Oru Fwasr Lom In Fwal Nu Ke Akmwuk Lun God
“[Jeova el] luti nu sum ma kom fwa insemwomwo ka.”—ISAIA 48:17.
1. Fuka Met Orekutla el kol metu?
MET lalmetmet scientists elos kaifweung in suk ma lukma su tia ku in eteyuk ke ma in kosrao a fwalu, e elos arulanu lut in liye ke ma usrnguk su orala kain in ma sakuruk puspis lun energy su oasr ke cosmos su raunikutla. Pa inge fwat lasr—sie itu na fwal su tia na yok lupa—el orala kain in energy su oasr ke “100 billion bomb hydrogen su fokoelik ke secon nu kemwa.” Met Orekutla el ku in sroukye a supwalik kain in me aksangeng usrnguk nu kemwa inge ke ku lal. (Job 38:32; Isaia 40:26) A fuka kut metu, su eis me sang ke inkanek sukosok, ku in akilen ma mwo, ku in tuni oiyen mokuikui lun ma nu kemwa, a ku in eis pal mwo nu ke moul in ngun? Ke inkanek fuka Met Orekutla el liye mwo el an kol kut nu ka? Ke lungse el kurunginkutyung mwo ke akmwuk lun ma sap lal a akmwuk mwolanu lal, fwal nu ke inkanek in akpayeyen ella lasr su eis akpa mwo.—2 Samuel 22:31; Rom 2:14, 15.
2, 3. Kain in akos fuka akinsemwomwoye God?
2 God el insemwomwo in liye met lalmetmet su inse pusisel in aksol. (Soakas 27:11) Ke el tia lela nu sesr in oru ma nu kemwa in nunikin oanu robots u, Jeova el kasre kut in orekmakin sukosok in oru sulela lasr fwal nu ke inkanek mwo a sumwos.—Hibru 5:14.
3 Jisus, su akkalemye arulanu kalem ke Papa tumal, el fwak nu sin met tuma lutlut lal: “Komwos met kamwuk luk, komwos fwin oru ma Nga sapkin nu sumwos. Nga tia sifwil pangon komwos met kulansap.” (Jon 15:14, 15) In pal meeta, wangin sukosok lun met kulansap in oru sulela lal tusruktu el enenu na in akos sulela lun met kol lal. Ke inkanek saye, met kamwuk el orek fwal nu ke fwako mwomwo su el akkalemye in sun inse. Kut ku in ekla met kamwuk lun Jeova. (Jemes 2:23) Kamwuk ou inge el akkeyeyuk ke lungse paye. Jisus el kapsreni akos nu sin God ke lungse ke pal se ma el fwak: “Sie met fwin lungsel Nga, el fwa liyeang kas luk, a Papa tumuk el fwa lungse el.” (Jon 14:23) Ke sripe se inge—meyen Papa el lungse kut a kol kut nu ke insemwomwo—paenang Jeova el suli kut in fwasr ke akmwuk lal.
Akmwuk lun God
4. Kom aketeye fuka oiye lun akmwuk fulat?
4 Mea se inge akmwuk? Aketeye nu ke sie akmwuk e ku in lumeyuk nu ke “oiye lun kutena ma ku pwelung lun ma paye: sie oiye nu ke etauk a kalem lun ma sap, me luti se, ku koanon aetuila lun sie sin sie ke ma sap ku me luti su met saye elos orekmakin.” (Webster’s Third New International Dictionary) Sie lutlut mwo ke Baibel akkalemye la Papa tumasr in kosrao el oakiye akmwuk in kurungin kain in oiye lun ma puspis a kain in oiye lun moul. El nawu ou inge in mwo nu ke me insemwomwo a engun ma patpat. Naweyuk inge fwal nu ke ma Togusra Solomon el simusla: “Long, O mwen nutik, a eis kas luk, a yiu in moul lom fwa pus. Nga luti nu sum inkanek lun lalmetmet; Nga kol kom inkanek sumwos.” (Soakas 4:10, 11) Key lun akmwuk inge Jeova el akkalemye ke oiyen moul lasr nu sel a nu sin met tulan lasr, alu lasr, a oiyen moul lasr len nu kemwa. (Sam 1:1) Lela kut in fwa tuni kutu ip yok ke akmwuk inge.
