Loang Akmwoye nu ke Conscience ku Ella Lom

“Ma nu kemwa nasnas nu selos su nasnas. A nu selos su fokfok a selalalfongi wangin ma nasnas.”​—TITUS 1:15.

1. Ma fuka Poul el lungse in akpayeye nu ke congregation lun an Krit?

TOKIN met sap Poul el aksafyela orekma in fwufwasryesr lal oana missionary ke pal aktolu, el sruo a supeyukla nu in an Rom, su el kapur we ke lusen yea luo. Mea el oru ke pal se el sukosokla? Ke kutu pal tokin el sukosokla, el som a muteta ke tuka se inge su pangpang Krit welulang Taitus, su Poul el simla: “Nga likikomi Krit, tu kom in aksumwosye ma su sumwena tari, a sulela met elder.” (Taitus 1:5) Taitus el akpayeye kunokon inge wekunang in sramsram a wi met inge su ella lalos tia orekmakinyuk ke inkanek sumwos a fwal.

2. Taitus el enenu in sang kas in kasru nu ke kain in ma upa fuka ke tuka lun an Krit?

² Poul el sang kas in kasru nu sel Taitus ke ma eneneyuk nu sin met elder puspus ke congregation a el akkalemye la “oasr met likkeke puspus, met kaskas lusrongten a met kikiap.” Elos “met su lungasla kutu loom fon in luti ma sufwal.” Taitus el enenu in “kaifwelos” pal nukewa. (Taitus 1:10-14; 1 Timote 4:7) Poul el fwakak ke nunak lalos a ella lalos la “fokfok,” kas se inge orekmakinyuk nu ke luma lun sie ma su oasr tun ka, in oana ke sie nuknuk mwomwo su oasr tun ka. (Taitus 1:15) Kutu sin met inge elos tuku ke sruf lun met Ju, su srakna akos a orekmakin akwuk in ‘kosroila’ met. Congregation puspus ke pal inge tia sifwil akkolukyeyuk ke kain in nunak lun met puspus inge su nunku mu akwuk in kosroila met el eneneyuk; ne oinge kut srakna ku in lotela me lutlut yok ke ella ku conscience ke kas in kaifwe su Poul el sang nu sel Taitus.

Met Puspus Su Oasr Conscience ku Ella Fokfok Yurulos

3. Mea Poul el simusla nu sel Taitus ke conscience ku ella?

³ Loang akmwoye nu ke ma sikyuk su Poul el akkalemye nu ke ella. “Ma nu kemwa nasnas nu selos su nasnas. A nu selos su fokfok a selulalfongi wangin ma nasnas, a nunak lalos a ellalos fokfok. Elos fwakak tu elos etu God, a in orekma lalos elos lafwekunul.” Kalem la, oasr kutu met ke pal ingo elos enenu in orala me aksumwos tu elos “fwa sumwos in lulalfongi.” (Taitus 1:13, 15, 16) Oasr ma upa lalos in akilen kelos sifwana ke ma nasnas a ma tia nasnas, a ma inge wekunang pa nu ke conscience ku ella lalos.

4, 5. Kain in nunak tafongla fuka oasr yurin kutu met ke congregation, a fuka ma inge akkolukyelos?

⁴ Yea singoul kutu meet liki pal se inge, governing body lun met Kristian elos fwak mu orekma in kosroila el tila eneneyuk nu sin sie met tu elan ku in ekla met kulansap paye, a elos akkalemye ma inge nu sin congregation nukewa. (Orekma 15:1, 2, 19-29) Tusruktu, kutu sin met Krit elos srakna oru ku akos akwuk in ‘kosroila’ met. Kutu sin met Krit inge elos akkalemye la elos tia insese nu sin governing body, ke elos “luti ma sufwal.” (Taitus 1:10, 11) Ke sripen oasr kain in nunak tia mwo a tia fwal inge, paenang ke lusen pal loeloes elos akkeye met puspus in srakna oru akwuk lun Masap ke me mongo a ke orekmakinyen akwuk puspus in nasnas. Elos akyokye akwuk lun Masap ke kas lalos sifwana, oana papa matou tumalos in len lun Jisus elos oru, wekunang in akkeye sramsram lusrongten lun met Ju a masap lun met.​—Mark 7:2, 3, 5, 15; 1 Timote 4:3.

