Sie Ma Lukma Su Met Kristian Tia Enenu In Okanla!
“Nga kaskas kalem nu fwalu. . . . Nga tia kaskas kutena ma in lukma.”—JON 18:20.
KAS Grik inge my·steʹri·on langasyukla pal 25 oanu “ma lukma mutal” a pal 3 oanu “ma sakuruk” ke New World Translation of the Holy Scriptures. Sie ma lukma su pangpang mutal ma inge yok sripe! Kutena met su eis etauk ke ma lukma se inge fwal in pulakin mwo ku akfulatyeyuk, meyen el inge suleyukla oanu met fwal in akesrui ke ma lukma lun God Ku Liki Ku in kosrao a fwalu.
2 Vine’s Expository Dictionary of Old and New Testament Words el akkalemye la ke oiye nu kemwa “ma lukma mutal” pa fwal in orekmakin liki “ma sakuruk.” El fwak ke kas inge my·steʹri·on: “Ke [Ma Simusla lun Kristian Grik] el akkalemye, tia ke ma sakuruk (oanu ke kas Eng[lish) el akkalemye, a pa inge kas se su ku in kalmekin oanu, metu tia ku in kalem ka ke ku lal sifwanu, a el ku in etu ma inge fwin God el akkalemye nu sel, a ke pal su pakiyuki sin God, a nu selos mukena su eis kalem ke inkanek lun Ngun Mutal Lal. Pal nu kemwa kas se inge ma sakuruk ku in kalmekin etauk su tia etukyung nu sin kutena met; tusruktu ke Ma Simusla ma inge ku in kalmekin ma paye su akkalemyeyuk. Ke ma inge kas se ma orekmakinyuk ke me sramsram inge pa ‘akkalemyeyuk,’ ‘fwakyuk,’ ‘lutiyuk,’ ‘sulkakinyuk,’ ‘kitelik.’ ”
3 Aketeye se inge akfulatye ma yok su tia oanu sie inmaslon u sakuruk puspis lun alu su arulanu puseni ke century se meet a congregation lun met Kristian su tufwanu oakiyuki. Elos nu kemwa su tufwanu utyuk ke u sakuruk puspis inge lun alu elos sapkinyuk in oru mwolela ke misla in kurunganang luti lun alu lalos, tusruktu nu sin met Kristian tia sapkinyuk ma inge ke kutena pal. Paye Poul el sramsram ke “lalmetmet lun God in ma fongla,” pangpang ma inge “lalmetmet su mwukla,” ma mwukla pa inge sin “leum lun fwal se inge.” Ma inge tia ma mwukla nu sin met Kristian meyen ma inge akkalemyeyuk nu selos ke inkanek lun ngun mutal lun God tu elos in ku in fwakak ma inge nu sin metu.—1 Korint 2:7-12; srike liye Soakas 1:20.
“Ma Lukma Mutal” Akilenyuk
4 “Ma lukma mutal” lun Jeova srusrngiyuki nu sel Jisus Kraist. Poul el simusla: “[Jeova] el fwakak nu sesr ma lukma in lungse lal, fwal nu ke nunuk mwo lal, su el pu in el, nu ke orekma lal in pal fwal, tu lan esani nu sie ma nu kemwa in Kraist, ma on lung, a ma on fwalu. Aok in El.” (Efesus 1:9, 10) Poul el akkalemye mwo “ma lukma mutal” inge ke pal se ma el akkalemye ma enenu ke “etauk sumwosmwos, tu elos fwa ku in etu ma lukma lun God, aok, Kraist.”—Kolosse 2:2.
5 Tusruktu, oasr ip pukanten lun “ma lukma mutal” se inge. Tia in akilen mukena Jisus oanu fute su mwoleyukla ku Messaia; a wikin ma inge pa kunokon lal ke akmwuk lun God. Ouyepa, wikin ma inge pa sie guferment in kosrao, Togusrai lun God ye koko lun Messaia, oanu Jisus el akkalemye nu sin met tumal lutlut lal. “Etukot nu sumwos in etu ma lukma lun togusrai in kosrao, a tia etukyung nu selos.”—Mattu 13:11.
