Kas lun Jeova el Moul
Kas Fulat su Tuku ke On Lal Solomon
“OANA sie kiuf in maslon kokol, oinge kawuk luk in maslon anu.” “Oana soko sak appel in maslon sak insaku, oinge met kawuk luk in maslon mwenu.” “Su mutan se su ngetla oana lututang, oasku oana malem, nasnas oana fwatu?” (On Lal Solomon 2:2, 3; 6:10) Arlana mwo fus nukemwa inge su tuku ke buk lun Baibel inge su pangpang On Lal Solomon! Buk se inge nafon el sie buk in on su nenela ke kalme mwomwo a on kato a ke sripe inge pangpang on mwolana a kato (on su mwolana emeet).—On Lal Solomon 1:1.
Simusyukla sel Togusra Solomon lun an Israel in pal meeta, saap in yea 1020 B.C.E., ke mutamweyen kolyuk lal ke yea-40, on inge akkalemye ke me sramsram yok ke lungse lun sie met liaung kosro a sie mutan fwusr, sie mutan Shulem. Met saye su akkalemyeyuk ke on inge pa nine kiyen mutan fwusr se inge, wi tumulel puspus wiyel, “an puspus nutin Jerusalem [mutan puspus su orekma ke kalkal],” a “an puspus nutin Saion [mutan puspus lun Jerusalem].” (On Lal Solomon 1:5; 3:11) In akkalemye met su sramsram ke On Lal Solomon ku in upa nu sin sie met su ridi Baibel, tusruktu ma inge ku in orek ke inkanek in loang akmwoye nu ke ma elos fwak ke ma fwakyuk nu selos.
Oana koanon Baibel, kas ke On Lal Solomon el yok sripe ke sripe luo. (Hibru 4:12) Ma se meet, el luti kut ke kalmeyen lungse paye in masrlon sie mokul a sie mutan. Ma se akluo, on inge pupulyukkinyuk nu ke kain in lungse su oasr in masrlon Jisus Kraist a ke congregation lun met Kristian akmusrala.—2 Korint 11:2; Efesus 5:25-31.
KOMWOS IN TIA “PURAKAK KU OKASAK NU SIK PULAKIN LUN LUNGSE”
“Lela lan ngok yu ke ngok lun oalul; tu lungse lom mwo liki wain.” (On Lal Solomon 1:2) Kas nukemwa ke On Lal Solomon mutamwauk ke kas lun sie mutan su oasr oiyen pusisel lal su muta ke imae ku an loes su utukla nu in loom nuknuk mwolena lal Solomon. Fuka som lal nu in an sa a muta we?
“Mwen nutin nine kiuk mulat lain yu,” el fwak. “Elos ore yu met liaung nien grepu.” Mokul wiyel elos mulat nu sel meyen mokul su liaung kosro el lungse sulel elos in tukeni fwasr ke sie len su arlena mwo nu ke pulanpal lun fwol. In kutongilye in som, elos sapkin nu sel in “sruokye foksu, foks srisrik, su kunausla nien grepu.” Niyen orekma lal inge apkurun nu ke kalkal lal Solomon. Oiyen kato lal liyeyuk ke pal se el “oatula nu in ima lun fute [imae lun sak nut, NW],” a utukla el nu in kalkal.—On Lal Solomon 1:6; 2:10-15; 6:11.
Ke mutan fwusr se inge el akkalemye asor lal meyen el ke liye met liaung kosro inge su el lungse, mutan puspus su kulansap inkalkalu elos fwak nu sel in ‘fwasrot inkanek lom in fwalken u’ a sokol. Tusruktu Solomon el tia lela el an som. Solomon el akkalemye kas in kaksak lal nu sel ke oiyen kato lal, a el mwulela in sang nu sel “burak gold . . . wi button silfer.” Ne oinge, mutan se inge el tia pwar ka. Ke mokul fwusr su liaung kosro el som nu inkalkal lal Solomon, el konelak, a el fwak: “Liye! Kom oasku, met kawuk luk. Liye! Kom oasku.” Mutan fwusr se inge el siyuk sin mutan puspus su orekma inkalkal inge in orala me fulak nu sel: “Komwos tia purakak, ku okasek kawuk luk, nu ke pal el lungse.”—On Lal Solomon 1:8-11, 15; 2:7; 3:5.
