Loang Mwo Ke Kas Palu Lun God In Len Lasr

“Etu, O mwen nutin met, tu arurumu se inge ma lun pal se safla.”​—DANIEL 8:17.

1. Mea Jeova el lungse met nu kemwa in etu ke len lasr?

JEOVA el tia srukye na etauk ke ma e fwa sikyuk ke pal fwasru. A, el Sie su Fwakak ma lukma. Ke ma paye, el lungse kut nu kemwa in etu la kut oasr ingenu ke saflaiyen “pal se safla.” Sie peng saok na paye pa inge nu sin met nu kemwa fwin fwalu misinge su piselos oasr ke billion onkosr!

2. Efu met puspis elos nunku yok ke pal fwasru lun metu?

² Ya oasr kutena me lut meyen fwal se inge apkurun nu ke safla lal? Met elos fwasr tari ke malem, tusruktu in an a inkanek puspis fwin fwalu elos sangeng in fwasr. Elos ku in nekla loom selos ke ma sasu puspis, tusruktu elos tia ku in kutongye fwasrelik a musalla lun sou. A el ku in wise me lutlut yok, tusruktu elos tia ku in luti met in tukeni muta in misla. Ma upa inge nu kemwa akkeye me akpayeye puspis su oasr in Baibel su akkalemye la kut moul misinge ke pal se safla.

3. Nge kas se inge “pal in len safla” orekmakinyuk ke pal se meet fwin fwalu?

³ Kas yok inge​—“pal se safla”—​orekmakinyuk fwin fwalu 2,600 yiu somla sel lipufon Gabriel. Sie met palu lun God su arulanu sangeng el long Gabriel ke pal se el fwak: “Etu, O mwen nutin met, tu arurumu se inge ma lun pal se safla.”​—Daniel 8:17.

Pa Inge “Pal Se Safla”!

4. Ke inkanek saye fuka Baibel el sramsram ke pal in safla?

⁴ Kas se inge “pal se safla” a “pakiyuki nu ke safla” sikyuk pal onkosr ke buk lun Daniel. (Daniel 8:17, 19; 11:35, 40; 12:4, 9) Elos sramsram ke “len safla” su met sap Poul el palye. (2 Timote 3:1-5) Jisus Kraist el sramsram ke pal inge oanu “oasr tari” lal oanu sie Togusra fwin tron in kosrao.​—Mattu 24:37-39.

5, 6. Su ‘kasrot kasrmu’ ke lusen pal in len safla, a mea fwokin ma inge?

⁵ Daniel 12:4 el fwak: “A kom, O Daniel, kaliye kas inge, a siliye buku, aok nu ke pal safla. Met puspis fwa kasrot kasrmu, a etauk fwa yokelik.” Pukanten ke ma Daniel el simusla kaliye in lukma a siliyuki tu in tia kalem nu sin met ke lusen century puspis. Tusruktu, a fuka in len lasr?

⁶ Ke len safla se inge, met Kristian oaru puspis elos “kasrot kasrmu” ke sra nu kemwa lun Kas lun God, Baibel. Mea fwokin ma inge? Ke sripen insemwomwo lun Jeova ke kaifweung lalos, etauk paye yokelik. Ke sie me pupulyuk, met Kristian akmusrala lun Met Lo lun Jeova elos akinsemwomwoyeyuk ku eis etauk, a ma inge kasrelos in kalem la Jisus Kraist el ekla tari Togusra in kosrao in yiu 1914. In loang akmwoye nu ke kas lun met sap su simusyukla in 2 Piter 1:19-21, met akmusrala inge a met oaru nu kemwa su welulos elos ‘loang mwo ke kas palu’ a elos lalalfongi na paye la pa inge len se safla.

