Baibel​—Sie Buk Su Tuku Sin God

1, 2. Ke inkanek puspus fuka Baibel el sie me sang arlana mwo su tuku sin God?

YA KOM ku in esam la sie pal a kom eis sie me sang mwomwo sin sie met kawuk saok lom? Saap in pal se ke kom eis me sang inge kom arlana insemwomwokin a el me akkeye yok pa nu sum. Paye la, sie me sang el akkalemye ma mwo ke met se su sot ma inge, la el aksaokye oiyen kawuk lom nu sel. Wangin alolo ka la kom akkalemye kulo lom nu ke me sang lun met kawuk lom inge su nunku yok keim.

² Baibel el sie me sang tuku sin God, sie me sang su kut arlana insemwomwo ka. Buk mwomwo se inge el akkalemye ke ma puspus su kut tia ku in lotela ke inkanek saye. Ke sie me pupulyuk, el akkalemye nu sesr ke el orala itu puspus in kosrao, a fwalu, a ke mokul a mutan se meet. Oasr in Baibel akwuk mwo su ku in kasre kut in kutangla ma upa puspus a in nunku yok ke ma puspus lun moul. El akuteye ke inkanek mwo su God el fwa orekmakin in akpayeye akwuk lal a in orala oiya mwomwo puspus nu fwin fwalu. Paye Baibel el sie me sang su arlana mwo!

3. Ke sripen Jeova God el ase Baibel nu sesr paenang ma inge ku in akkalemye ke oiya fuka lal? A efu ku ma inge sie me akkeye yok nu sesr?

³ Baibel el ouyepa sie me sang su ku in akkeye inse, meyen oasr ma puspus el akkalemye ke sie Met Sang, su Jeova God. Orekma lal in ase buk inge el sie me akpayeye nu ka la el lungse kut in arlana etel. Aok, Baibel el ku in kasre kom in fototo nu sin Jeova.

4. Mea akenganye kom ke orekma in kitalik Baibel?

⁴ Fwin oasr Baibel nutum, kom oapana met puspus su oasr Baibel natu. Baibel el orekla ke kas 2,300 kutu a ke ma inge oasr percent 90 ke pisen met nukewa fwin fwalu elos ku in eis ma inge. Kais sie wik, pus liki sie million Baibel kitakatla nu sin metu. Billion puspus ke pisen Baibel orekla tari. Paye la, wangin kutena buk saye su oana Baibel.

5. Ke inkanek fuka Baibel el simusyukla ke kasru lun ku lun God?

⁵ Sayen ma inge, Baibel el simusyukla ke kasru lun ku lun God. (2 Timote 3:16) Ke inkanek fuka? Baibel el akkalemye la met elos kaskas sin God me ke kasru lun ku lal. (2 Piter 1:21) In pupulyukkin ma inge: Saap oasr sie met business el siyuk sin met sim lal in orala sie leta. Ke leta se inge oasr nunak a masap lal ka. Ke ma inge, leta se inge el ma lal, tia ma lun met sim sa. Ke inkanek sepana inge, oasr in Baibel kas lun God, tia kas lun met su simusla ma inge. Ke ma inge, Baibel nufon el “kas lun God” na paye.​—1 Tessalonika 2:13.

OASR INSESE KA A ARLANA SUMWOS

6, 7. Efu ku arlana kalem la me sramsram nukewa lun Baibel el fwal nu sin sie sin sie?

