“Lain Devil”
“Komwos in lain Devil a el fwa kaengla liki komwos.”—JEMES 4:7.
1. Mea ku in fwak ke akmwuk lun fwalu misenge, a efu ku met akmusrala a ouyepa met su welulos enenu in esmak pal nu kemwa?
“GOD el wanginla, tusruktu Devil el srakna oasr.” Pa inge fwak lun met orek sramsram in an France su pangpang André Malraux a ma inge arulanu fwal ke ma sikyuk fwin fwalu misenge su kut muta. Akmwuk nu ke orekma lun metu akkalemye arulanu kalem la elos lungse in akos Devil yok liki God. Setan el srifwela met puspis “wi ku nu kemwa a me akul, a ma sakuruk kikiap a ke kutasrik lun ma koluk nu kemwa nu selos su tula.” (2 Tessalonika 2:9, 10) Tusruktu, in “len safla” se inge, Setan el kaifweung in oru orekma lal yok na nu sin met kulansap oaru lun God, el orek meun nu sin met kulansap akmusrala Kristian, “su liaung ma sap lun God, a srukye ma lo lun Jisus.” (2 Timote 3:1; Fwakyuk 12:9, 17) Met akmusrala lun God inge a wekunang met kulansap wiyelos su oasr fwinsrak lalos fwin fwalu enenu in moniyuk a sano pal nu kemwa.
2. Setan el srifwela If fuka, a mea me sensen su met sap Poul el akkalemye?
2 Setan el sie met kikiap ke mutamwauk me nu misenge. El orekmakin serpent soko ke orekma kutasrik lal, in keapella If in nunku mu el ku in koneak engun a insemwomwo el fwin sifwanu oru ma lungse lal liki in akos ma lungse lun God. (Genesis 3:1-6) Ke yiu akosr tausen tok, met sap Poul el akkalemye sensen lal ke met Kristian akmusrala fwin an Korint elos fwin srifweyukla sin Setan ke inkanek in orek me sruf usrnguk lal. Ou inge Poul el simusla: “Nga sangeng, saap ke kutena ma, oanu serpent el keapella If ke kutasrik lal, ou inge, komwos fwa akkolukyeyuk sin ma mutal a ma nasnas su in Kraist.” (2 Korint 11:3) Setan el akfosye nunuk lun met puspis. Oanu ke el srifwella If, el ku pa in srifwella met Kristian in orekmakin nunuk koluk a nunku la insemwomwo lalos tuku ke ma nu kemwa su tia akinsemwomwoye Jeova a Mwen nutul.
3. Me kasru fuka Jeova el oru in sang kosralla Setan?
3 Setan el ku in lumeyuk nu ke met srukye mwon, su filiye me sruf lun mwon in srukye mwon su tia akola a nunku ke me sruf inge. In kutangla me sruf lun Setan, kut enenu in ‘muta in an lukma sin El Su Fulatlanu,’ ke kas in pupulyuk in sie an su Jeova el akola nu selos su akilen a esalosyung in kulansap nu ke ku fulatlanu lal. (Sam 91:1-3) Kut enenu me kasru nu kemwa su Jeova el akola in sang kasre kut ke Kas Lal, ngun mutal lal, a ke u lal tu kut fwa “ku in tu lain kutasrik lun Devil.” (Efesus 6:11) In fwal nu ke kalmeyen kas Greek ke kas se inge “kutasrik” el ku pa in kalmekinyuk oanu “orekma silolel,” ku “orekma in keapella kutu met. Wangin me alollo nu ka, la Devil el orekmakin kutasrik a orekma silolel puspis ke kaifweung lal in keapella met kulansap lun Jeova.