7. Mea kutu nu ke me sramsram su orala buk lun Daniel in siena?

⁷ Buk lun Daniel arulanu sakuruk ke inkanek puspis. Ke sra lun buk inge, el sramsram ke sie togusra su akola in uniye met lalmetmet lal nu kemwa meyen elos tia ku in akkalemye a sang kalme nu ke meme sakuruk lal, tusruktu met palu lun God el sang kalme nu ke ma inge. Mokul fwusr tolu su srunga in alu nu ke me srulela fulat sisyukla nu ke fwunyu se su fururrur ke e, tusruktu elos moul a wangin aunsifwelos tolumla. Ke lusen pal in kofwo lulap, foko foko sin met elos liye kufinpoun sie met, a sie sim sakuruk fwin pusinke in peloomu in loom sin togusra. Un met koluk inge elos papu silolel paenang mokul matuo se sisila nu in luf in laion, tusruktu el illa liki a wangin kutena kinit ke manol. Kosro lemnak akosr elos liyeyuk ke arurumu, a etukyung nu selos kalme yok oanu kas palu su fwafwasru nu ke pal in len safla.

8, 9. Fuka buk lun Daniel sang ma lane nu sesr, yok na ke pal inge, ke pal in len safla?

⁸ Arulanu kalem, koanon buk lun Daniel pa ma luo. Sie pa me sramsram a ma se akluo pa kas palu. Kemwanu ku in akkeye lalalfongi lasr. Me sramsram ka akkalemye nu sesr la Jeova el akinsemwomwoye met nu kemwa su srukye oaru lalos nu sel. A kas palu nu kemwa in akkeye lalalfongi meyen el akkalemye la Jeova el etu me sramsram ke century puspis fwasru​—fwinne millennium—​ke pal fwasru.

⁹ Kas palu puspis su Daniel el simusla purakak nunuk lun met ke Togusrai lun God. Ke kut liye akpayeyen kas palu inge nu kemwa, lalalfongi lasr a etauk lasr la kut moul misinge ke len safla akkeyeyuk. Tusruktu, kutu sin met su suk ma tafongla elos lain Daniel, elos fwak la kas palu nu kemwa ke buk su enel oasr ka simusyukla tokin akpayeyuk lun ma inge. Fwin paye ma elos fwak, ma inge sang alollo lulap ke ma buk lun Daniel el palye ke len safla. Met su alollo pangpang skeptics elos sang alollo pa ke me sramsram su oasr ka. Ke ma inge, lela kut in tuni akmwoye.

Ke Sie Meeting ke Court!

10. Ke inkanek fuka buk lun Daniel el oanu tu ye me lain?

¹⁰ Ke sie me pupulyuk, nunku kom fwin muta ke sie an in nununku, in wi ke sie meeting. Lawyer el liksreni in fwak la sie met el oru orekma kikiap. Ou inge, buk lun Daniel sifwanu akkalemyel oanu sie orekma mwo su simusyukla sin sie met palu Hibru su moul ke lusen century itkosr a onkosr B.C.E. Tusruktu, met su suk ma tafongla elos fwak la buk se inge sie ma kikiap. Ke ma inge lela kut in liye meet fwin me sramsram oasr ka fwal nu ke me sramsram lun fwalu.

11, 12. Mea sikyuk ke kas in lain su fwak la Belsazzar el sie met ke sie sramsram folinfong?

¹¹ Ke sie me pupulyuk, lela kut in tuni akmwoye ma se su elos pangon, sie me sramsram ke sie met kol su tula pangpang monarch. Daniel sapter 5 akkalemye la Belsazar el kol oanu sie togusra fwin an Babulon ke pal se city se inge ikori in yiu 539 B.C.E. Met su suk ma tafongla elos lain me sramsram inge meyen e se inge Belsazar tia ku in konoiyukyuk ke kutena ma simusla sayen Baibel. Ke ma inge met su sromon me sramsram lun fwalu in pal meeta elos akilen la Nabonidus el pa togusra safla lun Babulon.

