ná ke. Ke tungʉe Waisraeli no tse nǎ ro ndirigoti ke njangʉe Yova njingʉe ná bí kʉ ná ddù nja. Yova njingʉe njí nja ke ndi Biblia nǎ ya kwanza mbʉ kʉ ná buku ma, njaro Zaburi 90 ma, Zaburi 91 ma na maddi. Føri kina, ri njani ke ndingʉe Yobu dzá buku maddi. Musa dhó cho singʉe 120 ro, chøchø ke si dhe nari njí ke gbangʉe Waisraeli tso ndirigoti ke nongʉe kpa njangʉe ná lo ma, kpa dangʉe lu ná lo ma na nga kpa dho. Kpa njangʉe Yova dhó ké dho le nanga keni ná ddù ndirigoti ngbaribbai ma ke bbʉngʉe malipizi Misri nǎ ndrŭ dho nari. (Kut. 7:4) Ndirigoti kpa njangʉe Yova ndongʉe Kaka Jʉdda nanga nari ma, kpa bbingʉe ri lu nari ma ndirigoti Yova sangʉe Farao ma, ndidhó bbasødda ma na nari. (Kut. 14:29-31) Ngødja nǎ kpa ngʉe ná saa na, Yova b’ongʉe kpa ronga ndirigoti ke gbangʉe kpadhó lotso gba. (Kum. 8:3, 4) Chøchø ndima tsu tso djo le tsoni ná ngø na ná saa na, Musa lingʉe kpa ki kpakpa vi ndidhó dhe njí. w24.11 8-9 §3-4
Zanji dyi, Bi 10 ddo 10
Njati ddikpa le nyó fø mukati ró, le si di shi theinga dho; bbʉbʉ dhé ma si bbʉ ná mukati kʉ ma ndí ndiro dz’ djó ndrŭ ba shinga d’e.—Yoh. 6:51.
Ngasdjó nga dhi Nyo dhi saa na ke pongʉe kundi ndogo dho ná lo ma kana kʉ njonjonga Galilaya nǎ bí ndrʉ dho ke pongʉe ná lo na. Cho 32 na Y.G.G. ke ngʉe Galilaya nǎ ro, ke tingʉe ná lo løngʉe nyo ngʉ ne ke bbʉ ndima dho ná Wayaudi ronga. Nì mai ri kʉ fø ro, ke drrngʉe kpadhó ngaddidha ndiro kpa famu bbo na mana kʉ ná lo kimwili nǎ nyo djolu d’e. Ná føri ngʉe cho ró nŭnŭ di ná shinga ka ndi sie bbʉ kpa dho ná lo. Ndirigoti Yesu pongʉeri checheni ná ndrŭ si gaga nja ndima si di cho ró nŭnŭ d’e. Fø lo nzɨ ke ngʉ po vʉ vʉni ná kundi ndogo dho ri, ddiddi ke pongʉeri Bboke dzá Ngasdjó nga dhi Nyo dhingana nari bbai. Føri rɨngana, Galilaya nǎ ke ngʉ loti krʉ ndrŭ ka si ba ná ledha djo. w24.12 11 §10-11
Yenga dyi, Bi 10 ddo 11
Ni kpetsi kpa, anira anzi nibbá isɨ ndrŭ ni ji nari na.—Kol. 3:19.
Yova nzá jirie chelo nji ná ddikpa ke ro maddi ri. (Zb. 11:5) Yova ndrorie kpetsi kpa vú ndima bbá isɨ ndrŭ ró nari bbo. (Mal. 2:16) Njati ddikpa ke di njini ndibbá le na d’idhe ró, føri adi ke ma kana kau sasa Yova na. Yova nzá ka ndi rr kedhó sala maddi ri. (1 Pe. 3:7) Nja kʉ ná kpetsi kpa adi njini d’idhe ndima bbá isɨ ndrŭ na thø na ndima loti inga ká ka ndi kani ndrŭ lu ná lo ndima ti nari na. Ro, Yova ndrorie “thø ma, ka le nanga kani nari ma, ta le tá ndrŭ djó nari ma, vó ka ndi vó le thí ronga ná lo si le tso nǎ ro nari ma na bbo.” (Efe. 4:31, 32) Nzá thonga nari bbai di loti ndibbá le na ná kpetsi ke nzɨ ndima kana kau sa ndibbá le na dhé ri, ro Yova na maddi. (Yak. 1:26) Fø lo ko ka ko po Pornografia adi nja ná dzaba dho maddi. Ke ndima kana kau sa Yova na ndirigoti føri na ke ridho nari kʉ, ndi nzɨ heshima bbʉ ndibbá le dho ri. Yova adi riji kpetsi ke é chi ndibbá le dho, nga ndi nji ná lo chulu dhé ri, ro ndidhó ngaddidha na maddi. Yesu pongʉeri njati ddikpa kpetsi ke di ddikpa isɨle nja che kʉ ná ngaddidha na ró, fø ke nji uzinifu b’lo “ndi thí nǎ.”—Mt. 5:28, 29. w25.01 9 §6-8
Wanzia dyi, Bi 10 ddo 12
Ddikpa ke le nzǐ chi . . . Yesu djo ndi kʉ udha na nari chulu dhé.—Gal. 2:16.