Me Sruf Su Setan El Oakiye Nu Sin Met Kristian In Pal Meeta
4. Mea Kristian elos muta ke kain in fwal fuka in pal meeta?
4 Met Kristian in century se meet a century se akluo C.E. elos muta ke pal se an Rom el oru kolyuk lal. Akmwuk lun Pax Romana (Misla Lun Met Rom) paenang inkanek lun business arulanu kapkapek yok. Kapkapek inge sang me akengun yok nu sin met kol lalos a elos oakiye in oasr me akengun yok nu sin met nu kemwa tu in wangin me akfos a me lokwalok sikyuk lain met kol. Kutupal, pisen pal in mongle lalos a pisen pal in orekma oanu sie. Met kol elos orekmakin mani lun guferment in oasr naweya in sang fosrngakin me mongo a me akengun pangpang circus nu sin met nu kemwa, paenang elos tia musrensral a nunuk lalos oasr ke ma saye.
5, 6. (a) Efu ku tia mwo nu sin met Kristian in som nu ke imwen intoe ku theater lun met Rom? (b) Kain in usrnguk in orekma fuka Setan el orekmakin, a met Kristian elos ku in sensenkin fuka?
5 Ya akmwuk inge orala me sensen nu sin met Kristian in pal meeta? In tuni kas in sensen su simusyukla sel Tertullian, sie met sim tokin met sap nu kemwa elos mise tari, el akkalemye la apkurun me akengun nu kemwa in pal ingo arulanu nenela ke me sensen in mano a ngun nu sin met Kristian paye. Sie ke me sensen pa, apkurun me akengun a sritel nu kemwa elos oru in akfulatye god lun met pegan. (2 Korint 6:14-18) Ke theater lalos ku imwen intoe nu kemwa, me akengun su fwal nu ke fasin lalos arulanu fokfok a in sang aksuroryela pa sran met. Tok kena lun met in liye ma inge wanginla a elos ekulla oiye inge nu ke kain in akmwuk su elos akkalemye ma elos lungse in orek ke srisrsrisr ku mokuikui fokfok lun paolos ku manolos. Ke buk nutul inge su oasr sifwe Daily Life in Ancient Rome, sel historian Jérôme Carcopino el fwak: “Ke akmwuk in srisrisr inge ke inkanek lun mano ku pao, elos lela mutan su orekmakinyuk in koflofolla . . . Okwokla sra in an nu kemwa. . . . [met ke akmwuk inge] elos oru ma fokfok su alukela liki ma fwal a oru met nu kemwa ke an in sremla nu ke akmwuk inge. Elos tia pulakin mas ke ma fokfok upa su elos liye inge meyen elos pula tari ke orekma silolel in aksororye sra su elos liye tari ke amphitheatre ku imwen intoe ke lusen pal loeloes.”—Mattu 5:27, 28.
6 Ke amphitheaters ku imwen intoe lalos, met fukoko puspis pangpang gladiators elos tukeni anwuk nu ke sie selos mise ku elos anwuk nu ke kosro silolel, fwin elos ku elos uniye kosro inge a fwin tia elos fwa mise. Met orekma koluk ku seakos ma sap, a wekunang pa met Kristian elos sruu sisiyung pa nu ke kosro silolel inge. In pal meeta, sie orekma kutasrik lal Setan pa in orala met in pula in liye orekma fokfok a silolel paenang wanginla sensenkinyen moul fokfok a orekma koluk yurin met in pal sa, a metu elos siyuk ma inge. Inkanek siefwunnu ku in kasru met elos in tia putatyung nu ke moul fokfok a orekma koluk inge pa in tia som nu yen intoe ke theater a amphitheaters inge.—1 Korint 15:32, 33.
7, 8. (a) Efu ku tia mwo met Kristian elos in som wi liye akutun orek ke ors wi sariot? (b) Fuka Setan el orekmakin nien yuyu nu ke me sruf nu sin met Kristian?