⁶ Baibel el simusyukla ke lusen pal loeloes su pus liki yea 1,600. Met sim puspus lun ma inge elos moul ke lusen pal tia oana sie a elos tuku ke kain in inkanek puspus lun moul. Kutu selos met imae, met patur, a met liaung kosro. Kutu selos elos met palu, met nununku, a togusra. Met sim lun Gospel su pangpang Luk el sie doctor. Fwinne met sim puspus inge lun Baibel elos tuku ke kain in oiya puspus lun moul, me sramsram nukewa lun Baibel el oana sie tia ekyek a fwal nu sin sie sin sie ke mutamwauk nu ke safla.a

⁷ Buk se meet lun Baibel el akkalemye nu sesr ke mutamweyen ma upa puspus lun metu. Buk safla se ka el akkalemye la fwalu nufon fwa ekla sie paredais, ku imae kato. Me sramsram ku koanon Baibel nukewa el sramsramkin ke tausen puspus yea lun me sramsram matu a ke kutena inkanek in akkalemye ke me akpayeye nu ke akwuk lun God. Sie me akkeye inse pa inge meyen me sramsram nukewa in Baibel fwal nu sin sie sin sie, aok pa inge ma kut ku in tupan ke sie buk su tuku sin God.

8. Sang me pupulyuk nu ka la Baibel el arlana sumwos a fwal nu ke science.

⁸ Baibel el sumwos fwin srikeyuk nu ke science. Oasr etauk mwo ka meyen el akuteye ma puspus meet liki ma inge sikyak in akpayeyuk. Ke sie me pupulyuk, oasr in buk lun Livitikus masap puspus nu sin met Israel in pal meeta ke akwuk in karungin mano in tia eis mas koluk a ke oiyen nasnas a ke pal sepana inge mutanfwal nukewa su raunelosla wangin etauk lalos nu ke akwuk puspus inge. Ke pal se metu soenna arla etu ke aten fwalu la fuka, Baibel el fwakak tari ke fwalu la el raun. (Isaia 40:22) Arlana sumwos a paye ma Baibel el fwakak ke fwalu la el “tia sripsripyak ke kutena ma.” (Job 26:7, NW) Paye la, Baibel el tia sie buk lun science. Tusruktu, fwin oasr ma Baibel el akkalemye ke ma puspus su fwal nu ke science, el arlana sumwos. Ya tia pa inge ma kut ku in fwinsrak nu ka fwin oasr sie buk su tuku sin God?

9. (a) Ke inkanek puspus fuka Baibel el akkalemye la sumwos a fwal me sramsram su oasr ka? (b) Mea oiyen oaru lun met sim puspus lun Baibel el akkalemye nu sum ke Baibel?

⁹ Arlana sumwos pa a fwal ma Baibel el akkalemye ke me sramsram matu nu ke ma sikyak fwin fwalu. Me sramsram lun ma inge mwo a sumwos. Oasr inen met puspus simla ka a simla pa takinyen inen met in sou lalos ka.b Tia oana sie nu ke ma met elos oru ke sramsram matu puspus lun fwalu, ke sripen elos tia ku in akkalemye ke pal se mutanfwal selos kuf ke meun. Tusruktu met sim nukewa lun Baibel elos oaru a paye, fwinne ke ma tafongla lalos sifwana a ma koluk lun met in mutanfwal lalos sifwana elos simusla pa ma inge. Ke sie me pupulyuk, in buk lun Baibel inge su pangpang Oekyuk, met sim inge Moses el akkalemye ma tafongla upa lal su paenang el eis me kai upa ka. (Oekyuk 20:2-12) Kain in oiya paye nu ke oaru inge tia ku in liyeyuk ke ma simusla saye nu ke me sramsram matu lun metu tusruktu oiya inge ku in koneyukyak in Baibel meyen ma inge oasr ke sie buk su tuku sin God.

SIE BUK MWOMWO SU AKKALEMYE AKWUK LALMETMET KA

10. Efu ku tia me lut se fwin Baibel el sie buk su oasr me kasru mwomwo ka?

¹⁰ Meyen Baibel el tuku ke ngun lun God, ma inge “oasr sripe in luti, in kai, a in aksumwosye.” (2 Timote 3:16) Aok, Baibel el sie buk mwomwo a oasr me kasru mwomwo ka. El akkalemye etauk a lalmetmet mwomwo nu ke oiyen metu. Tia sie me lut pa inge, meyen Met Orala ma inge, pa Jeova God, el Met Orala ma nukewa! El etu nunak a pulakin lasr yok liki ma kut etu kasr. Sayen ma inge, Jeova el etu ma kut enenu in akenganye kut. El etu pa ke inkanek su kut enenu in fwasr liki.

