Yac Nuhnak ac Puhlakihn Lom Kuh in Kahsre Kom in Oruh Sulaclah Wo?
“Srihpen sap kuh se inge ma in mokleack luhngse, suc tuhkuh ke inse nwacsnwacs ac elah wo.”—SIE TIMOTHY 1:5.
1, 2. Suc use nuhnak ac puhlakihn (conscience) lasr uh? Ac efuh kuh kuht arlacna kuloh ac srui kac?
KE PACL se Jeova God el oraclah mwet uh, el sang sukohsohk laltahl in sifacna oruh sulaclah pucspucs. Jeova el use nuh sesr sie mwe kahsruh ma ac kuh in kahsre kuht in oruh sulaclah wowo. Mwe kahsruh se inge pa nuhnak ac puhlakihn lasr uh (conscience), ac ma inge pa nuhnak ac puhlakihn ma ac kahsruh in etuh ma wo ac ma kuluk. Kuht ac fin orekmakihn nuhnak ac puhlakihn lasr uh ke inkacnek suwohs, ma inge ac kuh in kahsre kuht in oruh ma wo ac tiac oruh ma kuluk. Nuhnak ac puhlakihn lasr uh mwe ahkpwacyeye se lah Jeova el luhngse kuht ac el ke kuht in insewowo.
2 Ke pacl inge, oasr kuhtuh mwet ma oruh ma wo ac sruhnga ma kuluk eltahl finne tiac etuh ke oakwuck pucspucs in Bible. (Riti Rome 2:14, 15.) Ma ke srihpen meac? Ma ke srihpen nuhnak ac puhlakihn laltahl uh. Ma inge oruh mwet pucspucs in tiac oruh ma kuluk. Srihke nuhnkuh ke luhpan kuluk luhn facluh fin wacngihn nuhnak ac puhlakihn luhn mwet uh. Sahp ac upac liki inge kuh puhs pacna inge ma kuluk ma kuht ac lohng uh. Kuht kuh in ahkkahlwemye srui ac sang kuloh nuh sin Jeova lah el sang nuhnak ac puhlakihn luhn mwet uh.
3. Nuhnak ac puhlakihn lasr uh ac kahsruh congregation uh fuhkah?
3 Inkaiyen mwet uh tiac nuhnkuh in ahkpahye nuhnak ac puhlakihn laltahl uh. Tuhsruhktuh, mwet luhn Jeova uh luhngse in wo nuhnak ac puhlakihn laltahl uh, mweyen ma inge kuh in mwe kahsruh na yohk in ahkkweye inse sefanna luhn congregation uh. Kuht ke nuhnak ac puhlakihn lasr uh in ahkacsmakihnye kuht pacl nuhkewa ke oakwuck pucspucs in Bible nuh ke ma wo ac ma kuluk. Tuhsruhktuh, in ahkpahye ac orekmakihn nuhnak ac puhlakihn lasr uh, oasr ma kuht enenuh in oruh sahyacn eis etwacack ke ma Bible uh fahk. Kuht enenuh in luhngse oakwuck pucspucs luhn God ac luhlahlfongi lah ma inge nuhkewa wo nuh sesr. Paul el suhmuhslah ma inge: “Srihpen sap kuh se inge ma in mokleack luhngse, suc tuhkuh ke inse nwacsnwacs ac elah wo ac luhlahlfongi pwacye.” (Sie Timothy 1:5) Ke pacl se kuht ahkpahye nuhnak ac puhlakihn lasr in ukwe ma inge, luhngse ac luhlahlfongi lasr nuh sin Jeova uh ac fah yohkwelihk. Inkacnek ma kuht orekmakihn nuhnak ac puhlakihn lasr uh pa ac ahkpwacyeye lah fuhkah fototo lasr nuh sin Jeova ac ahkkahlwemye pac lah kuht luhngse na pwacye in ahkenganyacl. Nuhnak ac puhlakihn lasr uh oacyacpac ahkkahlwemye lah kain in mwet fuhkah se kuht uh?