6 Sie pal loeloes enenu in som inmaslon sramsram se meet ke akmwuk lun God ke sripe lal in sang Togusrai lun Messaia a in “aksafyela . . . ma fongla.” (Fwakyuk 10:7; Genesis 3:15) Safla lun ma inge e fwa tuku ke pal in oakiyuki lun Togusrai, oanu me akpayeye su kut ku in liye in Fwakyuk 10:7 a 11:15 kut fwin srikeye fus luo inge. Ke ma paye, 4,000 yiu kutu in som mutamwauk ke mwolela se meet ke Togusrai in Iden nu ke sikyuk lun Togusra su Pakiyuki ke yiu 29 C.E. Sulpa 1,885 yiu enenu in som meet liki Togusrai se inge oakiyuki in kosrao ke yiu 1914. Ke ma inge “ma lukma mutal” akkalemyeyuk ke inkanek takla ke lusen 6,000 yiu kutu. (Srike liye sra 16.) Poul el arulanu paye ke pal se ma el sramsram ke “fwakyuk lun ma fongla, su mwukla in pal meeta, a inge, akkalemyeyuk tari.”—Rom 16:25-27; Efesus 3:4-11.
7 Tia oanu met, su moul arulanu futoto, Jeova el tia pulakin silaklak ke sripen wanginla pal ou inge el akkalemye ma lukma lal fwinne sonna pal. Ma kut etu inge enenu in kasru kut in mongfwusesr fwin oasr sie kusensiyuk ke Baibel su wangin aketeye mwo nu sesr ke pal inge. Fwokpap lun met kulansap oaru a lalmetmet, su pakiyuki in kite kut ke me mongo in ngun ke pal fwal, moklelos in tia insefulat in fwakak ma se alukela ma fwal a nunku a aketeye ma puspis su sonna kalem. Met kulansap elos kaifweung in tia aketeye ma se ke lungse lalos sifwanu. Elos inse pusisel in fwak la fwinne misinge elos tia ku in topuk kusensiyuk nu kemwa, elos srukye ke nunuk lalos ma Soakas 4:18 el fwak. Tusruktu fuka sie me insemwomwo in etu la Jeova, ke pal pakiyuki lal a ke inkanek lal sifwanu, el e fwa tafwela in akkalemye ma lukma lal fwin ke akmwuk lal! Lela kut in mongfwusesr ke akmwuk lun Jeova, lela kut in tia fwasr nu meet alukela liki Met su Fwakak Ma Lukma. Fuka sie me insemwomwo in etu la u srisrik su Jeova el orekmakin ke len inge elos tia oru ou inge! Elos oaru a lalmetmet.—Mattu 24:45; 1 Korint 4:6.
Ma Lukma Su Fwakyuk Tari Enenu in Akkalemye!
8 Jeova el tia akkalemye “ma lukma mutal” lal nu sin met Kristian tu elos in okanla. Ma inge enenu in akkalemyeyuk, in fwal nu ke akmwuk su Jisus el oakiye nu sin met tumal lutlut lal nu fon—tia nu sin kutu met kol lun alu mukena: “Komwos kalem lun fwalu. Sie siti su on fwin eolu, koflanu mwukunla. Met elos tia akosak lamu, a filiye ye tepu, a fwin sekunlamu, a kofleuk nu kemwa in loomu. Ou inge komwos sang kalem lomwos in tolak ye mutun metu, tu elos fwa liye orekma mwo lomwos, a kaksakin Papa tumomwos su in kosrao.—Mattu 5:14-16; 28:19, 20.