Biblia pori Yova dzá njí dhi ndrŭ nzini chølo dhi ndrŭ. Føri na mana kʉ, ke nzɨ adi ko nji ná chenga kobe ro kó ko tsó ri. Nì mai Yova adi rinji fø ro, ke nzɨ adi ndidhó chølo dhi yadha ro ta ri. Yova nzɨ adi ko zø chølo dhi ndrŭ ko kaka le nzi ko fø nari dho ri; ri ngae ke u kodhó chenga tso u nari dho maddi ri. Ro, Yova adi ko zø chølo dhi ndrŭ ko li kodhó udha Yesu ma na ndima bbʉngʉe ná le ødha dhi be djó nari dho. (Ro. 3:24) Nde, Yova ko nzǐ chølo dhi ri ná føri nǎ ro ká ko adi faida ba ngbaribbai? B’lo vʉni ndima si ra pinyo Yesu ma na ra na ná kpa nzini chølo dhi ndrŭ Mungu dzá nzø ndima kʉ ro. (Tit. 3:7; 1 Yo. 3:1) Ke nji kpadhó chenga zø nji. Ke adi kpa nja nzá d’erie chenga ro nji nari bbai ndirigoti ngbà ka ndima tsu ndidzá Pidhinga na nari bbai. (Ro. 8:1, 2, 30) Dz’ djó ngab’odha na kʉ ná ndrŭ maddi nzini chølo dhi ndrŭ ndirigoti Mungu dzá bbakau, kpadhi chenga zø maddi njini nji.—Yak. 2:21-23. w25.02 5 §17; 7 §18
Ronji dyi, Bi 10 ddo 13
Nidhó ngaddidha nga kʉ Mungu dhó ngaddidha ri, ro ndrŭ dhó ri.—Mt. 16:23.
Akotilo nzá mutume Petro ddingʉe nga Yova bbai ná ddikpa saa djo di. Yesu pongʉeri ndidhó mitume dho, ndi dho ringani ndi ra Yerusalemu na, følu dini djó bbobbonga si ndi lø, kpa si ndi nzanza ndirigoti kpa si ndi hwihwi. (Mt. 16:21) Petro chungʉeri Yesu kʉ Mungu dzá ndrŭ si gø ná tso djo le tsoni ná Masia. Føri dho, ringʉe kpakpa ke uri nari kʉ, Yova ka ndi bbá Yesu ndiro ndrŭ hwi ke d’e. (Mt. 16:16) Føro, Petro nzingʉe Yesu nga mbess ndirigoti ke pongʉeri ɨ: “Abe zø ni djo Bboke; fø di ná lo nzɨ ni ro ba karrnø maddi ri” (Mt. 16:22) Petro ma nzá rrngʉeni Yesu na fø lo djo ri dhonalo Petro dhó ngaddidha nzá gbangʉeni Yova dhó ri na ri. Njaro Petro ngʉe bblo ngaddidha na, ro Yesu nzá rrngʉe kedhó shauri ri. Føri kʉ bbo na mana kʉ ná lo ko dho. Yesu chungʉeri fø lo ró ro ndi ndi tso cho nari nga kʉ Yova ji ná lo ri. Fø lo nǎ ro Petro bangʉe bbo na mana kʉ ná somo, le ledhó ngaddidha ngʉ Mungu dhó ri bbai nari djo. w25.03 9 §5-6
Gbonji dyi, Bi 10 ddo 14
Yova kʉ chøchø sǐ thí nǎ klø sini ná ndrŭ kuso; ke bʉ thí bʉni ná ndrŭ gøgø.—Zb. 34:18.
Ni ká kʉ njedha na li djó ni lie ni thí ná le bʉ ni thí nari dho? Njati ndrŭ njini ni na d’idhé ma ró, nidzá ra nǎ Baba ji ni ji. Njati ni thí bʉni li djó ni lie ni thí ná le nji ni ró ná lo dho ró, Daudi po kodhó njʉnga dhi andiko nǎ ná lo ka ndi li ni kpakpa. Ddikpa buku pori ɨ: “Bʉ thí bʉni ná nja ndrŭ ka ndima mbu ndima nzá djo bblolo tso ki ro ka ndi kó nari bbai.” Fø ndima mbu ná ndrŭ tsotso ká Yova adi kó ngbaribbai? Yova “kʉ ko kuso chøchø” ndirigoti ke kʉ dzzdzz ná ngba iso pɨ ná baba inga mama bbai. Li djó ko lie ko thí ná ndrŭ bʉ ko thí inga ndrŭ bbá ko ná saa na, Yova adi ndi mbu che fø lo dho ndirigoti ke si ko tsotso koko. Ke kʉ tayari ndi pɨ ko iso njati rié ko thí bʉni bʉ inga rié nga na mana kʉ ri ko ko mbu ri ró. Ndirigoti ke tsoni gosi ná saa na ndi si nji ko dho ná lo djo, nari ka ndi kó ko tsotso ko ve njʉ ko bani na ná kpakpalo tso.—Isa. 65:17. w24.12 23 §13-14
Thonji dyi, Bi 10 ddo 15
Yova dhó ro ni si . . . ni kobe ba.—Kol. 3:24.