4. Kuht ac ahkpahye nuhnak ac puhlakihn lasr uh fuhkah?
4 Tuhsruhktuh kuht ac ahkpahye fuhkah nuhnak ac puhlakihn lasr uh? Kuht enenuh in lutlut ke Bible pacl nuhkewa, nuhnkuh ke ma kuht riti kac, ac siyuck Jeova elan kahsre kuht in orekmakihn ma kuht lotwelah kac uh. Kalmac pa oasr pac ma sahyac ma kuht enenuh in oruh, tiac in eis etwacack muhkwena ke kahs pwacye ac masap. Ke kuht oruh lutlut lasr ke Bible uh, finsrak lasr uh pa in etwacllah Jeova liki na meet ah. Kuht etwaclah kain in Mwet se el uh ac ke ma el luhngse ac sruhnga. Ke kuht ahkyohkye etuh lasr kacl Jeova uh, nuhnak ac puhlakihn lasr uh ac sa pac in akihlen ma wo ac ma kuluk. Kwacfeacng lasr in ahkpahye nuhnak ac puhlakihn lasr uh ac ahkyohkye pac kuhiyacsr in etahel Jeova.
5. Meac kuht ac fah sramsramkihn ke mwe lutlut se inge?
5 Tuhsruhktuh sahp kuht nuhnkuh: Sie nuhnak ac puhlakihn ma ahkpahyeyuck uh ac kahsre kuht fuhkah ke pacl ma kuht oruh sulaclah lasr uh? Kuht ac ahkkahlwemye fuhkah la kuht suhnakihn nuhnak ac puhlakihn luhn sie mwet lili wiyacsr? Nuhnak ac puhlakihn lasr uh ac mokle kuht fuhkah in oruh ma wo? Kuht srihke nuhnkuh ke ip tolu ma kuht enenuh in ahkpahye nuhnak ac puhlakihn lasr uh kac: (1) inkacnek in ono, (2) mwe ahkengan ac (3) orekma in luti lasr ke pweng wo.
OREKMAKIHN NUHNAK WO AC FAL
6. Sulaclah pucspucs fuhkah kuht enenuh in oruh ke inkacnek in ono lasr uh?
6 Bible uh fahk muh kuht in tiac oruh ma ac ahkngalye kuht ac kuht in orekmakihn nuhnak wo ac fal ke ma kuht oruh uh, oacna ke ma kuht kang ac nihm. (Soakas 23:20; Luo Corinth 7:1) Ke pacl se kuht ahkos kahs in kahsruh luhn Bible, ma inge ac kuh in kahsre kuht ke inkacnek ma ac karihngihn mahnosr. Ne ohinge, kuht srackna sun mas ac matuhoh. Kain in sulaclah fuhkah kuht ac enenuh in oruh? Ke kuhtuh muhtuhnfacl, oasr inkacnek in ono ma orekmakihnyuck sin doctor ac ke lohm ono pucspucs, oasr pac kain in ono local. Pacl nuhkewa, oasr lwacta ma sun ohfuhs luhn Mwet Loh luhn Jeova (Branch offices) ma tuhkuh sin mwet lili suc kihsen siyuckihn kain in inkacnek in ono. Puhs seltahl siyuck, “Yac sie mwet kuhlwacnsap luhn Jeova el kuh in orekmakihn inkacnek in ono se inge?”