Kusensiyuk Puspus Ke Ma Simusla Eis Top Ka:
1:2, 3—Efu ku me akesmakin nu ke lungse su akkalemyeyuk sin mokul fwusr su liaung kosro el oana wain a el oana oil? In oana ke wain su oru insien sie met in engan a in oana ke ukuiyukla lun oil nu fwin sifwe el oru sie met in pulakin engan inse mwo, su me akesmakinye lungse a inen mokul fwusr inge akkeye a akpwarye mutan fwusr inge. (Sam 23:5; 104:15) Met Kristian paye, yokna met Kristian akmusrala, elos eis pa ku a me akkeye ke elos nunku ke lungse lun Jisus Kraist su akkalemyeyuk nu selos.
1:5—Efu ku mutan sa su muta ke imae sa pupulyukkinyuk atel nu ke luma su sroalsroal oana “loom nuknuk in Kidar”? Unen neni ku goat, orekmakinyak in sang orala nuknuk, ku in orekmakinyuk nu ke ma puspus. (Oekyuk 31:20) Ke sie me pupulyuk, “lusrlusr ke unen goat” orekmakinyuk nu ke me afyuf nu ke “loom sin God.” (Exodus 26:7) Oana ke loom nuknuk lun met Bedouin in an Arabia su oasr fwinne ke pal inge, loom nuknuk lun Kidar el orekla ke una sroalsroal ke neni.
1:15—Mea mokul fwusr su liaung kosro el kalmekin ke el fwak: “Mutom oana mwule”? Mokul fwusr su liaung kosro el akkalemye la mutun mutan kawuk lal el mwo a kato ke luma, oana mutun mwule.
2:7; 3:5—Efu ku an puspus nutin Jerusalem siyukyuk elos in fulak “ke kosro roe, ku haind in imae”? Kosro roe ku gazelles a kosro haind elos eteyuk ke ate mwo a kato lalos. Kalem la, mutan Shulem el kaifwe ku siyuk sin an nutin Jerusalem in oru me fulak ye mutun ma mwo ate a ma kato nukemwa in tia srikeyuk in purakak ku okasak ku in akkalemye kena lun lungse nu sel.
Me Lutlut Nu Sesr:
1:2; 2:6. Kas a oiya nasnas su akkalemyeyuk nu sin mutan ku mokul kom lungse arlana fwal in orek ke pal in ako. Tusruktu, mutan a mokul elos enenu in taran a in liyeang la oiya inge orek in akkalemye lungse paye a tia ke kena koluk, su ku in oru elos in oru orekma lun kosro.—Galetia 5:19.
1:6; 2:10-15. Mokul wiyen mutan Shulem inge tia lela mutan wiyelos in som wi mokul su el lungse nu fwin eolu elos in mukelana muta we a tia ke sripen nunkeyuk mu el mutan kosro se ku tia oasr nunak mwo lal. A, elos sapkin nu sel ke ma inge in kasrel in tia sun kutena oiya su oasr me srife ka. Me lutlut su tuku ka mwo nu sin mokul a mutan nukemwa su orek ako elos in kalem ka la enenu elos in tia muta ke sie an su elos mukena muta we.
2:1-3, 8, 9. Fwinne el kato, mutan Shulem sa el pusisel in liyel sifwana oana sie “ros in Sharon, sie kiuf [kain in ros su tia arlena kato] infwalfwalu.” Ke sripen kato lal a oiyen oaru lal nu sin Jeova, mokul fwusr se su liaung kosro el nunku kel oana “sie kiuf in maslon kokol.” A mea ku in akkalemyeyuk kel? Meyen el oasku, paenang mokul se inge el oana “sie kosro roe [gazelle, NW]” nu sin mutan se inge. El sie mokul su oasr lulalfongi a oaru lal nu sin Jeova. “Oana soko sak appel in masrlon sak insaku, oinge met kawuk luk in masrlon mwenu,” mutan se inge el fwak. Ya lulalfongi a oiyen oaru nu sin God tia oiya mwomwo se su enenu in liyeyuk ke sie mokul ku mutan su kom lungse in payuk nu se?