9 Jisus el tia nunuk koluk in oakiye sie u lun met tumal lutlut in lukma in akpayeye nien sun lalos ke lukma. Ke buk nutul inge Early Christianity and Society, Robert M. Grant el simusla ke me sramsram lal Justin Martyr ke met Kristian in suk sumwos lalos: “Fwin met Kristian elos koluk, na elos muta na in nien mwukla lalos tu elos in ku in sun nien sun lalos.” Tusruktu fuka met Kristian elos ku in muta na ke “nien mwukla” lalos a in pal se na elos oanu “sie siti . . . su on fwin eolu”? Elos tia nunku in filiye kalem lalos ye tebu! Ke ma inge guferment el tia enenu in sangeng ke orekma lalos. Met sim inge el tafwela in akkalemyelos oanu “met kamwuk mwo emeet lun emperor fwin ke misla a orekma sumwos.
10 Jisus el tia lungse met tumal lutlut lal in okanla oiyen orekma lalos oanu met puspis su wi ke un alu srisrik puspis in lukma. (Orekma 24:14; 28:22) Kut fwin tia lela kalem lasr in tolak ke len inge na kut aksupwarye Kraist a Papa tumal, El Su Fwakak Ma Lukma, a ma inge tia akinsemwomwoye kut.
11 Jeova “el tia lungse tu kutena in tula, a tu met nu kemwa in auliyuk.” (2 Piter 3:9; Ezekiel 18:23; 33:11; Orekma 17:30) Nunuk munas ke ma koluk lun met su auliyuk oakiyuki nu ke lalalfongi ke me kise lal Kraist, su ase nu sesr moul lal in oanu me lango nu sin met nu kemwa—tia nu sin kutu na met— “tu el su lalalfongel fwa tia tula, a el fwa eis moul ma patpat.” (Jon 3:16) Yok sripe nu sin met nu kemwa in eis kasru tu elos in oru orekma su ku in kasrelos in ekla sie met su fwal in eis nununku oanu sip, a tia goat, fwin pal in nununku tuku.—Mattu 25:31-46.
12 Tia enenu in okanla oiyen mokuikui Kristian na paye; ma inge enenu in akkalemyeyuk ke pal fwal nu kemwa. Jisus el akkalemye me srikasrak mwo ke ma se inge. Ke pal se ma met tol fulat el siyuk nu sel ke met tumal lutlut lal a ke luti lal, el fwak: “Nga kaskas kalem nu fwalu. Pal e nu kemwa Nga luti in imwen lolngok, a in tempel, yen met Ju elos tukeni nu we, a Nga tia kaskas kutena ma in lukma.” (Jon 18:19, 20) Ke sripen me pupulyuk inge, ya sie met su sangeng sin God el srike in okanla ma lukma su God el sapkin in akkalemye nu sin met? Su lungse in srike okanla “key ke etauk” su ku in kol nu ke moul ma patpat? Fwin sie met el oru ou inge, na el ekla oanu met kol mwosounkas ke alu ke century se meet.—Luk 11:52; Jon 17:3.
13 Lela in wangin kutena met su fwak la kut nu kemwa oanu Met Lo lun Jeova kut okanla me sramsram ke Togusrai lun God! Fwinne metu elos srunga ku elos lungse, elos enenu in etu la ma inge lutiyuk nu selos. (Srike liye Ezekiel 2:5; 33:33.) Ke ma inge lela kut in eis kutena pal mwo in akkalemye me sramsram ke ma paye nu sin met nu kemwa, an nu kemwa kut sunolos.
In Sang Kaa in Srin Oalul Setan
14 In an puspis Met Lo lun Jeova elos mutamwauk in pengpeng ke news. Oanu ma sikyuk nu sin met Kristian in pal meeta, pal nu kemwa elos akkalemyeyuk ke inkanek tafongla a toeni elos nu sin u srisrik puspis lun alu su muta in lukma. (Orekma 28:22) Ya fwusesr nu selos in akkolukye kut meyen kut luti in kalem? Tia inkanek lalmetmet, a tia fwal nu ke kai lal Jisus, kut fwin filiye moul lasr ke me akukuin yok fwinne ma inge tia eneneyuk. (Soakas 26:17; Mattu 10:16) Tusruktu, orekma saok su tuku ke orekma in luti ke Togusrai a orekma in sang kasru nu sin met in akmwoye moul lalos tia enenu in okanla. Ma inge sang mwolanu nu sin Jeova, akfulatyel na paye, purakak pwar nu sel a ke Togusrai lal su oakiyuki tari. Topuk mwolanu ke ma paye lun Baibel fwin an Eastern Europe a kutu an fwin an Africa, sikyuk ke sripen kapkapek lun orekma in luti ke ma paye ke inkanek sukosok fwin an we.