11, 12. (a) Me luti puspus fuka Jisus el akuteye ke Me Sramsram lal Fwin Eolu? (b) Mea kutu pa ma mwomwo akuteyuki in Baibel, a efu ku kas in kasru su oasr ka fwal pal nukewa?

¹¹ Nunku ke me sramsram lun Jisus su pangpang Me Sramsram Fwin Eol, su simusyukla in Mattu sapta 5 nu ke 7. Ke me luti mwolana inge, Jisus el sramsramkin sifwe puspus, wekunang inkanek se su ku in akkalemye ku in koneak me insemwomwo paye, fuka in aksumwosye ma upa inmasrlon met luo, fuka in pre, a fuka in sruokye nunak sumwos nu ke ma puspus lun fwalu. Me luti nukewa lun Jisus inge srakna ku a fwal nu ke pal inge in oana ke pal se su el kaskaskin ma inge in pal meeta.

¹² Kutu akwuk nu ke masap lun Baibel el sramsramkin ke oiyen moul in sou, oiya nu ke orekma, a in oru oiyen fototo mwomwo nu sin met puspus. Akwuk ke masap lun Baibel el fwal nu sin met nukewa, a kas in kai lun ma inge yok sripe pal nukewa. Lalmetmet su oasr in Baibel el akkalemye ke kas fototo lun met palu Isaia: “Nga Jeova God lom, su luti nu sum ma kom fwa insemwomwo ka.”​—Isaia 48:17.

SIE BUK IN KAS PALU

13. Ma puspus fuka Jeova el akkalemye nu sin met palu Isaia in simusla ke an Babulon?

¹³ Oasr in Baibel kas palu puspus, pus sin kas palu inge akpayeyuk tari. Nunku ke sie me pupulyuk. Ke inkanek lun met palu Isaia, su moul in century ak oalkosr B.C.E., Jeova el palye la siti lun Babulon fwa kunausyukla. (Isaia 13:19; 14:22, 23) Kas palu el akkalemye ke ma puspus fwa sikyak su sang kasru nu sin met lokwalok in sruokye siti se inge. Met meun su fwa sruokye siti se inge elos fwa akpaoyela infwal Babulon a utyuk a fwasr in siti ke wangin meun fwa orek. Sayen ma inge, kas palu lal Isaia el akkalemye pa ke inen togusra se su fwa sruokye an Babulon, a togusra se inge pa Sairus.​—Isaia 44:27–45:2.

14, 15. Oiye puspus ke kas palu lal Isaia ke an Babulon akpayeyuk fuka?

¹⁴ Tokin yea 200 kutu, ke fong in October 5/6, 539 B.C.E., oasr sie un met meun elos tukeni muta apkurun nu in an Babulon. Su met kol lalos? Sie togusra lun an Persia su pangpang Sairus. Arlana kalem la ke pal se inge kas palu mwo a sakuruk ka fwa akpayeyuk. Tusruktu ya met meun lal Sairus elos ku in sruokye an Babulon fwinne wangin meun orek, oana ma palyeyuk tari?

¹⁵ Met Babulon elos oru sie kufwa ke fong sa a elos nunku mu oasr misla pal nukewa ke sripen oasr mutunpot fulat a fukoko ke siti lalos. Ke pal se inge, Sairus el oru tu kof ke infwal inge su suror raunela siti se inge in surorla nu ke an saye. Tia pat kof ka mwesla paola in orala pal mwomwo nu sin met meun lal in fwasr sasla ke infwal soko inge su paola a utyuk nu ke mutunpot lun siti sa. Tusruktu fuka met meun lal Sairus elos in ku in fwasr alukela mutunpot lun Babulon? Ke kutu sripe, ke fong sa mutonoa lun siti se inge ikakla a mwulkinyukla in kauli!

