Akfulat nu ke Ku Su Fulat Liki Kut Efu Wanginla?
“Orekma in lain nu ke ku su fulat liki kut su oakiyuki tari, ke alu a ke ma fulat saye, ke akmwuk inmaslon metu a ke politic, sie ma pengpeng na paye fwin fwalu nu fon saap sie pal ma inge ku in akilenyuk oanu sie ma sikyuk yok ke lusen yiu ekasr somla.”
YIU puspis somla mutamwauk 1960, pa inge yiu ekasr somla su sramsramkinyuk sin met historian a philosopher Hannah Arendt. Ke len inge, wangin sunak nu ke ku su fulat liki kut oanu sie along su arulanu yok liki meeta.
Ke sie me pupulyuk, sie report ke The Times lun an London akkalemye: “Kutu papa a nine elos srunga in eis ku lun met luti nu sin tulik nutulos a fwin elos akola in sang kai nu sin tulik nutulos papa a nine elos torkaskas.” Pal puspis, fwin tulik nutulos eis kai ke loom lutlut, papa a nine elos som nu ke loom lutlut tia in aksangengye mukena met luti a elos ouyepa oru ma koluk nu selos.
Sie met sramsram ke National Association of Head Teachers fwin an Britain el fwak ou inge: “Metu elos fwak ‘oasr sumwos luk,’ a tia fwak ‘oasr kunokon luk.’ ” Papa a nine elos tia luti mukena tulik nutulos in tia akfulatye ku su fulat lukelos, a kutu sin papa a nine elos tia aksumwosye tulik nutulos—a srunga kutu met in oru ou inge nu sin tulik nutulos. Etukyung nu sin tulik su siyuk ke “sumwos” lalos sokosok in pilesru ku lun papa a nine a met luti, a fwokin ma inge arulanu kalem—“sie fwil su wangin akfulat ke ku su fulat lukelos a nukin la piye ma mwo a piye ma koluk,” pa inge ma columnist Margarette Driscoll el simusla.
Magasin inge Time, ke sie article lal inge “Fwil Su Tula” el sramsram ke oiye supwar lun met fwusr Russia puspis ke el srukak me pupulyuk lun sie met on pengpeng lun rap su fwak: “Fuka sie met su isusla ke fwal inge, an se su wangin kutena ma su on nu tok ma patpat a ma nu kemwa sesumwos, ku in lalalfongi akmwuk?” Sociologist Mikhail Topalov el toeni kas inge su nenela ke me asor: “Met fwusr inge tia lalfon. Elos liye fuka guferment el keapela papa a nine kielos, elos liye ke pal se mani su elos sifi a orekma lalos tula. Ya kut ku in fwinsrak la elos akola in akfulatye ku su fulat lukelos?”
Tusruktu, tia sumwos in fwak la silalalfongi nu ke ku su fulat liki kut ku in liyeyuk mukena ke fwil lun met fwusr. Ke pal inge, met nu kemwa ke kain in matwe nu kemwa elos silalalfongi ke kain in ku nu kemwa su fulat lukelos, a elos akkalemye srunga. Ya ma inge ku in kalmekin la wangin kutena ku su kut ku in lalalfongi. Fwin orekmakinyuk ke inkanek sumwos, ku su fulat liki kut ku in kalmekin “ku, ku sumwos in liaung, nununku, ku kutongye orekma lun kutu met,” sie ku ke ma mwo. Ma inge ku in sang ma lane nu sin kais sie met a nu sin met nu kemwa. Me lutlut toko el akkalemye efu in ou inge.