7 Oasr pa akutun lun ors wi sariot ke an intoe ku arena lulap inge su orala nunuk in tufal a fosrnga, tusruktu ma inge tia mwo nu sin met Kristian ke sripen akmwuk ou inge paenang met puspis elos in fosak a anwuk inmaslon sie sin sie. Oasr sie met orek sramsram ke century aktulo el simusla in akkalemye ke kutu sin met inmaslon met su tuku intoe elos sifwanu forani anwuk sie sin sie, a Carcopino el akkalemye la “met lalmetmet ke sukyen ma oan in kosrao a met kosro elos orala pa an in business lalos ke infokil puspis lun loom circus inge tenu. Arulanu kalem, loom inge ke akutun lun ors ku circus lun met Rom tia fwal nu sin met Kristian.—1 Korint 6:9, 10.
8 A fuka nu ke akmwuk lun an in yuyu pengpeng lun an Rom? Paye la, tia koluk in yuyu in aknasnasye mano. Tusruktu, pukanten an in yuyu fwin an Rom orekla arulanu yok paenang oasr an lun massage ku an in ek monin met, gymnasiums ku an in sritel luun loom, an in sritel mani a an in mongo a nimnim. Fwinne oasr akmwuk orekla nu ke pal lun mokul a pal lun mutan, in mu tia tukeni yuyu su tia fwal in orek, tusruktu elos pal nu kemwa tia loang nu ke akmwuk inge, paenang mokul a mutan elos tukeni na yuyu. Clement lun an Alexandria el simusla: “Akmwuk nu ke pal in yuyu sukosok nu sin oanu sie mokul ku mutan; a in pal se inge elos sarukla nuknuk nu kemwa lalos liki manolos tu in akmwoye kena koluk lalos.” Ke ma inge, sie an su met nu kemwa elos ku in som nu we, ku in ekla me sruf lal Setan nu sin met Kristian. Met lalmetmet elos som liki an inge.
9. Me sruf fuka met Kristian in pal meeta enenu in sensenkin?
9 Sritel mani el pengpeng pa ke pal se an Rom el oru kolyuk lal. Met Kristian in pal meeta tia wi orek betting nu ke pal in orek akutun ors wi sariot lalos ku in esalosyung nu ke akmwuk lun circus. Sritel mani srisrik orekla pa ke infwokil srisrik puspis su tia kalem nu sin met nu kemwa ke an in muta ku an in nimnim. Elos ku in orek bet nu ke oanu sie oaoa fwin odd numbers ku even numbers se pa ke pusen pebbles ku knucklebones su oasr ke paon met se saye a. Sritel mani sang me purakak nu ke moul lun met, elos pulakin mu pa inge inkanek se ma sa emeet nu ke inkanek in eis mani. (Efesus 5:5) Sayen ma inge, mutan su orekma in bar pal nu kemwa eteyuk elos oanu mutan kosro, a yok sensenkinyelos nu ke moul fokfok lun kosro. Pa inge kutu inkanek su Setan el orekmakin in sang srifwe met Kristian su muta ke siti puspis su on ye kolyuk lun an Rom. Ya ma inge nu kemwa ekla misenge?
Me Sruf lun Setan Misenge
10. Fuka oiyen akmwuk misenge ku in lumeyuk nu ke akmwuk lun an Rom in pal meeta?
10 In pal nu kemwa, Setan el tia ekulla inkanek in kutasrik lal ke lusen century puspis. In kasru met Kristian su muta ke siti puspis su nenela ke orekma koluk fwin an Korint tu “setan el an tia akkolukye,” met sap Poul el sang kas in sensen nu selos. El fwak: “Kut etu oiyen nunkel [Setan].” (2 Korint 2:11) In an kasrup puspis misenge, ma nu kemwa tia ekla liki pal lun an Rom el oru kolyuk lal. Pal lun met in suk me akengun yok liki meet. Sritel mani ke akesrui lun guferment el sang fwinsrak nu sin met sikasrup in ekla met kasrup. Oasr me akengun puspis su fwusesr molo su akkafofoye nunuk lun met. Nien sritel puspis arulanu nenela ke met, metu engunkin in sritel mani, kutu pal un met puspis su wi liye me akengun inge elos oru orekma silolel, a met sritel pal nu kemwa elos oru ma koluk a silolel. Met puspis elos long on koluk, a kain in me intoe koluk puspis orek ke stage, pitse a TV. In an puspis oasr an in toeni yuyu pangpang saunas a hot springs su arulanu pengpeng, sayen na an in yuyu lun met koflofol ke likinpot puspis. In oupanu ma sikyuk nu sin met Kristian in century se meet, Setan el kaifweung in suk kutena kain in me sruf ke me akengun puspis lun fwal se inge in sang srifwela met kulansap lun God.