2:7; 3:5. Mutan se inge el tia pulakin kutena kain in lungse nu sel Solomon. El siyuk pa sin an nutin Jerusalem in orala me fulak in tia srike in srifel in orek lungse nu sin kutena met sayen mokul fwusr se su liaung kosro. Sie met el tia ku in akkalemye, ku tia fwal in pulakinyen lungse lal nu sin kutena met. Sie met Kristian lolap su lungse in payuk el enenu in oru ma inge nu sin sie met kulansap oaru lun Jeova mukena.—1 Korint 7:39.
“EFU KOMWOS KU NGETLA NU FWIN MET SHULEM?”
Oasr ma se “su tuku yen mesis me oana sie sruun kulas.” (On Lal Solomon 3:6) Mea mutan puspus lun Jerusalem elos liye ke elos tufwoki in liye ma se inge? Aok, Solomon a met kulansap puspus lal elos folokla nu in sitiu! A mutan fwusr Shulem el welul Solomon.
Mokul fwusr se su liaung kosro el ukwe mutan fwusr sa a tia pat el koneak inkanek in osun nu sel. Ke el akkalemye lungse lal nu sin mutan fwusr se inge, mutan fwusr sa akkalemye lungse lal in som liki siti se inge, el fwak: “Nu ke pal len oeou, a lul kaengla, nga fwa som nu ke eol in mur, a nu ke toktok in franku.” El suli met seperd se inge in “tuku nu in ima lal, a kang fwako saok lal.” El topuk: “Nga tuku nu in ima luk, ma louk, mutan pusla luk.” Mutan lun Jerusalem elos fwak nu selos: “Mongo, O met kawuk! Nim, aok, nim yok, O kulu luk!”—On Lal Solomon 4:6, 16; 5:1.
Tokin el akkalemye sie mwemwe nu sin an puspus nutin Jerusalem, mutan Shulem el fwak nu selos: “Nga mas ke lungse.” Elos siyuk: “Mea met kulu lom el mwo ka yok liki siepa met kulu?” El topuk: “Met kulu luk el fwosfwos a likintupal srusra, el su mwolanu in maslon siengoul tausen.” (On Lal Solomon 5:2-10) Nu ke kas in kaksak lal Solomon su alukela ma fwal, el pusisel in sang me top nu ka: “Efu komwos ku ngetla nu fwin met Shulem?” (On Lal Solomon 6:4-13) Solomon el nunku mu pa inge pal mwo el ku in oru mutan se inge elan akkalemye la oasr lungse lal nu sel, paenang togusra se inge el tafwela in akkalemye kas in kaksak puspus nu sel. Tusruktu mutan se inge, el tu na ku ke lungse lal nu sin mokul fwusr se su liaung kosro. Ke saflaiye Solomon el lela mutan se inge in folokla nu in loom sel.
Kusensiyuk Puspus Ke Ma Simusla Eis Top Ka:
4:1; 6:5—Efu ku aunsifwen mutan fwusr se inge srikeyuk nu ke “sie un goat”? Ma inge akkalemye la aunsifwel el saromrom a kapek mwo oana une sroalsroal ke goat u.
4:11—Mea ma yok sripe ke ‘ngoasron mutan Shulem, tultul oana nien unni’ a ‘unni a milk on ye loal’? Comb honey el yu a emwem liki unni su akkalemyeyuk tari ke engu. Kas in srikeyuk lun ngoasro nu ke comb honey, a ke unni a milk on ye loan mutan, el akkalemye yok ke kas mwomwo a kas su arlana fwal su akkalemyeyuk sin mutan Shulem.
5:12—Mea kalmeyen kas inge “mutal oana mwule sisken infwal in kof, owola ke milk”? Mutan el kaskaskinyuk nu ke muta kato lun mokul su el lungse. Saap el pupulyukkin ma sroalsroal rauniyukla ke ma fwasrfwasr ke mutal nu ke mwule folfol gray owola ku yuyu ke milk.
5:14, 15—Efu ku pao a niyen met liaung kosro el akkalemyeyuk nu ke inkanek inge? Mutan fwusr inge saap el sramsramkin kufin paon met seperd oana ring gold a ke tokin paol oana chrysolite. El pupulyukkin niyel oana “sru in marble” meyen elos fukoko a kato.