⁵ Kain in nunak inge ku in akkolukyelos in oru sulela lalos a ke oiyen moul nasnas, a ke conscience ku ella lalos. Poul el simusla: “Nu selos su fokfok a selulalfongi wangin ma nasnas.” Ella lalos akkolukyeyuk paenang ma inge tia ku in kasrelos ke inkanek mwo a ke sulela lalos. Sayen ma inge, elos nununku met Kristian wiyelos, ke oiya puspus su saap sie met Kristian el oru sulela lal ke sie inkanek tusruktu sie pa met Kristian saap el oru sulela lal ke inkanek saye ku siena inkanek. Ke ma inge met fwin an Krit elos nunku mu kutu orekma a sulela lun met puspus el tia nasnas su ke ma paye tia oinge. (Rom 14:17; Kolosse 2:16) Elos fwakak la elos etu God, tusruktu elos tia akpayeye ke orekma puspus lalos.​—Taitus 1:16.

“Nasnas Nu Selos Su Nasnas”

6. Poul el akkalemye ke kain in met fuka luo?

⁶ Fuka kut ku in eis ma lane ke ma Poul el simusla nu sel Taitus? Inge, loang akmwoye nu ke ma su tia oana sie ke kas inge: “Ma nu kemwa nasnas nu selos su nasnas. A nu selos su fokfok a selulalfongi wangin ma nasnas, a nunak lalos a ellalos fokfok.” (Taitus 1:15) Poul el tia fwak mu met Kristian nukewa su oasr oiya ku moul nasnas yuru, ma nukewa fwa nasnas, sumwos a fwal. Kut ku in lulalfongi ke ma inge la paye meyen Poul el simusla ma inge kalem ke leta lal ke met su oru orekma lun kosro, alu nu sin me srulela, susfwe ku orekma lun inutnut, a ma puspus saye “fwa tia usru in togusrai lun God.” (Galetia 5:19-21) Kut ku in akpayeye la Poul el kaskaskin ma paye ke kain in met luo, sie kain in metu el moulkin moul nasnas a sruokye oiyen moul fototo nu sin God a nu sin sie kain met elos tia oru oinge.

7. Hibru 13:4 el tia lela in orek mea, tusruktu kusensiyuk fuka siyukyak ka?

⁷ Ma nukewa su sie met Kristian paye el enenu in sensenkin pa tia ke ma Baibel el akkalemye in tia oru mukena. Oana ke sie me pupulyuk, nunku akmwoye ke kas inge su arulana sumwos a fwal: “Lela met nu kemwa in akfulatye marut, a lela nien on in mutal, tu God El fwa nununku met kosro nu kemwa.” (Hibru 13:4) Fwinne met su tia met Kristian ku sie met su tia etu kutena ma ke Baibel ku in etu na paye la fus se inge el tia lela orekma lun kosro in orek. Arulana kalem la ke fus se inge a ke kutu pa fus saye in Baibel God el selngawi orekma lun kosro in masrlon sie mokul su payuk tari nu sin sie mutan ku mutan su payuk nu sin sie mokul a ke kutena met, sayen mokul ku mutan su el payuk tari nu se. Fuka met luo su soenna payuk elos oru orekma koluk lun oral sex? Met fwusr puspus elos fwak mu orekma se inge tia koluk meyen ma inge orek tia ke osun ke mano lun mokul ku mutan. Ya sie met Kristian el ku in nunku mu oral sex el oana sie ma nasnas?

8. In fwal nu ke oral sex, fuka met Kristian puspus elos siena liki met puspus fwin fwalu?

⁸ Hibru 13:4 a 1 Korint 6:9 tukeni na akpayeye la God el srunga na paye orekma lun kosro su orek sin met payuk tari a sin met lolap (Greek, por·neiʹa). Mea orekma lun kosro su orek sin met lolap el weang nu ka? Kas Greek su orekmakinyuk nu ka el kalmekin nu ke orekmakinyen ipen monin mokul a mutan in orala fwako ke inkanek su met puspus oru, ku ke inkanek in orekmakinyen oiya saye su arulana koluk. In weang nu ke ma inge pa kain in osun ke mano lun mokul a mutan nukewa su tia payuk fwal nu ke ma Simusla. Wekunang nu ke ma inge pa oral sex, fwinne ke ma paye la met fwusr puspus fwin fwalu oasr ma fwakyuk nu selos tari ka ku elos mutamwauk in nunku ka mu oral sex el fwal. Met Kristian paye elos tia orekmakin nu ke nunak a orekma lalos nunak lun “met kaskas lusrongten, a met kikiap.” (Taitus 1:10) Elos akos akwuk fulat lun Ma Simusla Mutal. Elos tia srike in orala me akpayeye nu ke oral sex, elos kalem ka la fwal nu ke ma Simusla orekma inge el oapana orekma lun kosro, por·neiʹa, a elos luti ku sang akpa nu ke ella lalos in tia insemwomwokin orekma inge.a​—Orekma 21:25; 1 Korint 6:18; Efesus 5:3.