11. Fuka me sruf ku in sikyuk ke pal kut orekmakin nien mongle lasr?
11 Ke sie fwal su tintingi ke me akfos a me akkeok, tia me lut fwin oasr kutena kain in nunuk sikyuk in suk inkanek in sukosokla ku inkanek in akwanginyela ma inge nu kemwa. Tusruktu, in oanu ke luma su sikyuk ke nien yuyu lun an Rom su sang me sensen yok nu sin met Kristian in pal meeta, e ku pa in lumeyuk nu ke akmwuk lun an in eis mongle ku vacation a nu ke resorts ku loom in mongle lun met su Setan el ku pa in orekmakin nu ke me sruf nu sin met Kristian in len lasr misenge in aktafongyelosla ke sripen orekma lun kosro ku eis me srui alukela ma fwal ke pal elos muta in loom ou inge. Poul el sim nu sin met Kristian fwin an Korint: “Komwos tia keapeyukla, aenguni yurin met kamwuk koluk me akkolukye oiye mwo. Komwos in ngutalik nu ke sumwosmwos a tia oru ma koluk, tu kutu tia etu God.”—1 Korint 15:33, 34.
12. Mea kutu me usrnguk su Setan el orekmakin nu sin Met Lo lun Jeova in len lasr tu elos in sremla nu ke me sruf lal?
12 Kut etu tari ke ma sikyuk nu sel If ke pal se Setan el orekmakin kaskas kikiap in sang keapela nunuk lal. (2 Korint 11:3) Misenge, sie me sruf lun Setan pa in purakak met Kristian in nunku la elos fwin fwasr tokin inkanek a akmwuk lun fwal se inge elos akkalemye la Met Lo lun Jeova elos oupanu kain in met nu kemwa, ke ma inge elos ku in kasru kutu met in etu ma paye lun met Kristian. Oasr kutu pal elos som alukela ma fwal paenang elos ekla oanu met silalalfongila, a fwokin ma inge pa ongoiye. (Haggeai 2:12-14) Siepa inkanek kikiap su Setan el orekmakin pa ke el akkeye nunuk lun met Kristian su mwolela tari, fwusr ku matu elos in orekmakin kain in moul luo a ‘aktoasrye ngun mutal lun God.’ (Efesus 4:30) Oasr kutu putatyung nu ke me sruf inge ke pal se elos orekmakin Internet ke inkanek sufwal.
13. Me sruf upa fuka su upa in akilen Setan el orekmakin, a kain in kas in kai fuka lun Soakas fwal in orekmakin nu ka?
13 Siepa inkanek su Setan el orekmakin pa ke orekma lun inutnut su luman wangin ma koluk su tuku ka. Wangin sie met Kristian fwa filiye lalalfongi lal nu ke ngun fokfok ku orekma lun inutnut. Tusruktu, fwinne ou inge, oasr kutu sin met Kristian elos tia orekmakin lalmetmet ke pal se elos liye, ke TV, ke video games, a fwinne ke buk in rid lun tulik srisrik a comics su akkalemye orekma silolel a orekma lun inutnut. Kutena ma su oasr ip lun inutnut ka kut enenu in fwasr liki. Soakas mwomwo el fwak: “Kokol a me kaisrip on inkanek lun met sesumwos; el su liaung ngunal fwa loes lukelos.” (Soakas 22:5) Meyen Setan pa “god lun akmwuk se inge,” kutena ma su arulanu pengpeng ke fwal se inge ku pa in oasr me sruf lun Setan ka su tia kalem nu sin met.—2 Korint 4:4; 1 Jon 2:15, 16.