7. Kuht ac oruh fuhkah sulaclah lasr nuh ke srah?
7 Wacngihn kuh luhn mwet ma kahsruh ke ohfuhs luhn Mwet Loh luhn Jeova kuh mwet elder ke congregation in sulaclah inkacnek in ono ma fal nuh sin sie mwet Christian, el finne siyuck lah meac wo elan oruh. (Galatia 6:5) Tuhsruhktuh, mwet elder uh kuh in ahkkahlwemye ke ma Jeova el fahk in muh kahsruh mwet Christian se in oruh sulaclah ma wo uh. Ke sie mwe puhpuhlyuck, God el sapkihn kuht in tiac mongo srah. (Orekma 15:29) Masap se inge mwe kahsruh na kahlwem se nuh sin sie mwet Christian tuh elan etuh lah el tiac kuh in orekmakihn inkacnek in ono ma oasr srah kac kuh finne sie sin ip ahkosr ma yohk ke srah uh (plasma, red cells, white cells, platelets). Kahs in ahkuhtweyac inge kuh in kihfucs ac kol nuhnak ac puhlakihn luhn sie mwet Christian ke pacl se el sulaclah el fin ac eis ip srihsrihk ma tuhkuh ke ip ahkosr ma yohk ke srah.a (Liye footnote.) Meac kuhtuh pac kahs in kahsruh ke Bible ma ac kuh in kahsre kuht sulaclah ahkwoyac inkacnek in ono ma kuht ac orekmakihn?
8. Philippi 4:5 ac kahsre kuht fuhkah in oruh sulaclah ma ac wo nuh ke karihngihnyen mahnosr?
8 Soakas 14:15 fahk: “Sie mwet lahlfon uh luhlahlfongi ma nuhkewa; a mwet lahlkuhng elos taran na yen elos fahsr nuh we.” Ke pacl inge, sahp soenna etweyuck kain in ono ma kuh in onweyac kuhtuh mas. Pwacnacng kuht enenuh in taran ke inkacnek in ono ma fahk muh wo in sang onwelah sie mas tuhsruhktuh soenna oasr mwe ahkpwacyeye ke mwet ma onweyucklac kac. Paul el suhmuhslah ma inge: “Lwelah in kahlwem mongfihsracsr [“nuhnak wo ac fal,” NW] lowos nuh sin mwet nuhkewa.” (Philippi 4:5) Ke kuht ahkkahlwemye nuhnak wo ac fal, ma inge ac kahsre kuht in lohacng ahkwoyac nuh ke alu lasr nuh sin Jeova, liki na in lohacng na nuh ke ma upac ke moul in oacna ke mas lasr uh. Oakwuck wo nuh ke inkacnek in ono lasr uh fin ekuhllah ma se ma yohk srihpac emeet nuh sesr ke moul lasr uh, kuht ac kuh in eklac nuh ke sie mwet suc nuhnkuh na kacsr sifacna. (Philippi 2:4) Kuht etuh lah ke oakwuck se inge tiac kuh in wo ac kuh mahnosr pacl nuhkewa. Ke srihpac se inge, lohacng nuh kac tuh orekma in kuhlwacnsap lom nuh sin Jeova in pa yohk srihpac emeet ke moul lom uh.—Riti Philippi 1:10.
9. Fuhkah Rome 14:13, 19 ac kahsruh sulaclah lasr nuh ke oakwuck pucspucs in karihngihn mahnosr? Ac mwe sensen fuhkah kuh in sikyak nuh ke inse sefanna luhn congregation uh?
