Met Sikasrup Yokyokelik Sikasrup Lalos
“Wangin kutena un met su ku in kapkapek a insemwomwo fwin met puspis ke u se inge elos sikasrup a keok.”
MET economist Adam Smith el orala me sramsram se inge in century ak18. Met puspis elos lalalfongi la ma paye ke ma el fwak se inge arulanu kalem ke pal lasr. Ma tia oanu sie inmaslon met kasrup a met sikasrup arulanu kalem. In an Philippines, sie tafwu tolu ke met su muta we elos moul ke lupan mani su srik liki $1 (U.S.) ke len nu kemwa, sie lupan mani pa inge su pal nu kemwa metu elos ku in eis ke lusen minit na ekasr ke an kasrup puspis. United Nations Human Development Report ke 2002 el fwak la “percent 5% ke met kasrup fwin fwalu nu fon elos eis mani pal 114 yok liki ma met sikasrup na paye su piselos oasr ke percent 5%.”
Fwinne kutu sin met elos moul insemwomwo, tusruktu, million puspis sin met elos muta ke sie an su tia ma lalos, elos orala loom srisrik puspis su wangin foundeson in an nu kemwa, orekla ke kofwen me musa koluk. Kutu met wangin na paye ma lalos; paenang elos muta na ke inkanek, saap ke ipen pok se ku plastic se tu elos in ku in on ku muta ka. Pus selos kaifweung na paye tu elos in ku in moul ke kutena inkanek—elos suk me enenu lalos ke nien sisi kutkut, elos srukak me toasr upa, ku elos oreni ma puspis su met elos sisla tusruktu srakna ku in kukakunla oanu tin, sufwa, ku pepu a filiye ma inge ke pushcart lalos.
Aok, in an sikasrup puspis, oasr pe ma puspis su ku in konoiyukyuk sayen ma tia oanu sie inmaslon met kasrup a met sikasrup, oanu World Bank el akkalemye, “ ‘An srikasrup srisrik puspis’ arulanu pengpeng in mutanfwal nu kemwa.” Mutamwauk fwin an Bangladesh nu ke an United States, fwinne kutu an elos arulanu kasrup, tusruktu oasr kutu met su muta we su arulanu kaifweung in suk mongo a an in muta lalos.
Ma inge tia kalme la wangin kutena met su oru kutena ma in aksumwosye ma sikyuk nu sin met sikasrup. Met lulap mwo puspis ke guferment a u puspis su akola in sang kasru elos kaifweung in suk inkanek fuka in ekulla ma sikyuk inge. Tusruktu, ma sikyuk puspis sie me asor. Human Development Report 2002 el fwak la “mutanfwal puspis misenge elos sikasrup liki meet yiu 10, 20 somla a ke kutu ma sikyuk yiu 30 somla,” fwinne met lulap puspis elos kaifweung in suk inkanek fuka in kapkapek.
Ya ma inge orala met sikasrup in wanginla fwinsrak lalos? Kut suli kom in ridi me lutlut se toko in tuni kutu me kasru mwomwo su ku in kasru kom fwinne ke pal inge a ke kutu me kasru su saap kom tia nunku.