Njʉ, wazee ka ndima uri u nari kʉ, Yova adi ndima nji ná njí nja nì ndirigoti fø bblo njí krʉ kʉ mana na bbo ke nyǒ djó. Chembø ronga ndima b’o nari ma, longa ndima ddi nari ma, lod’radha dhi njí ndima nji nari ma na kina, bí kʉ ná wazee adi ngatsotso kó Pidhinga dzá dza chidha dhi njí kana ndirigoti chʉ adi ngaba ná lo banga ná saa na maddi. Nja kpa adi njínji ndrŭ ronga bedha dho le kpe na kikundi na inga Hopital dhi Lo djó nga adi nja ná Komite nǎ. Fø njinjidha dho bbʉ ndima ná wazee adi richu nari kʉ, kutaniko kʉ Yova dhó ri. Kpa adi ndima dhona bbʉni ná njínji ndima thí nǎ ro krʉ u ndima uri nari kʉ, Mungu si ndima kobe bbʉ nì. (Kol. 3:23, 24) Ndrŭ krʉ nga ka ndima é wazee ri. Ro, ko krʉ ka ko bbʉ Yova dho ná ritsi ro kʉ nì dhé. Mungu nanga adi jini bbo ko ko dho ka ná lo nji ndiro ko njínji ndi dho d’e nari dho. Dz’ djolu gble njini ná njí dho ko adi bbʉ ná bbʉdha ke adi nja mana na bbo njati rié sese ma ko bbʉ ri ró. Ke nanga adi jini bbo ko kpakpanga nji ko njí ta tani ko dho ná ndrŭ zø d’e nari ma na dho. Auri u nari kʉ, Yova adi ni nji ná ritsi krʉ nja mana na bbo. Ke ji ni bbo ndirigoti ke si ni kobe bbʉ nì.—Lu. 21:1-4. w24.06 23 §12-13
Mbʉnji dyi, Bi 10 ddo 16
Nzɨ ni bbari ni thí leni ndiro ni dyø kedhó chu d’e. Nzɨ ni bba chu ndiro ni rá kedhó chu lu d’e.—Mez. 7:25.
Fø lo Yova dho njínji ná ndrŭ krʉ ró ka ndi njini ná lo dhǒ. Njaro nja le ka ndi njí bbò chenga ndirigoti luti ndi di ripo nari kʉ, fø lo njieni ndi dhó ro “chʉ.” Ro, njati ke ddinga bbo fø lo djo ró, ke ka ndi rá riba nari kʉ, fø lo ndi nji nari njí ndi vʉe lonanga ngadhi nyod’yu ro. Njaro ke nji fø lo che kʉ ná bbakau ma, le nyǒ djedha dhi che kʉ ná ritsi ma, che kʉ ná ngalu ndi bbí nari inga eternete djolu ndi bbí nari ma na djotsina. Njaro ke bbae sala ndi nji nari ma, Biblia ndi zø nari ma, njudha dhi ngana ndi si nari ma, lod’radha ma na tso bba. Mezali tilo djo ná jadda ke bbai, ri kʉ ke vʉe lonanga che nari dho i ke nji bbò chenga ri. Ko ká ba ngbá somo? Kodho nzá ringani ko pʉ chenga dhé ko ró ro ri, ro chenga na ka ndi tsú ko ná lo maddi. Sulemani tu fø lo nanga pʉlʉpʉlʉ.—Mt. 5:29, 30. w24.07 16 §10-11
Zanji dyi, Bi 10 ddo 17
Kodhó kʉ bbo na mana kʉ ná ritsi dz’ na le rø ná no nǎ.—2 Ko. 4:7.
Bbo na mana kʉ ná fø ritsi ká kʉ addu? Føri kʉ, ndrŭ dhó shinga adi gø ná Pidhinga dzá lod’radha dhi njí. (2 Ko. 4:1) Nde, dz’ na le rø ná no ká kʉ addu? Føri kʉ, Mungu dzá njí dhi ndrŭ hwè lo-i ndima adi d’ra nja ndrŭ dho ro. Paulo cho nǎ, komersá ngʉ adi bbo na mana kʉ ná ritsi d’ú nzz na le rø ná cha nǎ, føri i ngʉe nyo ma, wa ma, mbø ma na. Føri bbai, Yova bbʉ bbo na mana kʉ ná hwè lo-i kodhó. Yova dhó le tsotsokodha chulu ko ka ko ba kodhó lo u ná kpakpanga ndiro ko rá anzi fø hwè lo-i d’radha na d’e. Nja saa na, ko adi ndrŭ do ma, kodhó lo ndrŭ si gʉgʉ nari ma na do nji. Fø lo djolu ká ko ka ko si ngbaribbai? Addinga mitume njingʉe ná sala djo kpa dho ndrŭ d’rangʉeri nzɨ kpa lod’ra ná saa na. Do ndima bbaé si ndima djolu nari rɨngana, kpa nzingʉeri Yova kó ndima tsotso ndima rá “anzi ndima loti nga nǎ do ro nari na.” Yova ngʉngʉe kpadhó sala goti thei. (Mdo. 4:18, 29, 31) Njati ni di ndrŭ do nji nja saa na ró, anziri Yova kó ni tsotso ni si ndrŭ do ni nji nari djolu ndrŭ ni ji nari na. w24.04 16 §8-9
Yenga dyi, Bi 10 ddo 18
Kodhi ra nǎ Baba, aliri ni ró dho tsetse.—Mt. 6:9.