16. (a) Mea Isaia el palye ke saflaiyen an Babulon? (b) Kas palu lal Isaia ke kunanela lun an Babulon akpayeyuk fuka?

¹⁶ Oasr kas in palu ke an Babulon su palyeyuk tari: “A a fwa tia sifwil nien muta, a wangin met fwa muta we liki fwil nu ke fwil. A met Arebia fwa tia tulokinye loom nuknuk selos we, a met seperd fwa tia oru u lalos in on we.” (Isaia 13:20) Kas palu inge el tia akkalemye mukena ke kunanela lun siti se inge. El akkalemye pa la an Babulon fwa musalla ma patpat a metu tia sifwil muta we. Kom ku in liye ke me akpayeyen kas palu inge. An Babulon in pal meeta su ke pal inge wanginla met muta we​—oasr ke mael 50 leyen epang in an Baghdad, Iraq—​el sie me akpayeye la ma Jeova el fwak ke inkanek lal Isaia akpayeyuk: “Nga fwa imom [el] ke me imom lun kunausten.”​—Isaia 14:22, 23.c

17. Fuka me akpayeyen kas palu lun Baibel el me akkeye lulalfongi?

¹⁷ Ya tia sie me akkeye lulalfongi lasr in etu la Baibel el sie buk ke kas palu su kut ku in fwinsrak ka? Aok, fwin Jeova el akpayeye mwulela nukewa lal in pal meeta, oasr sripe mwomwo lasr in lulalfongi la el fwa akpayeye pa mwulela lal ke sie paredais fwin fwalu. (Oekyuk 23:19) Paye, oasr “fwinsrak lasr nu ke moul ma patpat, su God, su koflanu kikiap, el mwulela tari ka meet liki pal o-meeta.”​—Taitus 1:2.d

“KAS LUN GOD EL MOUL”

18. Kain in kas mwomwo fuka met sap Poul el simusla ke “kas lun God”?

¹⁸ In fwal nu ke ma kut akuteye tari ke sapta se inge, arlana kalem la Baibel el sie buk mwomwo na paye. Oayepa, saokiyen ma inge el yok liki me sramsram mwomwo su fwal nu sin sie sin sie, ke ma paye ka su fwal nu ke akwuk lun science a me sramsram sumwos lun fwalu, ke kas lalmetmet su sang me kasru, a kas palu mwomwo. Met sap Poul el simusla: “Tu kas lun God moul a ku a kosra liki kutlas su oasr luo muta, . . . a sa in akilen nunak a papu lun inse.”​—Hibru 4:12.

19, 20. (a) Fuka Baibel el ku in kasre kom in tuni moul lom sifwana? (b) Fuka kom ku in akkalemye kulo lom nu ke me sang mwomwo lun God, ke Baibel?

¹⁹ In ridi “kas” lun God, su oasr in Baibel ku in ekulla moul lasr. Ma inge ku in kasre kut in tuni yok ke moul lasr sifwana. Kut ku in fwak mu kut lungse God, tusruktu ke oiya su kut akkalemye nu ke ma Baibel el luti ku in akkalemye nunak paye lasr, a ma puspus su oan ke insiesr.

²⁰ Baibel el sie buk su tuku na paye sin God. Paenang kut enenu in ridi, lutlutkin, a in lungse orekmakin buk se inge. Akkalemye kulo lom nu ke me sang inge su tuku sin God ke kom tafwela in tuni ku lutlutkin koanon ma inge. Ke kom oru ma inge, kom ku in eis kalem ku etauk mwomwo ke akwuk lun God nu sin metu. Ke sapta toku kalmeyen akwuk inge a fuka ma inge akpayeyuk fwa akuteyuki.