Ella Su Tia Oana Sie, Sulela Su Tia Oana Sie

9. Fwin “ma nukewa nasnas,” mea kunokon ku orekma lun ella nu ka?

⁹ Tusruktu mea kalmen kas lal Poul ke el fwak la “ma nukewa nasnas nu selos su nasnas”? Poul el sramsramkin nu sin met Kristian su akfwalye nunak lalos a oiyen moul nasnas lalos fwal nu ke akwuk puspus lun God, su kut ku in koneak ke Kas lal. Kain in met Kristian inge elos akilen la ke ma puspus su tia selngawi sumwos lun God, oasr kain in sulela puspus su tia oana sie ka su ku in orek in masrlon met Kristian. Elos tia oru nununku sesumwos, meyen elos akilen oana ma “nasnas” su God el tia selngawi. Elos tia sano la met nukewa saye fwa nunak oana sie nu ke nunak ma elos nunku ka ke oiya nukewa lun moul su Baibel el tia sang masap sumwos nu ka. Lela kut in nunku akmwoye ke kutu me srikasrak.

10. Fuka sie marut (ku sie funeral) ku in orala sie ma upa?

¹⁰ Oasr sou puspus su sie mokul ku sie mutan el ekla sie met Kristian tusruktu sie selos tia. (1 Piter 3:1; 4:3) Ma inge ku in orala ma upa puspus, oana ke pal se su fwin oasr sie marut ku mise lun met in sou orek. Nunku akmwoye nu ke ma sikyuk nu sin sie mutan Kristian su mokul tumal el oasr ke sie alu saye. Fwin sie sin met in sou lal el akola in payuk, a akwuk nu ke marut fwa orek ke loom alu su orekmakinyuk ke alu kikiap. (Ku sie sou, saap papa tumun mokul el mise, a funeral fwa orek ke loom alu.) Siyanyen se inge el suliyuk, a el lungse mutan kiyel in welul. Mea nunak ku ella lal fwa pulakin fwin el wi ku tia? Mea el efwa oru? Nunku akmwoye nu ke ma luo su sikyuk inge.

11. Akkalemye la fuka sie mutan payuk su met Kristian el ku in sang me akuteye mwomwo fwin el tia wi ke marut se su fwa orek ke surs lun sie alu, a mea fwokin ma inge?

¹¹ Lois el nunku yok ke masap lun Baibel inge, ‘Illa liki Babulon Lulap,’ ku u lun alu kikiap nukewa. (Fwakyuk 18:2, 4) Oasr sie marut fwa orek ke sie loom alu su in pal meeta el wi ke alu inge a pa inge sripe el etu ka la ke pal se su alu ke marut el orek we met nukewa elos enenu in wi ke ma elos oru we, oana ke pre, ke elos on, ku kutupa orekma lun alu lalos. El srunga na paye in wi ke kutena orekma inge a el srunga pa in oasr we meyen el etu la oasr me sruf yok nu ke oiyen oaru lal. Lois el sunakin mokul tumal a el lungse in akesrui nu sel, oana sifwen sou su Baibel el akkalemye; tusruktu el srunga in kunausla akwuk mwomwo lun ma Simusla su el moulkin ku orekmakin. (Orekma 5:29) Ke ma inge, el akuteye mwo a arulana kalem nu sin mokul tumal la fwinne el oru sulela lal in welul som nu we, tusruktu el fwa tia ku in wi ke kutena kain in akwuk. El ku in fwak nu sel la fwin el welul nu ke loom alu a ke pal se el fwin srunga in wi ke kutena orekma lun met nukewa in loom alu, ma inge ku in sang me akmwekin nu sin mokul tumal, ke sripe se inge fwin el sulela in tia wi som nu ka pa inge ma mwo emeet nu sin mokul tumal in tia akmwekinyel. Sulela lal inge oru na paye conscience ku nunak lal in arulana nasnas a mwo.

12. Fuka sie met el ku in akuteye ke nunak lal a orekma lal fwin el sulela in wi ke sie marut su fwa orek ke sie loom alu?