15 Paye orekma in luti ke kalem lun Met Lo lun Jeova, paredais in ngun su elos engunkin, kasrup lalos—ke met orekma a ke ma puspis—arulanu akilenyuk. Fwinne ma inge ku in purakak insien met fwokpap, tusruktu nu sin met lain ma inge oanu me akkoskosrok nu selos. (2 Korint 2:14-17) Ke ma paye, saap ke saflaiye ma inge ku in oanu kaa ke u lal Setan tu elos in orek meun lain met lun God.
16 Ya ma inge akfosrye kut? Mo kut fwin loang nu ke kas palu lun Jeova in Ezekiel sapter 38. El akkalemye la Gog lun Magog, su aoliyen Setan su Devil tukun el sisila nu fwalu ke 1914 tukun oakiyuki lun Togusrai, el kol ke meun lain met lun God. (Fwakyuk 12:7-9) Jeovah el fwak nu sel Gog: “A kom fwa fwak: ‘Nga fwa utyuk nu ke fwal lun siti su wangin pot we, Nga fwa som nu yurolos su mongle, su muta misla, elos nu kemwa muta yen wangin pot we, a wangin bar ku mutunpot yurolos.’ in eis ma wap a in eis ma kuna, in furokla poum lain yen mesis, yen oasr met we inge, a lain sie mutanfwal su etukeni liki mutanfwalu, su eis tari kosro a ma, su muta infwulwen fwalu.” (Ezekiel 38:11, 12) Fus 4 akkalemye la met lun God elos tia enenu in sangeng ke meun inge lainelos, meyen lungse lun God pa inge. Tusruktu efu God el lela ma inge—aok, in purakak—sie meun lain met lal? In fus 23 kut ku in rid topuk lun Jeova: “A Nga fwa akfulatye yu sifwanu, a akmutalye yu sifwanu a Nga fwa sifwanu fwakyuyuk ye mutun mutanfwal puspis; a elos fwa etu tu Nga Jeova.”
17 Ke ma inge, met lun God elos moul tia ke sangeng ke meun lal Gog, a met lun Jeova elos ngetuk nu meet ke insemwomwo ke akpayeyen kas palu se inge lun Baibel. Fuka sie me insemwomwo in etu la ke el akinsemwomwoye a akkasrupye u lal, Jeova el sang kaa ke srin oalul Setan a moklel a un met solse lal in som nu ke kunanela lalos!—Ezekiel 38:4.
Ke Pal Inge Yok Liki Meet!
18 Ke pal lasr misinge Met Lo lun Jeova elos arulanu akkalemye ma elos lalalfongi ke Baibel, fwinne ma inge tianu arle pengpeng. Ke lusen yiu puspis elos sang kas in sensen su tuku ke orekmakinyen paip a ono koluk, akpa sufwal ke tulik srisrik, fwako koluk su tuku ke me akengun su nenela ke orekma silolel a kosro, a me sensen su tuku ke utuk sra. Elos ouyepa aketeye ma tafongla ke luti lun evolution. Pus sin met misinge elos fwak, “arulanu paye ma Met Lo lun Jeova elos fwak.” Kut fwin tia akkalemye ma kut lalalfongi ye mutun metu na elos tia ku in fwak ou inge. A lela kut in tia mulkunla la ke pal se ma elos fwak ou inge, oanu elos fwak, “Setan, kom sie met kikiap; Jeova el arulanu paye.” Fuka sie me purakak yok nu sesr in tafwela in fwasr tukun me srikasrak lal Jisus, fwakak kas lun ma paye nu sin met nu kemwa!—Soakas 27:11.