9 Sie mwet Christian ma wo ac fal nuhnak la el ac tiac kwacfe mwet sahyac in oruh ma el nuhnkuh muh wo uh. Ke sie muhtuhnfacl, oasr siacnyacn se suc kwacfe mwet sahyac in eis kain in ono ma ac sang kahsruh nuh ke mahno (food supplements) ac in oraclah oakwuck in mongo ma ac wo nuh ke mahno. Eltahl srihke in kihfaslah nuhnak luhn mwet lili ekahsr in orekmakihn ma inge, tuhsruhktuh kuhtuh sin mwet lili sahyac ah sulaclah in tiac eis. Ke pacl se ma kain in ono ac oakwuck in mongo inge tiacna orekma, puhs mwet lili arlacna toasr kac. Oasr sukohsohk luhn siacnyacn inge in sifacna sulaclah eltahl fin ac srihke kain in ono ac oakwuck in mongo inge kuh eltahl ac tiac. Tuhsruhktuh, yac wo ac fal in fihliyac inse sefanna luhn congregation uh ke mwe fosrngah ke na srihpen oakwuck in ono kuh karihngihnyen mahno? Fin acn Rome in pacl meet ah, oasr mwet Christian ma siena nuhnak laltahl nuh ke kuhtuh kain in mongo ac mwe ahkfuhlwact. Kahs in kahsruh fuhkah Paul el sang nuh seltahl? El fahk: “Sie mwet el ac nuhnkuh muh oasr lwen se oa liki lwen ngiac, a sie pacna mwet el nuhnkuh muh lwen nuhkewa oacna sie. Kais sie mwet in sifacna sulaclah sel lah meac nuhnak lal kac.” Lwelah kuht in taran kuht in tiac ahktihkuclkuclye kuhtwena mwet.—Riti Rome 14:5, 13, 15, 19, 20.
10. Efuh kuh kuht enenuh in suhnakihn sulaclah luhn kais sie mwet? (Liye petsac se meet ke mwe lutlut inge.)
10 Oasr pacl ma kuht ac tiac kahlwem kac lah efuh in pa inge sulaclah ma sie mwet ke congregation el sifacna sulaclah elan oruh. Meac kuht enenuh in oruh? Kuht tiac enenuh in sa na nuhnuhnkacl kuh kwacfel elan ekuhllah nuhnak lal uh. Sahp el enenuh elan ahkpahye nuhnak ac puhlakihn lal uh kuh sahp nuhnak ac puhlakihn lal uh srackna muhnahs. (Sie Corinth 8:11, 12) Kuh sahp nuhnak ac puhlakihn lasr sifacna uh pa soenna ahkpahyeyuck in wo uh. Ke ono kuh kuhtwena ma, kais sie sesr enenuh in sifacna oruh sulaclah lasr ke inkacnek in ono ac ma kunacsr nuh kac.
ENGANKIHN PACL IN SRITACL AC MWE PWACR
11, 12. Bible uh kahsre kuht fuhkah in sulaclah sritacl kuh mwe pwacr ma kuht ac engankihn?
11 Jeova el orekuhtlac ke sie inkacnek tuh kuht in engankihn pacl in sritacl ac mwe pwacr. Solomon el fahk lah oasr “pacl in isracsr” ac “pacl in onsrosro.” (Ecclesiastes 3:4) Tuhsruhktuh, tiac kain in sritacl kuh mwe pwacr nuhkewa wo, usot monglac, kuh mwe ahkkweye. Kuht tiac enenuh pac in sislah pacl yohk ke sritacl kuh mwe pwacr. Nuhnak ac puhlakihn lasr uh ac kahsre kuht fuhkah in engankihn ac eis ma wo nuhkewa ke kain in sritacl ac mwe pwacr ma Jeova el insewowo kac?
12 Bible uh sensenkihn kuht liki “orekma luhn ikwac.” Orekma inge nuhkewa pa “kosro, luhmah fohkfohk, ac ohiyac suhfal inmahsrlon mukul ac muhtwacn, alu nuh sin ma sruhloaclah, inutnut, asruhngai, amaci, lwemta, kasrkuhsrak, nuhnkuh kac sifacna, sraclihk ac srihkasrak kahs, sok, sruhi, wohwohn, ac ma ohinge.” Paul el suhmuhslah ac fahk lah “elos suc oruh ma inge fah tiac usrui tohkohsrahi luhn God.” (Galatians 5:19-21) Pwacnacng kuht kuh in siyuck sesr sifacna: ‘Yac nuhnak ac puhlakihn luhk uh kahsreyuc in fahsr liki kain in sritacl ma suhlallacl ac ahkngalye mwet sahyac, ma oasr amaci kac inmahsrlon mwet kuh u in liye lah suc wo emeet ac ma suk in sang kaksak nuh ke acn kuh muhtuhnfacl la? Yac nuhnak ac puhlakihn luhk uh sensenkihnyuc ke pacl ma nga ac puhla muh srihfeyuck nga in liye sie petsac ma oasr ohiyac fohkfohk kac kuh ahkkweye orekma in kosro, sruhi, ac orekma luhn inutnut?