¹² Tusruktu, in yiu 1854, kutu clay cylinder srisrik elos konaok ke pal se elos pukunak ma musalla ke siti lun Ur lun an Babulon in pal meeta su ke pal inge pangpang an Iraq. Wikin cuneiform document inge pa sie pre su akkalemye la Togusra Nabonidus el sramsram kel “Bel-sar-ussur, tulik se meet nutik.” Fwinne met su suk ma tafongla elos insese la: Pa inge Belsazar lun buk lun Daniel. Ke ma inge, met kol su tula pangpang monarch el tia tula na paye, el tia eteyuk mukena ke ma simusla saye lun met. Pa inge sie ke me akpayeye puspis su akkalemye la buk lun Daniel arulanu sumwos a paye. Me akpayeye inge akkalemye la buk lun Daniel el sie ipen Kas lun God su arulanu fwal kut in tuni akmwoye ma inge, in len safla inge.

13, 14. Su Nebokadnezzar, a yokna el alu nu ke god kikiap fuka?

¹³ Toeni nu ke buk lun Daniel pa kas palu puspis su akkalemye touyuk lun kais sie mutanfwal ku fwin fwalu nu fon ke fwafwasru lalos a ke orekma lun kutu met kol lalos. Sie sin met kol ku in pangpang met meun su musaiyuk sie guferment lulap. Oanu sie met fwisrak lun Babulon, el a met meun lal elos kunausla un met meun lun an Ijipt ye koko lal Fero Necho fwin an Carchemish. Tusruktu ke sie kas oru met fwisrak lun Babulon inge su kutangla in sang nu sin general puspis lal in aksafyela meun. Meyen el long la papa tumal pangpang, Nabopolassar, el mise tari, paenang mokul fwusr se inge pangpang Nebukadnezzar el eis tron lal in yiu 624 B.C.E. Ke lusen yiu 43 kolyuk lal, el musai sie guferment su srukye territory puspis su muta ye koko lun an Assyria meet, a el ouyepa kol fwin an Syria a an Palestine som nu ke masrol lun an Ijipt.

¹⁴ Nebukadnezzar el alu mukena nu sel Marduk, sie god su fulat emeet lun met Babulon. Mwolanu nu kemwa ke kutangla lal som nu yurol Marduk. Fwin an Babulon, Nebukadnezzar el musa a nawela tempel puspis lal Marduk a kutupa god lun met Babulon. Me srulela lulap su orek ke gold su togusra inge el musaela ke an tupasrpasr fwin an Dura el kise nu sel Marduk. (Daniel 3:1, 2) A Nebukadnezzar el luman lalalfongi yok ke orekma lun inutnut ke pal se el oru plan in meun lal.

15, 16. Mea Nebukadnezzar el oru ke Babulon, a mea sikyuk ke pal se el fulang in kaskas ke mwolanu lal?

¹⁵ Ke pal se el aksafyela kalkal yok luo su papa tumal el orala ke mutamwauk, Nebukadnezzar el orala capital siti lal in arulanu fukoko a in wangin kutena met su ku in kutangula. In akinsemwomwoye kasra lal su met Media, su arulanu asroela eol srisrik puspis a insak ke an lal, sie report akkalemye la Nebukadnezzar el musai sie hanging garden​—sie sin ma sakuruk itkosr lun fwalu in pal meeta. El orala an Babulon in oanu sie siti su oasr kalkal yok ka in pal lal. A yok na paye insemwomwo lal ke nien muta inge lun alu kikiap lal!

¹⁶ “Ya tia Babulon Lulap se inge, su Nga musai?” pa inge kas fulang lal Nebukadnezzar ke sie len. Tusruktu, fwal nu ke Daniel 4:30-36, “ke kas se inge on in oalin togusra,” sie mas ke nunuk sikyuk nu sel. El kofla in kol ke lusen yiu itkosr, el mongo maa, oanu ma Daniel el palye. Tokin ma inge togusrai lal sifwil itukyung nu sel. Ya kom etu ma saok nu kemwa lun kas palu inge? Ya kom ku in aketeye fuka akpayeye lulap lun ma inge wiskutla nu ke pal lun len safla?