¹² Ruth el sun pa kain in oiya se inge. El sunakin mokul tumal, a el lungse yok in sruokye oaru lal nu sin God, a el porongo pal nukewa me kolyuk lun nunak ku conscience lal su fwal nu ke akwuk lun Baibel. Tokin el nunku yok ke kutu ma su oana ke ma Lois el nunku pa, Ruth el pre a el srike in lutlutkin “Kusensiyuk Su Tuku Sin Met Rid Puspus” ke Tauer In San, ke kas Merika ke issue lun May 15, 2002. El esam la met Hibru tolu elos akos sie masap in tuku nu ke sie an su me srulela oasr we, ne oinge elos sruokye paye a oaru lalos ke elos tia wi ke orekma lun metu in alu nu ke ma srolela. (Daniel 3:15-18) Ruth el oru sulela lal in wi mokul tumal tusruktu el e tia wi ke kutena orekma lun alu su orek we, a el orekma fwal nu ke me kolyuk lun nunak ku conscience lal. El akuteye mwo nu sin mokul tumal ke ma conscience lal fwa lela elan oru a ke ma el tia ku in oru. Ruth el fwinsrakkin mu mokul tumal fwa ku in liye ke ma tia oana sie in masrlon alu paye a alu kikiap.​—Orekma 24:16.

13. Efu ku kut tia enenu in nunku yok ka fwin oasr met Kristian luo su oru sulela lalos su tia oana sie?

¹³ Ya oiya inge su met Kristian luo elos oru ke sulela lalos su tia oana sie el akkalemye la tia yok sripen sulela lun sie met ke ma el oru, ku sie elos oasr nunak ku conscience su arulana munas a tia fwal? Mo. Ke sripen etauk lal ke ma su orek ke loom alu ku ke on a ke mukuikui nukewa we, ku in akkalemye la Lois el etu na paye la fwin el oasr we ma inge ku in orala me sensen yok nu sel. A asrouki lal nu sin mokul tumal ke orekma puspus ke alu ku in akkolukye nunak ku conscience lal. Ke ma inge el lulalfongi yok la sulela su el oru pa ma mwo emeet nu sel.

14. Mea met Kristian elos enenu in esam ke oiyen sulela lun kais sie met ke oiya puspus?

¹⁴ Tusruktu ya sulela lal Ruth el tia fwal a tia mwo? Wangin sumwos lun met saye in oru nununku ka. Elos tia enenu in sang nununku nu sel ku in akkolukyel ke sripen el sulela in wi ka tusruktu el tia orala kutena orekma lun alu sa. Esam pal nukewa ke kas in kasru lal Poul nu ke sulela lun kais sie met fwin el lungse in mongo ku el tia mongo ke kutu kain in me mongo: “Tia lela nu sel su mongo in pilesru el su tia mongo, a tia lela nu sel su tia mongo in nununku el su mongo . . . El tuyuk ku ikori yurin leum lal sifwana. Aok, el fwa tulokunulak, tu oasr ku yurin Leum in tulokunulak.” (Rom 14:3, 4) Paye la wangin kutena met Kristian fwa srike in kaifwe kutena met in pulesru inkanek in kasru nu ke conscience lal su eis me akpa mwomwo nu ka, meyen fwin ma inge orek fwa ku in lumeyuk oana sie nu ke orekma in pulesru nu ke me kasru lun conscience ku nunak su oasr in sie met su ku in akkalemye ke sie me kasru su ku in sang molela moul.

15. Efu ku kut enenu in nunku yok ke nunak ku conscience a pulakin lun met puspus saye?

¹⁵ Ke oiya inge su kut lutlutkin, met Kristian luo inge enenu in nunku pa ke kutu oiya saye, sie pa ke fwako lun orekma lalos nu sin met puspus saye. Poul el kai kut: “Tu wangin sie likiye eot in tukulkul nu inkanek lun ma lel, ku sie ma lan ikuri ka.” (Rom 14:13) Saap Lois el etu la ke pal se sie met Kristian el fwin wi ke sie marut su orek ke loom alu saye ma inge ku in orala me aktukulkul upa nu ke congregation a nu sin sou lal, fwin el orala ma inge fwa ku in sang me akkeok yok nu sin tulik nukewa nutul. Ke luma saye, Ruth el etu la in pal somla su oasr met Kristian elos wi ke marut su orek ke loom alu saye el tia oru me aktukulkul nu sin congregation ku nu sin met ke anu ke sripen met Kristian se inge el tia wi ke kutena orekma nu ke marut se inge. Mutan Kristian luo inge, a kut nukewa​—enenu in akilen la sie nunak ku conscience mwo su eis me akpa mwo ka ku in sang kasru in tarankin ke fwako lun orekma lasr nu sin met puspus. Jisus el fwak: “A el su fwa aktukulkulye sie selos inge su srik su lalalfongi yu, mwo nu sel tu tapang lulap sripsrip in kaiwel, a el walomla yen loal mwea.” (Mattu 18:6) Fwin sie met el tia nunku akmwoye ke orekma lal su ku in aktukulkulye met puspus saye, nunak ku conscience lal ku in akkolukyeyukla, oana kutu met Kristian in an Krit in pal meeta.