19 Met lun Jeova elos kalem tari ke kunokon lalos ke mutamwauk me. Ke sie toeni lulap in yiu 1922, J. F. Rutherford, president ke pal inge lun Watch Tower Society, el purakak met su longol ke pal se ma el fwak: “Komwos in fwal, komwos in akola, komwos in moniyuk, komwos in pulaik. Komwos in oaru a met lo paye lun Leum. Fwasr nu meet ke meun nu ke na ip nu kemwa lun Babulon Lulap wanginla. Sulkakin mwosasu in an loes a an nu kemwa. Fwalu enenu in etu la Jeova el God a Jisus Kraist el Togusra lun togusra a Leum lun leum. Pa inge len lun len nu kemwa. Liye, Togusra el kol! Komwos fwa met sulkakin lal. Ke ma inge komwos sulkakin, sulkakin, sulkakin, Togusra a Togusrai lal.”
20 Fwin yok sripe kas se inge ke yiu 1922, yokna ke len lasr tukun yiu 75 kutu somla, meyen fwakyuk kel Kraist oanu Met Nununku a Met Suk Foloksak arulanu futoto! Me sramsram ke Togusrai lun God su oakiyuki tari a ke paredais in ngun su met lun God elos engunkin sie “ma lukma Mutal” su arulanu yok paenang elos tia ku in tia fwak. Oanu Jisus el akkalemye, met tumal lutlut lal elos enenu, ke kasru lun ngun mutal, in ekla met lo “yen loesilanu fwalu” ke akmwuk ma patpat yok emeet lun Jeova. (Orekma 1:8; Efesus 3:8-12) Ke ma paye, oanu met kulansap lun Jeova, God su akkalemye ma lukma, kut tia nunku in okanla ma lukma se inge nu sesr sifwanu!
Fuka Kom Topuk?
◻ Mea se inge “ma lukma mutal”?
◻ Efu kut etu la ma inge enenu in sulkakin?
◻ Mea ma inge su purakak meun lal Gog lain met lun Jeova, a fuka kut nunku ma inge?
◻ Mea kais sie sesr enenu in kaifweung in oru?
[Study Questions]
1, 2. Mea ma yok sripe ke kas Grik inge my·steʹri·on oanu orekmakinyuk in Baibel?
3. Fuka congregation lun met Kristian ke century se meet elos siena liki u puspis in alu su muta in lukma?
4. “Ma lukma mutal” se inge oakiyuki nu sin su, a efu?
5. Mea ma inge su ku in toeni nu ke “ma lukma mutal”?
6. (a) Efu ku fwal in fwak la “ma lukma mutal” inge “mwukla in pal meeta”? (b) Fuka ma inge akkalemyeyuk ke inkanek takla?
7. Efu oasr lalalfongi yok lasr nu sin met kulansap oaru a lalmetmet?
8. Fuka kut etu la “ma lukma mutal” inge enenu in akkalemyeyuk?
9. Mea me akpayeye su akkalemye la Jisus el tia nunku in oakiye sie u in lain, oanu kutu met elos fwak?
10. Efu met Kristian nu kemwa elos tia enenu in okanla oiyen orekma lalos?
11, 12. (a) Efu Jeova el lungse oiyen Kristian in akkalemyeyuk? (b) Fuka Jisus el oakiye sie me srikasrak mwo?
13. Efu kut enenu in luti ke pal mwo nu kemwa?
14. Efu kut tia enenu in alollo fwin ke orekma in akkalemye inkanek in alu lasr?
15, 16. (a) Akmwuk fuka akpayeyuk ke pal se ma kut tia okanla lalalfongi lasr a me kasrup lasr in ngun, tusruktu ya ma inge fwal in akfosrye kut? (b) Efu Jeova el sang kaa ke srin oalul Setan?