Srukak Kas Palu Puspis

17. Kom aketeye fuka, kas palu ke inkanek lun meme su God el sang nu sel Nebukadnezzar ke yiu akluo lun kolyuk lal oanu met kol fwin fwalu nu fon?

¹⁷ Lela kut in srukak kutu kas in palu ke buk lun Daniel. Ke lusen yiu akluo lun kolyuk lal Nebukadnezzar oanu met kol fwin fwalu ke kas palu lun Baibel (606/605 B.C.E.), God el oru el an memei sie meme sakuruk. Fwal nu ke Daniel sapter 2, ke meme se inge oasr me srulela lulap su oasr sifwe orek ke gold, imwe a po orek ke silfer, inse a epa ke brass, a nie ke mwusra, pukinnie tafwu ke mwusra a tafwu ke kle. Mea kain in ip puspis lun me srulela inge lungse in akkalemye?

18. Mea sifwe se inge su orek ke gold, imwe a po ke silfer, a inse a epa ke brass lun ma srulela lulap el lumeyuk nu ka?

¹⁸ Met palu lun God el fwak nu sel Nebukadnezzar: “Kom O Togusra, . . . kom sifwe gold se.” (Daniel 2:37, 38) Nebuchadnezzar el wi ke sie sou su kol ke Gufement lun Babulon. Medo-Persia su kutangula el pa aoliyen imwe a po ke silfer lun me srulela sa. Tokin ma inge, Guferment lun Greece, su aoliyen inse a epa orekla ke brass. Fuka ku inge nu kemwa fwin fwalu mutamwauk?

19, 20. Su Alexander the Great, a orekma fuka el oru paenang an Greece el ekla mutanfwal ku fwin fwalu nu fon?

¹⁹ Ke century akakosr B.C.E., sie mokul fwusr el srukye sie ip yok ke akpayeyen kas palu lal Daniel. El isusla in yiu 356 B.C.E., a fwalu nu fon elos pangnol Alexander the Great. Tokin met koluk elos uniye papa tumal pangpang Filip, in yiu 336 B.C.E., Alexander el yiu 20 matwe el usrui tron lun an Macedonia.

²⁰ Ke mutamweyen May in yiu 334 B.C.E., Alexander el mutamwauk ke meun lal a el kutangla. Un met meun fukoko lal oasr na ke 30,000 met fwasr, 5,000 met su kasrusr fwin ors. In an Granicus River fwin an northwestern Asia Minor (su misinge an Turkey), Alexander el kutangla ke meun se meet lal lain met Persian in yiu 334 B.C.E. Apkurun nu ke 326 B.C.E., met meun inge su kutangla a tia mongle el kutangalosla a som nu ke an loes in an kutulap nu ke Indus River, su in len inge pangpang Pakistan. Tusruktu Alexander el kuf ke meun safla lal ke pal se el muta fwin an Babulon. In June 13, 323 B.C.E., tokin el moul na ke lusen yiu 32 a malem 8, el kuf sin sie met loklwalok upa, pa inge mise. (1 Korint 15:55) Tusruktu, ke inkanek lun kutangla lal, an Greece el ekla sie mutanfwal ku fwin fwalu nu fon, oanu kas palu su akkalemyeyuk ke buk lun Daniel.