Yova ko ji nari adi ko ronga cho ko liri ke ro dhó tsetse. (Mt. 6:9) Føri na mana kʉ, ko adi riji ko pori nja ndrŭ dho nari kʉ, Shetani pongʉe Yova djo ná che lo krʉ kʉ kali. (Mwa. 3:1-5; Yob. 2:4; Yoh. 8:44) Kodhó lod’radha dhi njí chulu ko adi riji ko tøni Mungu laidjo ndirigoti ko d’ra bbʉbbʉlo ke djo ngbà jiri ndima rr ko ná ndrŭ krʉ dho. Ko adi riji ndrŭ krʉ churi chu nari kʉ, kedhó bblo pli e ná sifa kʉ jidha ndirigoti ke adi pinyo ná chu e chø ndirigoti d’ʉ ndirigoti karnga goti kedhó Pidhinga si dz’ djó krʉ kʉ ná nzadha tso d’ød’ø. Ri si rili dz’ djó familia krʉ é hwè na ndirigoti ngoi na. (Zb. 37:10, 11, 29; 1 Yo. 4:8) Njati ko di fø lo d’ra nja ndrŭ dho Yova djo ró, ko adi rili ke ró dho tsetse. Føri kina, ko e hwè na bbo ko kʉ Yova dzá Dimu nari dho. w24.05 18 §12
Wanzia dyi, Bi 10 ddo 19
Rie fete dho ni ndrŭ nzǐ ró, anzi njedha dhi ndrŭ ma, tsú ronga ro tsu ná ndrŭ ma, tsú kó tsu ná ndrŭ ma, nga nyǒ kʉ ná ndrŭ ma na; føro ni sie hwè na, dhonalo fø kpa bbʉ ni dho ná ritsi ro nga kʉ ri, ndirigoti ni si ni kobe ba chølo dhi ndrŭ dhó gadha dhi saa na.—Lu. 14:13, 14.
Le-djoi ni adi ni kʉ, “nì lʉ kó ná kpa” nari dhǒ bblolo ni nji nja ndrŭ dho nari chulu, føri kʉ nga kʉ nidhó bbakau ná ndrŭ maddi. (1 Pe. 4:9) Biblia djo tilo ná ddikpa diksionere pori ɨ, lʉ kó ná ke adi bblolo nji nzá nyi ndi chu ná ndrŭ dho ma krʉ ddi ndirigoti ke e hwè na ndi nzi ndrŭ ndi bba nari dho. Adhuri ni tso, ‘Kodhó kutaniko nǎ ká ndrŭ churie ma bblolo adi nji lʉ si ná ndrŭ dho ná ke i ngbà?’ (Ebr. 13:2, 16) Lʉ kó ná ke adi bblolo nji ndrŭ krʉ dho. Loroji na, ndima dhó kutaniko nǎ njedha kʉ ná ndrŭ ma, hotuba si bbʉ ná kpa ma, wangalizi ma na dho.—Mwa. 18:2-8; Mez. 3:27; Mdo. 16:15; Ro. 12:13. w24.11 21 §6
Ronji dyi, Bi 10 ddo 20
Tayari ngʉe ná bbabikira ma tsungʉe ke ma na ndoa dhi fete dhi dza na.—Mt. 25:10.
Ddikpa loroji nǎ, Yesu tingʉe lo ndoa ba na ngʉ ra nju ná kumi kʉ ná bbabikira djo. (Mt. 25:1-4) Fø ndrŭ krʉ ngʉ riji ndima mbá ndoa ba goti kedhó fete dhi ngana. Yesu pongʉeri fø ndrŭ kana mbʉ kʉ nari ngʉe “nyod’yu” kʉ ná ndrŭ ndirigoti mbʉ kʉ ná nja ndrŭ ngʉe “rrchu” ná ndrŭ. Nyod’yu dhi bbabikira kpengʉe ndima dhó lo bblo ndiro ndima b’o ndoa ba d’e njati ke sie kuna ma ró. Føri dho, ndrŭ singʉe ndima dhó tala nǎ ché na ndiri si ngai kuna d’e. Føri goti, ndrŭ singʉe nja d’i ché ki na maddi ndiri si ndima tsotso ko njati ndoa ba sie tse nzá ma ró. Føri dho, kpa kpengʉe ndima dhó lo bblo ndiro nzɨ ndima dhó tala dhe ró. (Mt 25:6-10) Ndoa ba singʉe ná saa na, nyod’yu dhi bbabikira ma, ke ma na tsungʉe fete dhi dza na. Føri bbai ché na le d’rɨ ná Wakristo ka ndima dhǒ ndima tayari, krr ndirigoti chi ndima tøni kpø Kristo si ná nga djo nari chulu. Føro kpa si ba ná ledha kʉ, ndima tsu ndoa ba Yesu na ra nǎ Pidhinga na.—Ufu. 7:1-3. w24.09 21 §6
Gbonji dyi, Bi 10 ddo 21
Ma njangʉe . . . birobiro kʉ ná ndrŭ . . . krʉ kʉ ná ndrŭ tsɨ kana ro.—Ufu. 7:9.