13. Kahs in kahsruh ke Sie Timothy 4:8 ac Soakas 13:20 ac kahsre kuht fuhkah ke kain in sritacl ac mwe pwacr?
13 Kahs in kahsruh ke Bible uh kuh in kahsre kuht in ahkpahye nuhnak ac puhlakihn lasr ke pacl in sritacl ac mwe pwacr. Ke sie mwe puhpuhlyuck, Bible uh fahk lah “ahsrosr in ahkkweye mahno.” (Sie Timothy 4:8) Puhs mwet puhla muh ahsrosr ke pacl nuhkewa uh mwe ahkkweye ac wo nuh ke mahnoltahl. Tuhsruhktuh, ac fuhkah kuht fin ke ahsrosr ac wi sie u? Yac yohk srihpac kuht in nuhnkuh meet lah mwet fuhkah wi kac? Soakas 13:20 ahkkahlwemye nuh sesr: “Kuhpahsr nuh sin mwet lahlmwetmwet, ac kom fah lahlmwetmwet. Kom fin asruoki nuh sin mwet lahlfon, kom ac fah sun ongaiyac.” Arlacna kahlwem lah yohk srihpac kuht in orekmakihn nuhnak ac puhlakihn lasr ma ahkpahyeyuck ke Bible ke pacl se ma kuht oruh sulaclah lasr nuh ke sritacl kuh mwe pwacr ma kuht oruh uh.
14. Sie sucu orekmakihn Rome 14:2-4 fuhkah?
14 Oasr tuhlihk muhtwacn fuhsr luo nuhtin siacnyacn se inge, Christian ac Daniela. Christian el fahk lah: “Ke pacl in Lutlut luhn Sucu, kuht tuhkweni sramsram ke sritacl ac mwe pwacr. Kuht inseselac kac lah oasr kain in mwe ahkengan ma wo ac oasr pac ma ma tiac wo. Kuht oacyacpac sramsramkihn lah suc mwet asruoki wo uh? Sie tuhlihk muhtwacn nahtuhsr inge tohrkahskahs ac fahk lah, oasr ma mwet lili fuhsr ke congregation oruh ke pacl in monglac ke acn in lutlut ac el puhla muh ma eltahl oruh inge tiac fal. El oacyacpac fahk lah ma inge srihfacl elan wi pac oruh ma eltahl oruh inge. Kuht ahkuhtweyac lah oasr nuhnak ac puhlakihn luhn kais sie sesr, ac ma inge kuh in kol kuht ke pacl kuht sulaclah lah meac kuht ac oruh ac suc kuht ac wi.”—Riti Rome 14:2-4.
15. Matthew 6:33 ac kahsre kuht fuhkah ke pacl se ma kuht oruh oakwuck nuh ke lusen pacl in sritacl ac mwe pwacr?
15 Lusac kac pacl ma kom sislah ke sritacl ac mwe pwacr uh? Yac pacl in miting, forfor, ac lutlut Bible lom uh pa yohk srihpac emeet ke moul lom, kuh sritacl ac mwe pwacr pa emeet uh? Meac yohk srihpac emeet nuh sum uh? Jesus el fahk: “Ac kowos in nuhnkuh meet ma nuh ke Tohkohsrahi luhn God ac ma luhngse lal, na El ac fah acsot ma inge nuhkewa nuh suwos.” (Matthew 6:33) Ke kom oakiyac pacl nuh ke ma pucspucs ma kom oruh uh, yac nuhnak ac puhlakihn lom uh ahkacsmakihnye kom ke kahs in kahsruh lal Jesus inge?