Jisus El Lain Devil
14. Fuka Jisus el lain me sruf se meet lun Devil?
14 Jisus el oakiye me srikasrak mwomwo in sang lain Devil paenang el kaengla lukel. Tokin el baptaisla a lalo ke lusen len 40, Jisus el srifweyuk sin Setan. (Mattu 4:1-11) Me srifwe se meet su sikyuk pa Setan el orekmakin kena in mongo tokin Jisus el lalo a arulanu musrensral. Setan el sapkin nu sel el an orala menmen se meet lal in sang kasru me enenu lun manol. Jisus el topuk a fwak nu sel ke kas su on in Duteronomi 8:3, a el srungesr pa in orekmakin ku lun menmen lal nu ke me mongo su manol enenu liki in orekmakin nu ke me mongo lun ngun.
15. (a) Me sruf fuka Setan el oru in sang srifwel Jisus? (b) Piye sie me sruf su Devil el orekmakin nu sin met kulansap lun God misenge, tusruktu, fuka kut ku in lainul?
15 Oasr siepa ma yok sripe mwo in eteyuk ke me sruf inge meyen Devil el tia suk inkanek in srifwel Jisus in oru orekma lun kosro. Musrensral, el eteyuk pal nu kemwa nu ke sukyen me mongo, su akilenyuk yok mu mwo in orekmakinyuk nu ke me sruf lun Jisus. A mea me sruf su Setan el orekmakin in sang srifwe met lun God misenge? Oasr me sruf puspis a elos tia oanu sie, tusruktu el orekmakin me sruf lun kosro in pa sie me sruf fukoko lal in sang kunausla moul in lalalfongi lun met lun Jeova. Fwin kut etawi Jisus, kut ku in lain Devil a in lain kutena me sruf lal. In oanu ke Jisus el kutangulla Setan ke inkanek in orek me sruf puspis lal a in orekmakin sumwos ma simusla, ke pal in me sruf lun orek kosro el sikyuk, mwo kut in esam kas in kasru su tuku ke Genesis 39:9 a 1 Korint 6:18.
16. (a) Fuka Setan el srifwel Jisus ke pal se akluo? (b) Ke inkanek fuka Setan el srifwe kut in srifwel Jeova?
16 Tok kutu, Devil el sifwil srifwel Jisus tu el an srola liki mangon imwen tempel a liye ku lun God fwin el sang molella ke inkanek in kasru sin lipufon. In orekmakin Duteronomi 6:16, Jisus el tia lungse Papa tumal in srifweyuk. Saap Setan el tia srifwe kut in srola liki mangon imwen tempel, tusruktu, el ku in srifwe kut in srifwel Jeova. Ya srifweyuk kut in srike fuka lupan ku lasr in etawi fasin lun fwal se inge ke nuknuk a me yun nu ke na kut apkurun in eis kai? Ya srifweyuk kut nu ke kain in me akengun koluk? Fwin ou inge saap kut ku pa in oru Jeova el an srifweyuk. Fwin oasr yurosr kain in nunuk ou inge, a kut tia suk in sisla liki kut, saap Setan el ku in muta na seskesr pal nu kemwa, a el kaifweung in srifwekutla nu yurol.
17. (a) Fuka Setan el srifwel Jisus ke pal se aktulo? (b) Fuka Jemes 4:7 el me kasru mwomwo nu sesr?