Ko di ngaddi ngbaribbai ma lod’radha dhi njí ndrŭ tsotso kó njʉ dz’ djolu gble nari djo ró, ri adi ko ronga cho ko rá anzi klø na ko lod’ra nari na. Krʉ cho ró, ji nanga jini ná milioni kʉ ná ndrŭ adi si Ukumbusho na ndirigoti ko adi Biblia nǎ lo ngaddi kpa dho. Bí ndrŭ adi batiso ba ndirigoti kpa adi ndima tso gba ko na lod’radha dhi njí kana. Ko nzá chu thɨ ma kʉ ná ndrŭ ka ndima si kodhó lo rr nari ri, ro ko churi Yova birobiro kʉ ná ndrŭ tso gbá ndiro ndima si gø bbò mbudha dhi saa na d’e. (Ufu. 7:9, 14) Yova kʉ nyo tso njudha dhi njí dhi Bboke ndirigoti ke churi bí kʉ ná ndrŭ ka ndima si hwè dhi lo-i u godhé, føri dho ko adi ra anzi hwè dhi lo-i d’radha na. (Lu. 10:2) Krʉ ddo ró, Yesu una bbʉbbʉ kpa adi njani klø na ndima lod’ra nari ró. Loroji na, mitume ngʉ lod’ra nga nǎ do ro ndirigoti wá ndima ronga wa ro, ná føri lingʉeri ndrŭ ra ri utso d’i “kpa ngʉe Yesu ma na.” (Mdo. 4:13) Lod’radha dhi njí kana ndrŭ ko nja ná saa na, njaro ndrŭ adi ko nja Yesu ngʉe na ná klø dyø ri. w25.03 18 §15; 19 §17-18
Thonji dyi, Bi 10 ddo 22
Ee Yova, ndrŭ ká kʉ addu ndiro ni ddinga ndi djo d’e?—Zb. 144:3.
Biblia pori Yova adi ndi d’yu lili pá nja ndrŭ bé ná ndrŭ ro. Loroji na, Yese bba Yova chongʉe nabi Samweli ndi rá ke ddui kana ddike d’rɨ ché na ndiro ke si ngʉ Israeli nǎ Pi d’e. Yese nzingʉe ndi ddui ro sabba dhé 8 ngʉe ná kpa kana ro nja ndima nju Samweli na d’e, ro ke nzá nzingʉe ndidzá ya mwisho ke Daudi ro ri. Føro mai, Yova vʉngʉe Daudi dhé. (1 Sa. 16:6, 7, 10-12) Yova njangʉe Daudi thí nǎ kʉ ná lo. Yova chungʉe fø jadda ke ji ndi bbo nari chu. Addinga Yova adi ndi d’yu li ni ro nì nari dhǒ ná lo ro djo. Ke adi nidhó lo u ná shauri nganga bbʉ ni dho. (Zb. 32:8) Riée nzá Yova chu ni ri ró ká ke ka ndi njie fø lo ngbǎ? (Zb. 139:1) Njati ni di njínji Yova bbʉ ni dho ná shauri na ndirigoti ni di ngbaribbai ma ri ni tsotso kó nari nja ró, ni si ri uu nari kʉ, Yova adi ndi d’yu lili ni ro. (1 Ny. 28:9; Mdo. 17:26, 27) Yova adi ni nji ndi madha dho ná kpakpanga njanja. Yova adi nidhó bblo sifa nja, ná føri dho ke adi riji ndi ngʉ nidzá kau.—Yer. 17:10. w24.10 25-26 §7-9
Mbʉnji dyi, Bi 10 ddo 23
Ke ndrŭ dhi ri zø njingʉe bbo dhonalo ndrŭ ngʉe ddiddi nga kʉ ndima ró rø ná ke na ná chembø bbai.—Mk. 6:34.