17. Fuka nunuk lom ke Meun lal Gog su apkurun in tuku?
18. (a) Met puspis misinge elos akilen mea, a efu? (b) Fuka topuk lun met puspis ke orekma in luti ke Togusrai sie me purakak yok?
19, 20. (a) Kain in kaifweung fuka met lun Jeova elos akkalemye ke yiu 1922, ya kas se inge srakna fwal nu misinge? (b) Fuka nunuk lasr ke “ma lukma mutal” lun Jeova?
[Box on page 30]
“MA LUKMA MUTAL” AKKALEMYEYUK KE INKANEK TAKLA
◻ Tukun 4026 B.C.E.: God el mwolela in oakiye sie Fute in kunausla Setan.—Genesis 3:15
◻ 1943 B.C.E.: Mwoleleung lal Ebream oakiyuki, ma inge sang mwolela la Fute se inge e fwa tuku liki Ebream.—Genesis 12:1-7
◻ 1918 B.C.E.: Isusla lal Isaak oanu sie met usru ke mwoleaung.—Genesis 17:19; 21:1-5
◻ c. 1761 B.C.E.: Jeova el fwak sumwos la Fute se inge e fwa tuku liki mwen nutul Isaak pangpang Jekob.—Genesis 28:10-15
◻ 1711 B.C.E.: Jekob el akkalemye la Fute se inge e fwa tuku liki mwen nutul inge pangpang Juda.—Genesis 49:10
◻ 1070-1038 B.C.E.: Togusra Devid el lotela la Fute se inge e fwa sie sin tulik nutul a el fwa kol ma patpat oanu sie Togusra.—2 Samuel 7:13-16; Sam 89:35, 36
◻ 29-33 C.E.: Jisus el akilenyuk oanu Fute se inge, el su Messaia, met nununku ke pal fwasru, a Togusra su Pakiyuki tari.—Jon 1:17; 4:25, 26; Orekma 10:42, 43; 2 Korint 1:20; 1 Timote 3:16
◻ Jisus el akkalemye la oasr kutu met su wilul oanu met kol a met nununku, a oasr met puspis fwin fwalu su muta ye koko lun Togusrai lun God inge in kosrao, a met tumal lutlut lal nu kemwa elos enenu in ekla met luti ke Togusrai.—Mattu 5:3-5; 6:10; 28:19, 20; Luk 10:1-9; 12:32; 22:29, 30; Jon 10:16; 14:2, 3
◻ Jisus el akkalemye la Togusrai se inge e fwa oakiyuki ke pal pakiyuki, su oasr me akpayeye ke inkanek lun ma sikyuk fwin fwalu.—Mattu 24:3-22; Luk 21:24
◻ 36 C.E.: Piter el lotela la met Pegan elos ku in wi pa met usru ke Togusrai.—Orekma 10:30-48
◻ 55 C.E.: Poul el aketeye la met inge nu kemwa su e fwa usrui Togusrai elos e fwa sifwil moulyuk in moul su tia ku in sulpa mise a kulamwi ke lusen oasr tari lal Kraist.—1 Korint 15:51-54
◻ 96 C.E.: Jisus, su mutamwauk in kol nu sin met tumal lutlut akmusrala lal, el akkalemye la piselos oasr ke 144,000.—Efesus 5:32; Kolosse 1:13-20; Fwakyuk 1:1; 14:1-3
◻ 1879 C.E.: Zion’s Watch Tower el srusrngiye 1914 oanu yiu saok ke akpayeye lun “ma lukma mutal” lun God.
◻ 1925 C.E.: The Watch Tower el aketeye la Togusrai el isusla tari ke 1914; a “ma lukma mutal” ke Togusrai enenu in akkalemyeyuk nu sin metu.—Fwakyuk 12:1-5, 10, 17
[Pictures on page 29]
Oanu Met Kol lalos, Jisus, Met Lo lun Jeova elos sulkakin Togusrai lun Jeova