AHKKWEYEYUCK KUHT IN SOM FAHKWACK
16. Nuhnak ac puhlakihn lasr uh ahkkweye kuht fuhkah in som luti?
16 Nuhnak ac puhlakihn lasr uh fin ahkpahyeyuck, ma inge ac tiac karihngihn ac sensenkihn kuht muhkwena liki orekma kuluk, tuhsruhktuh ac kuh pac in mokle kuht in oruh ma wo. Sie sin orekma wo inge pa in som luti ke sie lohm nuh ke sie lohm ac nuh sin mwet ma kuht ohsun nuh se ke pacl nuhkewa. Pa inge ma Paul el oruh. El suhmuhslah: “God El nuhna sapkihn nuh sihk tuh nga in oruh. Ac fuhkah kulukiyac nuh sihk nga fin tiac fahkwack Pweng Wo!” (Sie Corinth 9:16) Kuht fin etahel Paul, nuhnak ac puhlakihn lasr uh ac fah wo, mweyen kuht etuh lah wo ma kuht oruh uh. Ac ke pacl se kuht som luti pweng wo uh nuh sin mwet sahyac, mwe srihkasrak lasr kuh in sun insiacltahl. Paul el fahk: “Ke kahlwem luhlahp luhn ma pwacye, kuht moul ye muhtuhn God ac srihke in fahkkuhtyak tuh mwet nuhkewa in etwe kuht ac luhlahlfongi kuht.”—Luo Corinth 4:2.
17. Muhtwacn lili fuhsr se inge el ukwe fuhkah nuhnak ac puhlakihn wowo lal ma ahkpahyeyuck ke Bible?
17 Ke Jacqueline el yac 16, el lutlut ke sie kain in science ke ip luhn ma moul (biology). Tuhsruhktuh, ma eltahl lutlut kac uh luti muh mwet uh tuhkuh ke ma orahkrahk (evolution). El fahk: “Nuhnak ac puhlakihn luhk ah tiac na lwelah nga in wi ke sramsram ma orek ke kuhlahs se inge oacna ke nga kwacna oruh. Nga tiac kuh in ahkkweye luhlahlfongi se inge ma fahk muh mwetuh tuhkuh ke ma orahkrahk. Nga sramsram nuh sin mwet luti se luhk ah ac ahkuhtweyac ma nga luhlahlfongi kac uh. Nga lut mweyen el arlacna kuhlwacng ac el lwelah nga in sramsram nuh sin kuhlahs luhk ah ke ma oreklac uh.” Jacqueline el engan lah el lohng ac ukwe nuhnak ac puhlakihn wowo lal ma ahkpahyeyuck ke Bible. Yac nuhnak ac puhlakihn lom uh mokle kom in oruh ma wo?
18. Efuh kuh kuht ke nuhnak ac puhlakihn lasr uh in wo ac kuh in luhlahlfongiyuck?
18 Finsrak lasr uh pa in moulkihn moul lasr fal nuh ke kahs in kahsruh ac oakwuck suwohs luhn Jeova. Nuhnak ac puhlakihn lasr uh kuh in kahsre kuht in sun finsrak se inge. Ke kuht lutlutkihn ac nuhnkuh yohk ke Kahs luhn God uh pacl nuhkewa ac ke kuht orekmakihn ma kuht lotwelah uh, kuht ac kuh in ahkpahye nuhnak ac puhlakihn lasr uh. Na mwe sang na wowo se inge ac fah mwe kahsruh na wo se ma kuht kuh in luhlahlfongi in kol moul in Christian lasr uh!
a Liye mwe lutlut se inge, “Sulela Fuka Nga Fwa Oru ke Ip na Srisrik Puspus ke Sra Orekmakinyuk a ke Akwuk lun Ono in Orekmakin Sra luk Sifwana?” suc oasr ke Orekma Luhn Tohkohsrahi Lasr ke 11/06 sra 3-6.