Bbʉbbʉ dhé, ni ji Yova ndirigoti ni jiri ni kó nja ndrŭ tsotso. Ni ká ka ni liri fø ù dhidhi ni na ngbaribbai? Addinga ngbá ngatsi ma ni si hwè ba ni djoi ma, ni vei ma na tsotso ni kó nari nǎ ro nari djo. Yesu pongʉeri ɨ: “Ritsi le bbʉ nari nǎ hwè dada ritsi le ba nari djolu.” (Mdo. 20:35) Yesu ngʉ adi ribba fø kanuni i ddá chutso ndi dho ndidhó maisha nǎ. Ke ngʉ adi hwè ba bbo nja ndrŭ tsotso ndi kó nari nǎ ro. Akonja Marko 6:31-34 nǎ bani ná ddikpa loroji di. Fø dyi Yesu ma, mitume ma na njengʉeni bbo ndirigoti kpa ngʉ ra nga ndrŭ ro kʉ ná ngana ndiro ndima u ndima ronga chʉ d’e. Ro, birobiro kʉ ná ndrŭ dangʉe kpa nji, ndrŭ ngʉ riji ke ddi longa ndima dho. Ke ka ndi gʉngʉe føri gʉ maddi dhonalo, ke ma ndi unakpa ma na dho “nga saa ro ngʉe nga nyodha dho maddi ri.” Yesu ka ndi poeri ndrŭ rara b’lo ndi d’ra bbʉbbʉlo ro ddikpa inga aro nari goti. Ro, ke ronga jidha ngʉ adi cho nari djotsina ke ngangʉe “ lo ngaddidha tso ndrŭ dho kpø nga rá tɨtɨ ná nga djo.”—Mk. 6:35. w24.11 16 §9-10
Zanji dyi, Bi 10 ddo 24
Ni si nidhó njí kobe baba.—2 Ny. 15:7.
Gø dhi ndrŭ anili nidhó ngba kpakpa ndiro ke di Biblia nǎ bbʉbbʉlo ndi d’ra nja ndrŭ dho ná chu ne d’e. (Ro. 10:10) Ni ka ni ddi Biblia nǎ longa le ddi nja ndrŭ dho nari miziki dhi ritsi na le ka le njínjí nari le jifunza nari na. Ya kwanza, miziki tɨdha jifunza ná ke ka ndi ne dhʉdhʉ le ka le tí ná dyi. Ddo da nari bbai, miziki tɨdha ka ndi di ngʉ sʉsʉ. Føri bbai, jadda kʉ ná Mukristo ka ndi njínjí ya kwanza dhʉdhʉ kʉ ná lo na ndidhó udha djo ndi loti ná saa na. Loroji na, ke ka ndi dhuri ndi lai darasa nǎ ngba tso: “Ni ká churi ngbà nari kʉ, bí ina ngazø ná kpa adi ritsi thɨ nononi ná ritsi ró ro? Abba ma dhǒ ddikpa video ro ni dho di.” Kitu Hiki Kilijifanya Chenyewe? nari tsena ro kʉ ná video ke dhǒ nari goti ke ka ndi dhuri ɨ mai: “Njati rié ngazø ná kpa ma i adi madha ba nononi ná ritsi ró ro ndima ritsi thɨ nari dho ri ró, nde ie ká ka ndi ba madha dz’ djó ko adi nja ná krʉ kʉ ná ritsi dho?” Fø di ná dhʉdhʉ kʉ ná lo ka ndi liri ke lai darasa nǎ ngba jiri ndi chu lo bbo Yova djo. w24.12 19 §17-18
Yenga dyi, Bi 10 ddo 25
Chenga tsungʉe dz’ djo ddikpa ke chulu ndirigoti chenga nǎ ro singʉe nari kʉ dhe.—Ro. 5:12.
Ndiro ko kloni chenga ma, dhe ma na nǎ ro d’e, Yova chongʉe Yesu ndiro ke bbʉ le ødha dhi be d’e. Ro, ddikpa kaka ná ke dhe nari ká ka ndi klo bí kʉ ná ndrŭ chenga ma, dhe ma na nǎ ro ngbaribbai? Mutume Paulo turinga ɨ: “Ddikpa ke [Adamu] rrngʉe nga nzá nari lingʉeri bí kʉ ná ndrŭ ngʉ chenga dhi ndrŭ nari bbai, ddikpa ke [Yesu] rrnga nari si rili bí kʉ ná ndrŭ ngʉ chølo dhi ndrŭ.” (Ro. 5:19; 1 Ti. 2:6) Fø lo na Paulo ridho nari kʉ, ndrŭ krʉ e chenga dhi ndrŭ ndirigoti ndrŭ krʉ adi cheni che dhonalo ddikpa kaka ná ke nzá rrngʉe nga Mungu dho ri. Føri dho, ndiro ndrŭ kloni chenga ma, dhe ma na nǎ ro d’e ringaeni ddikpa kaka ná ke rrnga Mungu dho. Yova ká ka ndi vʉeri nzá ndi bbá Adamu nǎ ngbà rrnga ndi dho ná gø di theinga dho? Nzá kaka ná ndrŭ dhó ngaddidha na fø lo ka ndi njaeni bblo ndirigoti ngbà le ka le njie ná lo. Ro, fø lo nzá gbani Yova dhó kaka ná chølo na ri. Yova adi chølo nji nari dho, ke nzá ka ndi vʉeri ndi bbá Adamu rrngʉe nga nzá ndi dho nari pá ri. w25.01 21 §3-4
Wanzia dyi, Bi 10 ddo 26
Ko bbí udha chulu, nga nja ko nja ro ri.—2 Ko. 5:7.