5. Sang kutu me srikasrak nu ke oiye lun akmwuk fulat.
5 Nu ke oiyesr nu sin Jeova, Jisus el akkalemye: “Kom fwa lungsum Jeova God lom ke insiom kemwa, a ke ngunom kemwa, a ke nunkom kemwa.” (Mattu 22:37) Wekunang ma inge, God el oakiye pa ip yok su fwakak ke oiyen orekma lasr nu sin kutu met, in oanu ma akkalemyeyuk ke Golden Rule: “Ka ma inge ma nu kemwa komwos lungsumwos met in oru nu sumwos, komwos in ouyepa oru ou inge nu selos.” (Mattu 7:12; Galetia 6:10; Taitus 3:2) In fwal nu ke akmwuk lun alu, kut akismakinyeyuk ou inge: “Lela kut in nunku ke sie sin sie akkeye kut nu ke lungse a orekma mwo, a kut in tia likiye tukeni nu sie lasr in alu.” (Hibru 10:24, 25) Nu ke oiyen moul lasr ke len nu kemwa, met sap Poul el aketeye: “Kom fwin mongo, ku nim, ku oru kutena ma, komwos oru ma nu kemwa nu ke mwolanu lun God.” (1 Korint 10:31) Arulanu pukanten akmwuk mwomwo ke kas lun God.
6. Fuka akmwuk el siena liki ma sap?
6 Akmwuk nu kemwa oanu ma moul, ma paye su arulanu yok sripe, a met Kristian lalmetmet elos lutlut in lungse ma inge. Jeova el an sapkin nu sin Solomon el an simusla: “Porongo kas luk, kolang srem nu ka. Nik kom lela elos in som liki mutom. Srokulosi infwulwen insiom. Tu elos me moul nu selos su koneak a ku nu ke ikwelos nu fon.” (Soakas 4:20-22) Fuka akmwuk inge nu kemwa siena liki ma sap? Akmwuk el sang foundeson nu ke ma sap. Oasr kutu ma sap, su orekma sumwosmwos nu ke me enenu, in fwal nu ke oiye a pal pakiyuki la, tusruktu ip fulat lun akmwuk wangin pal pakiyuki la. (Sam 119:111) Akmwuk fulat mutal wangin pal se el tui ku ayaola. Ma simusla in kas lal Isaia met palu akpayeye: “Maa paola, fwokinsak paola, a kas lun God lasr fwa on ma patpat.”—Isaia 40:8.
Nunuk a Orekma Fwal nu ke Ip Fulat lun Akmwuk
7. Fuka Kas lun God akkeye kut in nunku a in orekma fwal nu ke akwuk?
7 Pal puspis, “kas lun God” akkeye kut in nunku a orekma fwal nu ke ip fulat lun akmwuk. Ke pal se siyukyuk sel Jisus el an aketeye Ma Sap ke inkanek futoto, oasr me top luo lal el orala—sie akkalemye ke lungse nu sin Jeova, a sie akkalemye ke lungse nu sin met tulan. (Mattu 22:37-40) Ke fwak lal inge, Jisus el orekmakin koanon me luti su oan in Ma Sap lal Moses, in Duteronomi 6:4, 5: “Jeova God lasr el Jeova siefwunnu. A kom fwa lungsum Jeova God lom ke insiom kemwa, a ke ngunom kemwa, a ke ku lom kemwa.” Oasr pa akilenye, la nunuk lun Jisus oan pa ke ma God el sapkin in Livitikus 19:18. Ke ma nu kemwa kalem tari, liyeyuk tari, a aksafyeyukla ke kas in kai na sumwosmwos ke saflaiye in Ekklisiastis, Togusra Solomon el akkalemye ke kain in ma sap mutal puspis la: “Pa inge saflaiyen mao, longyuk tari ma nu kemwa: Sangeng sin God, a liyeang ma sap lal. Tu pa inge orekma mwo nu kemwa lun metu. Tu God el fwa wise orekma nu kemwa nu in nununku, wi ma lukma nu kemwa, fwinne mwo ku fwinne koluk.”—Ekklisiastis 12:13, 14; Maika 6:8.