16. Kut ku in lulalfongi la sie met Kristian el ku in ekulla oiya ku nunak lal tokin kutu pal?

¹⁶ Fototo lun sie met Kristian nu sin God enenu in akmwoyeyuk pal nukewa, oana ke el kapkapek el enenu in porongo a akos me kolyuk lun conscience lal. Lela kut in nunku kel Mark, sie met su tufwana baptais. Nunak ku conscience lal el akkeyel in tia oru orekma puspus su el oru in pal meeta, saap wekunang alu nu ke ma srolela a orekmakinyen sra. (Orekma 21:25) Aok, ke pal inge el tia sifwil pa oru kutena ma su tia oana sie ke ma puspus su God el akkalemye mu koluk in orek. Ke luma saye, el arlana lut ka la efu ku kutu sin met Kristian elos tia oru ma puspus su el nunku mu mwo in orek, oana ke liyeyen kutu program ke television.

17. Akuteye la fuka lupan pal a kapkapek ke fototo lun sie brother nu sin God el ku in sang me kasru yok nu ke conscience a sulela nukewa lal.

¹⁷ Tok, Mark el kapkapek ke etauk lal a el engankin fototo mwomwo lal nu sin God. (Kolosse 1:9, 10) Mea ma inge oru nu sel? Me kolyuk su oasr ke nunak a insiel el eis me akpa mwomwo. Ingena Mark el lungse in loang akmwoye nu ke me kasru lun nunak ku conscience lal a in tuni ku nunku akmwoye ke akwuk mwomwo lun ma Simusla. Aok, el akilen la oasr ma puspus su el nunku mu “oana sie ke kutu luma” su el srunga in oru, tusruktu payaiye pa tia lain nunak lun God. Sayen ma inge, ke sripen nunak a pulakin lal el akfwalyeyuk yok nu ke akwuk mwomwo lun Baibel a el lungse na paye ke pal inge in porongo me kasru nu ke conscience lal, Mark el eis me akkeye ke nunak lal in tia liye kutena program ke televison su in pal meeta el nunku mu mwo. Aok, conscience ku nunak lal el akmwoyeyuk.​—Sam 37:31.

18. Sripe puspus fuka oasr yurosr in pulakin ke me insemwomwo yok?

¹⁸ Ke congregation puspus, oasr met puspus su tia oana sie kapkapek lalos ke orekma lalos oana met Kristian. Kutu selos met sasu nu ke lulalfongi. Saap conscience lalos sang na me kasru srisrik nu ke sulela lalos ke kutu oiya, tusruktu conscience lalos ku pa in sang me kasru mwomwo nu ke sulela lalos ke ma puspus saye. Nu sin kain in met oinge kalem la elos enenu pal a kasru yok in akfwalye nunak lalos nu ke inkanek in kolyuk lun Jeova a in loang akmwoye nu ke conscience lalos sifwana. (Efesus 4:14, 15) Sie me insemwomwo, meyen ke congregation puspus, oasr met lili puspus su oasr etauk yok lalos, a oasr pa experience yok lalos in orekmakin nu ke akwuk mwomwo lun Baibel, a oasr nunak a conscience lalos su fwal na paye nu ke nunak lun God. Sie me akengan na paye in asrouki nu sin “met nasnas” inge su akilen ma puspus su me akinsemwomwoye nu sin Leum oana ma “nasnas” a fwal nu ke alu paye! (Efesus 5:10) Lela kut in orala akwuk mwomwo ku niyen sun mwomwo in sruokye sie nunak ku conscience mwomwo su fwal nu ke etauk sumwos lun ma paye a lungse paye nu sin God.​—Taitus 1:1.

[Footnote]

Kom E Topuk Fuka?

• Efu ku kutu sin met Kristian in an Krit tia mwo nunak ku conscience lalos?

• Fuka met Kristian luo su oasr nunak ku conscience mwomwo lalos ku in orala sulela su tia oana sie nu ke oiya sefwanna?

• Tokin kutu pal, mea ku in sikyak ke nunak ku conscience lasr?

[Picture on page 28]

Met Kristian luo ku in orala sulela lalos su tia oana sie ke sie ma su sikyak