Ddikpa saa na, mutume Paulo chungʉeri nari kʉ, karnga goti ndrŭ ka ndima sie ndi hwihwi, ro kedhó maisha djo ke ddingʉe nga nari lingʉeri ke é hwè na. Ke pongʉeri ɨ: “Ma d’ya mae d’a ná ngø tso b’lo, ma b’o udha ronga b’o.” (2 Ti. 4:6-8) Paulo vʉngʉe lonanga nyod’yu na nja ndi njínjí Yova dho ndidhó maisha nǎ ndirigoti ke chungʉeri Yova nanga ngʉ jini ji ndidhó lo dho. Ko maddi adi riji ko vʉ lonanga bblo ndiro ko tso uni Mungu na d’e. Fø ká ko ka ko njiri ngbaribbai? Paulo pongʉeri ndi ma, ndi lai chi ngʉ tøni ná nja Wakristo ma na djo ɨ: “Ko bbí udha chulu, nga nja ko nja ro ri.” Biblia nǎ, nja saa na le ripo “bbi le bbí” ná føri adi ddikpa ke vʉ ndi njí ndidhó maisha nǎ ná lo dhǒ. Udha chulu bbí ná ke dhó lonangavʉdha adi ndi d’yʉ Yova Mungu djó ke li ndi thí nari ró. Ke nji ná lo adi ridho nari kʉ, ke uri u Mungu si ndi kobe bbʉ nì ndirigoti ndi si faida ba Yova dzá lo nǎ kʉ ná shauri ndi dyø nari nǎ ro.—Zb. 119:66; Ebr. 11:6. w25.03 20 §1-2
Ronji dyi, Bi 10 ddo 27
Anibbari Mungu lé ngbaribbai ma ni ngaddi nari thí.—Ro. 12:2.
Mungu dhó roho chulu, che bbo dhó nyí ngʉe anziro ná ndrŭ wø ndima dhó nyí thika maisha nǎ ké dho le nanga keni nari bbai. (Isa. 65:25) Kpa nji kpakpanga ndiro ndima bbá che kʉ ná nyí tso d’e. (Efe. 4:22-24) Bbʉbbʉ dhé, Mungu dzá ndrŭ nzá karie ka ri nari dho, ko ka ko njí kosa ngba dhé. Nì mai ri kʉ føro, Yova nju jiji ndi ndirigoti jijini ndima kana ná “njonjo kʉ ná ndrŭ tso,” ná føri adi rili ndrŭ é ngoi na ndirigoti ddi ndima tso gbani ro. (Tit. 2:11) Føri kʉ ritsi krʉ na ka ná Mungu dhé ka ndi njí ná ddù! (Isa. 55:10, 11) Kiroho nǎ paradiso kʉ nì ndi kʉ njʉ ro. Yova li ndi dho madha bbʉ ná pekee kʉ ná ddikpa familia. Fø ndrŭ kana ko kʉ nari dho ko e ngoi na bbo, ko e hwè na ndirigoti ko adi ko mbu b’o ronga b’oni che kʉ ná i dz’ djó nari bbai. (Zb. 72:7) Fø lo dho i ko adi riji ko kó bí kʉ ná ndrŭ tsotso ko dho ka ná ngatsi ndiro kpa tsu Wakristo dhó kutaniko na d’e. Fø ko ka ko njiri ndrŭ dho ko longaddi nari chulu.—Mt. 28:19, 20. w24.04 23 §13, 15
Gbonji dyi, Bi 10 ddo 28
Ko kʉ kristo dhó ngaddidha na.—1 Ko. 2:16.
Yesu jingʉe Yova ndidhó akili na krʉ. Ke chungʉe Mungu ji ndi njí ná lo bblo ndirigoti ke vʉngʉeri ndi njiri fø, nì mai ri njidha ka ndi lieri ke nzani nza ro. Yesu lingʉe ndi thí ndidzá Baba ji ndi njí ná lo djo nari dho, ke nzá bbangʉe ngbá lo ma sha ndi ro ddi fø lo ndi nji nari ró ro ri. Petro ma, ndi lai mitume ma na bangʉe bbò pendeleo ndima di Yesu na ndirigoti ndima chu ngbaribbai ma ke ngʉ adi ngaddi nari. Roho ddangʉe chutso Petro dho nja ndi ndí ndidhó ya kwanza barua ná saa na, ke lingʉe ndi lai Wakristo kpakpa kpa maddi njø Kristo ngʉe na ná le thí bbai di ná ri. (1 Pe. 4:1) Fø lo Petro ndingʉe Biblia le ndingʉe nǎ ná luga nǎ ná saa na, ke pongʉeri: “Anitho là dhi no ni ro,” ná føri na ke ngʉ tayari kʉ là dho ná bbasødda njø là dhi no ndima ró nari dhǒ. Føri dho, njati Wakristo di ngbaribbai ma Yesu ngʉ adi ngaddi nari dyø ró, kpa si ndima dhó lo u ná ritsi ba ndiro kpa njí là chenga na ka ndi tsu kpa ná lo tso ró ndirigoti Shetani pinyo djo ná i dz’ tso ró d’e.—2 Ko. 10:3-5; Efe. 6:12. w25.03 8-9 §1-3
Thonji dyi, Bi 10 ddo 29
Ndrŭ thí nǎ kʉ ná ngaddidha e glu kʉ ná dda bbai, ro lo utsod’idha na kʉ ná ke adi ri tutu.—Mez. 20:5.