6:4—Efu ku mutan sa el pupulyukkinyuk nu ke an Tirza? Siti se inge fwin an Kenan su Josua el sruokye a tokin pal lal Solomon el ekla siti se meet lun togusra ke sruf sengoul leyen eir ke an Israel. (Josua 12:7, 24; 1 Togusra 16:5, 6, 8, 15) “Siti se inge el arlana kato,” sie buk el akkalemye, “la pa inge me akuteye ke fus inge la siti se inge el pupulyukkinyuk nu sin mutan sa.”
6:13—Mea se inge dance ku “onsrosro in Mehaneim”? Siti se su pangpang Mehaneim oasr in an kutulap ke Infwal Jordan su apkurun nu ke infwalfwal lun an Jabbok. (Genesis 32:2, 22; 2 Samuel 2:29) “Onsrosro in Mehaneim” el ku in sramsramkinyuk nu ke dance su orek ke siti se inge su kupasr nu ke sie me akfulat.
7:4—Efu ku Solomon el pupulyukkin kaiwen mutan Shulem nu ke “sie tauer aifori”? Meet liki pal se inge, oasr kas in kaksak akkalemyeyuk nu sin mutan se inge: “Kaiwom oana tauer lal Devid.” (On Lal Solomon 4:4) Sie tower su loes a sripusr, a fwel oana aifori. Solomon el kaksakin na paye aten fwel a tia yok lun kaiwen mutan se inge.
Me Lutlut Nu Sesr:
4:1-7. Ke orekma lun mutan Shulem se inge in lain me purakak ku me sruf lal Solomon, fwinne el tia met sumwosmwos, el akpayeye la oasr oiyen nasnas lal. Ku lal ke oiyen nasnas oru elan kato na paye. Ma inge paye pa nu sin mutan Kristian nukemwa ke pal inge.
4:12. Oana ke sie imae kato su rauniyukla ke sak pukanten ku sie kalkal su met ku in ilyuk we fwin el fwa ikasla sie srungul su oasr lock ka, mutan Shulem se inge fwa akkalemye lungse lal nu sin mokul se su el fwa payuk se mukena. Sie me srikasrak mwomwo nu sin mutan a mokul Kristian nukemwa su soenna payuk.
“FURUR IN E SIN JEOVA”
“Su mutan se inge su utyuk yen mesis me, fungla yurin met kulu lal?” mokul wiyen mutan Shulem sa elos siyuk sel ke pal se elos liyel el folokla nu in loom sel. Meet liki pal sa, sie selos fwak: “El fwin sie pot, kut fwa musai fwel sie tauer ke silfer; a el fwin sie srungul, kut fwa kalsalla ke ipensak sidar.” Ingena lungse lun mutan se inge akpayeyuk la el paye a oaru, el fwak: “Nga sie pot, a titi luk tauer ka. Na nga oana sie su konoiyuk misla ye mutal.”—On Lal Solomon 8:5, 9, 10.
Lungse paye pa “furur in e sin Jah.” Efu? Meyen lungse inge el tuku sin Jeova. El pa Sie su filiye ku inge nu sesr tu kut in akkalemye lungse. Ma inge oana sie e su furur a tia ku in kunla. On Lal Solomon el pupulyukkin nu ke inkanek mwomwo la lungse in masrlon mokul a mutan el “ku oana inkanek in mise.”—On Lal Solomon 8:6.
On katolanu lal Solomon el akkalemye pa nu sesr ke me kapur lun lungse su oasr in masrlon Jisus Kraist a met nukemwa su welul nu in kosrao elos lumeyuk nu ke “sie mutan pusla” ku sie mutan su el fwa payuk se. (Fwakyuk 21:2, 9) Lungse lun Jisus nu sin met Kristian akmusrala el yok liki kutena lungse su oasr in masrlon sie mokul a sie mutan. Met nukemwa su wi ke u inge oana mutan su fwa payuk nu sin Kraist elos fukoko pal nukemwa ke oiyen lungse lalos. Jisus el mise pa ke sin “sip ngie.” (Jon 10:16) Ke ma inge, met nukemwa su oru alu paye, elos ku in etawi me srikasrak mwomwo lun mutan Shulem se inge ke lungse yok lal.
[Petsa ke sra 24, 25]
Mea On Lal Solomon el luti kut in liye ke sie mokul ku mutan su kut lungse in payuk se?