21. In toeni nu ke Kolyuk lun Rom, mea pa kutu guferment su nie orek ke mwusra lun me srulela ke meme el lumeyuk nu ka?

²¹ Nie mwusra ke me srulela lulap se el lumeyuk nu ke mea? El lumeyuk nu ke mutanfwal Rom su oanu mwusra su kunausla mutanfwal Greece. El tia akkalemye sunak ke Togusrai lun God su Jisus Kraist el sulkakin in pal sa, met Rom elos unilye Jisus ke sak soko in yiu 33 C.E. Ke kaifweung lal in kunausla met Kristian paye, Rom el sang kolyai lulap nu sin met tumal lutlut lal Jisus. Tusruktu, nie mwusra lun me srulela lulap sa ke meme lal Nebukadnezzar el tia pitse mukena ke Guferment lun Rom, a el ouyepa aoliyen kapek lal ke akmwuk lun politic​—pa Ku Fwin Fwalu Nu Fon lun Anglo-American World Power ku an Britain a an Merike.

22. Fuka me srulela ke arurumu kasru kut in liye la kut moul misinge ke saflaiyen len safla?

²² Lutlut mwo ke ma inge akkalemye la kut moul misinge ke saflaiyen len safla, meyen kut sun tari pukinnie lun me srulela lulap ke meme su orek ke tafwu ke mwusra a tafwu ke kle. Kutu guferment misinge oanu mwusra ku pangpang authoritarian ke kolyuk lalos, tusruktu, kutu selos oanu kle. Kle el luman munas su lumeyuk nu sin “tulik nutin metu,” tusruktu, kolyuk nu kemwa su oanu mwusra elos pulakin la oasr kunokon lalos in lela met srisrik in fwak ma elos lungse ke guferment su kololos. (Daniel 2:43; Job 10:9) Paye, kolyuk ke inkanek lun authoritarian a met srisrik elos tia insese na paye sie sin sie oanu mwusra a kle. Tusruktu Togusrai lun God el aksafyela akmwuk lun guferment inge fwin fwalu su orekmakin yok lun kitakatelik ke politic.​—Daniel 2:44.

23. Fuka kom ku in aketeye meme a arurumu su Daniel el liye ke meme lal ke yiu se meet lun kolyuk lal Belsazar?

²³ Sapter ak7 ke kas palu fukoko lal ouyepa wiskutla nu ke pal in len safla. El sramsram ke ma sikyuk ke yiu se meet lun kolyuk lal Togusra Belsazar lun an Babulon. Ke pal inge Daniel su oasr tari ke yiu 70 kutu matwe el “memei sie meme a liye arurumu lun sifwel fwin me on kiel.” Arurumu se inge arulanu aksangengyel! “A liye!” el fwak. “Eng akosr lun yen engyengu fukolot fwin mwea lulap. A kosro lulap euko sikyuk in mwea me, sieliki sie sin sie.” (Daniel 7:1-8, 15) Sakuruk na paye kosro inge! Ma se meet pa soko laion a oasr poun igul yuro, a ma se aklukwe pa oanu soko bear. Na Soko lepard su oasr poun mwon akosr fwintoko a oasr pa sifwe akosr! Kosro akakosr su arulanu fukoko oasr in oalul mwus mwusra lulap a ko siengoul yuro. Inmaslon ko siengoul yurol “ko soko ma srisrik” sikyuk, ko soko inge oasr “muta oanu mutun sie met” a “sie oalu su fwak ma lulap.” Sie ma orekla sifung na paye!

24. Fwal nu ke Daniel 7:9-14, mea Daniel el liye in kosrao, a arurumu se inge el srusrngiye nu ke mea?

²⁴ Na arurumu lal Daniel toko el ngetuk nu lung in kosrao. (Daniel 7:9-14) “Sie Su Muta Omeet Me,” Jeova God, el muta ke tron in mwolanu lal oanu sie met nununku. ‘Tausen lun tausenu kulansap nu sel, a siengoul tausen pal siengoul tausen tu ye mutul.’ El oru nununku upa nu ke kosro, God el eisla mwal lalos a kunausla kosro soko akakosr inge. Kolyuk ma patpat nu sin “met e nu kemwa, mutanfwalu, a kasu” etukyung nu sin “sie oanu mwen nutin met.” Ma inge el srusrngiye tari nu ke pal in len safla a ke mutamweyen kolyuk lun Mwen nutin met, Jisus Kraist, in yiu 1914.