8. Efu ku in me kasru mwo in srukye ku akmwuk fulat lun Baibel?
8 Kalem yok lasr ke akmwuk inge nu kemwa ku in kasre kut in eis etauk a in etu fuka in orekmakin akmwuk inge. Tusruktu, fwin kut tia sang insiesr in paye a tia loang mwo nu ke akmwuk inge, na kut fwa tia ku in oru sulela lalmetmet a lalafongi lasr ku in fwusesr in munasla. (Efesus 4:14) Fwin kut moulkin paye akmwuk inge in nunuk a insiesr, kut fwa tia alollo a sangeng in orekmakin nu ke oreyen sulela lasr pal nu kemwa. Kut fwin orekmakin ma inge fwal nu ke etauk paye, kut fwa eis me insemwomwo ka.—Josua 1:8; Soakas 4:1-9.
9. Efu ku tia fwusesr pal nu kemwa in akilen a in orekmakin akmwuk fulat lun Baibel?
9 In eis etauk a orekmakin akmwuk nu kemwa lun Baibel tia fwusesr in oanu orekma in fwasr tokin ma sap. Ke sripen kut sesumwos paenang saap kut srunga in eis ma enenu nu sesr in kaifweung in oru sulela fwal nu ke akmwuk. Saap kut lungse in orekmakin na ma sap ke pal se kut oru sulela ku kut sun ma upa meyen ma inge fwusesr nu sesr in oru. Saap kutupal kut suk kasru sin sie met Kristian matu—saap met elder lun congregation—fwinsrakin mu e oasr ma sap kut ku in eis fwal nu ke enenu lasr. Tusruktu, Baibel ku kutupa me rid su tuku ke Baibel saap tia ku in sang ma sap, ku fwinne kut ku in eis sie, saap ma inge tia fwal nu ke luma sikyuk nu kemwa in moul lasr. Saap kom esam pa ke pal se sie met el siyuk sin Jisus: “Met luti, sap nu sin met lik tu lan kitelik me usru yuruk.” Jisus el tia silaklak in sang ma sap in aksumwosyela in masloltal, a el fwakak nu sel sie akmwuk mwo el an oru: “Liyekomwosyung liki rapku nu kemwa.” Ou inge Jisus el akkalemye sie inkanek su mwo nu sel in orekmakin a srakpanu mwo in orekmakinyuk misenge.—Luk 12:13-15.
10. Fuka oreyen orekma lasr in fwal nu ke akmwuk fulat ku in akkalemye ma oasr ke insiesr?
10 Saap oasr pal kom liye kutu met alollo a torkaskas in akos ma sap, tusruktu elos srike in oru ma sapkinyuk ke sripen sangeng lalos ke me keok su e fwa orek nu selos. Akos nu ke akmwuk ku in loangela kain in oiye se inge. Akmwuk puspis ku in mokle met nu kemwa su orekmakin ma inge in akos ke insielos kemwa. Aok, apkurun akmwuk nu kemwa fwin kunausyukla ma inge tia silaklak in sang kai nu sin sie met su kunausla ma inge. Ma inge sang pal mwo lasr in akkalemye la efu ku kut akos Jeova, a la mea insiesr mokle kut in oru. Kut ku in koneak me srikasrak mwo lal Josef ke el srungesr in oru ma sufwal nu sin mutan kiel Potifar. Fwinne Jeova el soenna oakiye ma sap lal nu ke orekma lun kosro a ke me kai fwal su fwa orek nu ka fwin sie met el orek kosro nu sin met payuk, tusruktu Josef el akilen la akmwuk lun God nu ke oiyen payuk enenu in akfulatyeyuk. (Genesis 2:24; 12:18-20) Kut ku in akilen ke top lal la akmwuk fulat inge arulanu paye in el paenang el fwak ou inge: “Na fuka Nga ku in oru ma koluk lulap se inge, a oru ma sito lain God?”—Genesis 39:9.