Fiasé ni nji ná saa na ká ringani ni chu ngbá lo ni lai djo? Nzá ni d’e jini bbo ro anitilo bbo na mana kʉ ná nja lo djo thei, føri kʉ nidhó muradi mai. Ddikpa le dha ru runi nari ká ni ka ni chu ngbaribbai? Ni ka ni nji føri nga ni dhu ndirigoti li ni li ni d’yu ro ni ngarr nari chulu. Ni krʉ dho ringani ni d’ra ngbaribbai ma ni ni mbu bbʉbbʉ nari ndirigoti ni ngʉ logoti ngana kali ro. (Yak. 1:19) Ngbà ka ndi liri ni tilo ná ritsi anivʉ ni di nji ddinga; loroji na, aninyonga ddinga, anibbi bí ndrŭ kʉ ná ngalu, ndirigoti anid’ralo ddinga. Ni ka ni chu ni lai, ddinga ni di nidhó bbakau ma, nidhó familia ma na na ná saa na maddi. Føri kina, anikperi ni njí nja ritsi ro ndiri chulu ni nja ni lai ká adi njini ngbaribbai ma njonjo kʉ ná hali ma, njonjo kʉ ná ndrŭ ma na kana nari d’e. w24.05 27-28 §6-7
Mbʉnji dyi, Bi 10 ddo 30
Aningʉ Mungu dyø ná ndrŭ, ji dhi rere nzø bbai.—Efe. 5:1.
Karnga goti, ko si bani kpakpa bbo kʉ ná lo na, ná fø saa na ri si ngani ko li ko thí bbo Yova djo anziro nga djolu. Biblia nǎ kʉ ná lo ndirigoti njʉ Yova dzá Dimu dalu ná lo si ko tsotso ko ko nja ngbaribbai ma Mungu dho ndi kpadhó bbò dju ndirigoti ke ko ndidzá njí dhi ndrŭ tsotso nari. Addinga bbo fø lo djo. Fø ni rinji nari ka ndi liri ni ngʉ Yova nidhó bbò Dju. Ko si ko djoi ma, ko vei ma na li kpakpa maddi. Loroji na, Simoni ró dho Yesu nzingʉe Kefa (“Petro” le adi ndi nzi ro), fø dho na mana kʉ “Dju.” (Yoh. 1:42) Føri na mana ngʉe ke sie kutaniko nǎ nja ndrŭ iso pɨ ná ke ndirigoti kpakpa nja ndrŭ dhó udha li ná ke. Kutaniko nǎ wazee le nzi “ddikpa bbò dju dhi sʉsʉ.” Føri ngbaribbai ma kpa adi kutaniko nǎ ndrŭ ronga b’o nari dhǒ bblo pli. (Isa. 32:2) Ro, ko krʉ ka ko li ko kpakpa ko kana njati ko di Yova dhó sifa dyø ró. w24.06 28 §10-11
Zanji dyi, Bi 10 ddo 31
Yova . . . rinzi le chini ndi na thé.—Kum. 4:24.
Chi tøni ri Yova njangʉe ná waisraeli bbá pikpa ngʉ ke má bblo kʉ ná chu nǎ. Waisraeli bbá pikpa kana bí kʉ ná kpa djo Yova d’ingʉelo nzɨ tøni chi ri dhonalo kpa bbangʉe Yova dhó yadha dho ndima ngarr nari tso bba ndirigoti kpa ngangʉe kali dhi miungu madha tso. (1 Fa. 21:25, 26; 2 Ny. 12:1) Yova ká ngʉ adi madha le bbʉ ndi dho nari nja mana na bbo addudho? Ya kwanza, pikpa dho ringʉ adi ngani ndima kó ndrŭ tsotso ndima má Yova bblo kʉ ná chulu. Føri kina, kali dhi miungu ndrŭ má nari ngʉ adi rili ndrŭ njí chenga ndirigoti ndrŭ njini che ndima lai ndrŭ na. (Ho. 4:1, 2) Ndirigoti Waisraeli bbá pikpa ma, Waisraeli ma na bbʉngʉe ndima Yova dho. Føri dho, kali dhi miungu kpa ngʉ má nari Biblia nzi uzinifu kpa ngʉ nji ri. (Yer. 3:8, 9) Njati ddikpa le njí uzinifu ró, le adi tani ndi lai ndoa dhi le dho bbo pli kʉ ná chu nǎ. Føri bbai, njati bbʉbbʉ ndi Yova dho ná ddikpa le di kali dhi miungu má ró, fø le adi njedha bbʉ ke dho bbo pli kʉ ná chu nǎ.—Kum. 4:23, 24. w24.07 22-23 §12-15