17 Ke pal se Setan el fwakak nu sel Jisus ke togusrai nu kemwa fwalu mu el fwa sang nu sel el fwin putati a alu nu sel, Jisus el sifwil topuk nu sel ke ma simusla, a akkalemye lalalfongi ku lal in alu nu sin Papa tumal mukefwunnu. (Duteronomi 5:9; 6:13; 10:20) Saap Setan el fwa tia ase nu sesr togusrai lun fwalu, tusruktu, el fwa tia fwuleak in srifwe kut ke me kasrup lun fwalu, fwinne ke sie fwinsrak in oasr togusrai srisrik lasr sifwanu. Ya kut oru me top lasr oanu Jisus el oru, in sang moul lasr nu fon nu sin Jeova? Fwin ou inge, ma nu kemwa su sikyuk nu sel Jisus, fwa sikyuk pa nu sesr. Ma simusla lal Mattu akkalemye: “Na Devil el som lukel.” (Mattu 4:11) Setan el ku in som liki kut fwin kut tu ku lainul a in esam kas in kasru nu kemwa lun Baibel a in orekmakin. Met sap Jemes el simusla: “Komwos in lain Devil a el fwa kaengla liki komwos.” (Jemes 4:7) Oasr sie mokul Kristian el simla nu ke laan ofus lun Met Lo lun Jeova fwin an France: “Setan el etu na paye inkanek in orek me srifwe. Paenang Nga fwinne orekmakin ku nu kemwa luk in kasre yu in tu ku in lalalfongi, Nga koneak tu ma na upa se in sroukye pulakin a lungse nu kemwa luk. Tusruktu, ke sripen pulaik, mongfwusesr, a yok liki nu kemwa ke kasru lun Jeova, paenang Nga ku in kaifweung a srukye ku lalalfongi lun ma paye.”
Akola Na Paye In Lain Devil
18. Me kasru fuka lun ngun ku in sang akkeye kut in lain Devil?
18 Jeova el ase nu sesr me kasru nu kemwa a me loeyuk lun ngun tu kut in ku “in tu lain kutasrik lun Devil.” (Efesus 6:11-18) Lungse lasr nu ke ma paye oanu belt ke infwulwesr, akoekutla nu ke orekma lun met Kristian. Kafweung lasr in srukye sumwosmwos lun Jeova fwa oanu me loeyuk ke inse su kurunganang heart lasr. Fwin niesr kafofo in wis peng mwo, kut fwa ku in moniyuk nu ke orekma in forfor a luti lasr, a ma inge fwa ku in akkeye kut a kurungin kut in ngun. Lalfongi fukoko lasr el oanu me loeyuk lulap, su ku in loangekutla liki “mwusra e nu kemwa lun el su koluk ka,” orekma kutasrik lal a me srifwe lal. Fwinsrak paye lasr nu ke pal akpayeyuk mwolela lun Jeova el oanu sie helmet su kurunganang nunuk lasr a kasre kut in eis misla in nunuk lasr. (Filippai 4:7) Fwin kut etu in orekmakin Kas lun God, ma inge e fwa oanu kutlas su kut ku in orekmakin in kasru met su keoklanu ke sripen elos muta in srou lal Setan. Kut ku pa in orekmakin ma inge in loangekutla sifwanu, in oupanu ke Jisus el oru ke srifweyuk el.
19. In wekunang nu ke orekma in ‘lain Devil,’ mea pa eneneyuk?
19 Kut fwin sroukye “me meun nu kemwa lun God” a sekalani in pre, kut fwa ku in oasr fwinsrak paye nu ke me kasru nu kemwa lun Jeova in loangekutla liki me sruf lun Setan nu sesr. (Jon 17:15; 1 Korint 10:13) Tusruktu, Jemes el akkalemye la tia fwal in ‘lain Devil mukena.’ Kut enenu pa in ‘kalukyung nu yurin God,’ yok liki ma nu kemwa, ke sripen el nunke kut yoklanu. (Jemes 4:7, 8) Kut e ku in oru fuka ma inge fwa sramsramkinyuk ke me lutlut toku.
Kom Topuk Fuka?
• Kain in me sruf fuka met Kristian in century se meet elos enenu in sensenkin?
• Kain in me sruf fuka Setan el orekmakin misenge in oru met kulansap lun Jeova in sremla?
• Fuka Jisus el lain me sruf nu kemwa lal Devil?
• Me kasru fuka lun ngun ku in akkeye kut lain Devil?
[Picture on page 8, 9]
Jisus el lain na paye Devil