25, 26. Kain in kusensiyuk fuka ku in sikyuk ke pal se kut ridi buk lun Daniel, a kain in me rid fuka ku in kasru in sang top nu ka?

²⁵ Met ma rid buk lal Daniel oasr kusensiyuk lalos na paye. Ke sie me pupulyuk, mea kalmen kosro akosr in Daniel sapter 7 elos lumeyuk ka? Mea aketeye lun kas palu in Daniel 9:24-27 ke “wik itngoul?” A fuka Daniel sapter 11 a kas palu ke meun lun “togusra lun eir” a “togusra lun epang”? Mea kut ku in sano ke togusra inge ke pal in len safla?

²⁶ Jeova el sang etauk ke ma se inge nu sin met kulansap akmusrala lal fwin fwalu, “met mutal sran El Su Fulat Liki nu kemwa,” oanu Daniel 7:18 pangnolos. Sayen ma inge, “met kulansap oaru a lalmetmet” inge elos ase nu sesr me kasru tu kut in eis etauk yok ke ma simusla mutal lun met palu Daniel. (Mattu 24:45) Ma inge ku in liyeyuk ingenu ke inkanek lun buk sasu su tufwanu kitakutla su oasr sifwe Pay Attention to Daniel’s Prophecy! Buk se inge su arulanu kato a oasr sra 320 el sramsram ke ip nu kemwa lun buk inge lun Daniel. El sramsram ke kais sie kas palu su me akkeye lalalfongi a ke me sramsram nu kemwa su met palu Daniel su arulanu kulu el simusla.

Kalme Na Paye in Len Lasr

27, 28. (a) Mea ma paye ke akpayeyen kas palu nu kemwa in buk lun Daniel? (b) Kut moul misinge ke kain in pal fuka, a mea kut enenu in oru?

²⁷ Tuni akmwoye ke me lutlut yok inge: Kas palu lulap nu kemwa ke buk lun Daniel akpayeyuk tari sayen ma na srisrik ekasr lula. Ke siepa me pupulyuk, kut ku in liye misinge luman fwalu su akkalemyeyuk ke pukinie lun me srulela lulap ke meme lal lal Daniel in sapter 2. Me kapur ke oka lun sak in sapter 4 lun Daniel itukla tari ke pal se Togusra Messaia, Jisus Kraist el mutamwauk in kol in yiu 1914. Aok, oanu Daniel sapter 7 el palye, El Su Muta Omeet Me el sang tari ke pal inge mwal nu sin Mwen nutin met.​—Daniel 7:13, 14; Mattu 16:27–17:9.

²⁸ Len 2,300 lun Daniel sapter 8 ouyepa 1,290 len a 1,335 len lun sapter 12 ma inge nu kemwa tari​—ma inge nu kemwa sikyuk tari in pal somla. Sie lutlut ke Daniel sapter 11 akkalemye la meun inmaslon “togusra lun eir” a “togusra lun epang” sun tari pal safla lal. Ma inge nu kemwa toeni nu ke me akpayeye ke Ma Simusla su akkalemye la kut moul misinge ke saflaiyen len safla. Ke kut tuni an sesr ke pal inge, mea kut enenu in kaifweung in oru? Wangin alollo, la kut enenu in loang nu ke kas palu lun Jeova God.

Fuka Kom Topuk?

• Mea God el lungse tu met nu kemwa in etu ke len lasr?

• Fuka buk lun Daniel musaiyuk lalalfongi lasr?

• Meme lun Nebukadnezzar akkalemye fuka, a ma inge lumeyuk nu ke mea?

• Mea ma yok ke akpayeyen kas palu nu kemwa su ku in konoiyukyuk in buk lun Daniel?