11. Ke inkanek fuka met Kristian nu kemwa elos kolyuk ke akmwuk fulat lun Jeova?
11 Misenge, met Kristian puspis elos lungse in eis kolyuk lalos ke akmwuk fulat lun Jeova fwin elos eis me kasru nu selos ke oiyen asrouki, me akengun, longyuk on, a ke me rid. (1 Korint 15:33; Filippai 4:8) Ke pal se kut kapkapek in etauk, lalmetmet, a in lungse Jeova a akmwuk lal, ella lasr, pulakin lasr nu ke moul nasnas, fwa kasre kut in ku in orekmakin akmwuk lun God ke pal nu kemwa kut fwin sun ma upa, ku kepanu ma upa su kais sie pulakin. Kut fwin kolyuk ke akmwuk lun Baibel, kut fwa tia suk kutena ma tafongla ke ma sap lun God; ku in etai orekma lalos su srike in oru ma sufwal tusruktu wangin akkalemye ye ma kunausla kutena ma sap. Kut ku in akilen la kain in nunuk ou inge sifwanu aktafongyela kais sie a me fosrnga nu selos.—Jemes 1:22-25.
12. Piye key se su ku in kol kut ke akmwuk fulat lun God?
12 Met Kristian matu a sumwos in nunuk elos akilen la key in akos akmwuk lun God pa in eis etauk ke pulakin lun Jeova ke ma se. “O komwos met lungse Jeova,” met sim lun sam el akkalemye, “komwos in srunga ma koluk.” (Sam 97:10) In akkalemye kutu ma su God el srunga, Soakas 6:16-19 el fwak: “Oasr ma onkosr su Jeova el srunga; aok, itkosr su me srungeyuk nu sel: muta fulang, loa kikiap, a po su aksurorye sram met su wangin meta, sie inse su kineuk papu koluk, ne su sa in kasrusr nu ke ma koluk, sie met lo kikiap su fwakak kas kikiap, a el su taknelik me srealik in maslon met lili.” Fwin oasr pal kut ke etu la mea pulakin lun Jeova nu ke kais sie luma ma sikyuk nu ke moul lasr, ke akmwuk fulat lal kut ku in kalem ka fwin kut moul fwal nu ka.—Jeremaia 22:16.
Nunuk Sumwos Eneneyuk
13. Kain in nunuk fuka Jisus el akkalemye ke Luti Lal Fwin Eolu?
13 In oasr etu paye a in orekmakin akmwuk fulat lun God ku pa loangekutla liki kain in orekma wangin sripe nu kemwa lun alu su tia sumwos. Oasr oiye su ku in akkalemye luma su tia oanu sie ke akosyen akmwuk fulat a akosyen ma sap fwal nu ke enenu. Jisus el akkalemye ma inge ke me luti lal Fwin Eolu. (Mattu 5:17-48) Esam pa la met su long luti lal Jisus elos met Ju, paenang oiyen moul lalos fwasr fwal nu ke Ma Sap lal Moses. Tusruktu, ke payeiye elos ekulla oiyen akmwuk lun Ma Sap. Elos forla in lalalfongi ke ma simusla in ma sap liki na fwako lun ngun su tuku ka. A elos akfulat akmwuk lun fasin lalos, yok liki me luti lun God. (Mattu 12:9-12; 15:1-9) Ke saflaiye, metu tille luti in akfulatye akmwuk fulat lun God.
14. Fuka Jisus el mokle met su long luti lal in nunku yok ke akmwuk fulat?
14 Tia oanu elos, Jisus el srukak ke luti lal Fwin Eol a ke oiye limekosr su eneneyuk nu ke moul in kurungin: Koskusrak, payuk a fwasrelik ke inkanek lun divorce, orek mwolela, foloksak, a lungse a srunga. Ke kais sie luma inge, Jisus el aketeye ke ma mwo su e fwa ku in sikyuk kut fwin akos akmwuk fulat. Ke sripe se inge Jisus el oru in fulat akmwuk in moul lun met tuma lutlut lal. Nu ke sie me pupulyuk, fwin ke kosro, el ase nu sesr akmwuk in kurunganang orekma lasr, nunuk lasr a kena lasr: “Kutena met su ngetung nu sin mutan se in lungse fwasr nu yurul, el tufwanu orek kosro yurul insiel.”—Mattu 5:28.
15. Fuka kut ku in fwasr liki nunuk su lungse in ukwe ma sap pal nu kemwa ke inkanek sufwal?
15 Me pupulyuk se inge akkalemye nu sesr la lela kut in nunku pal nu kemwa ke nien sun a ngunin akmwuk lun Jeova. Lela kut in tia nunku mu kut ku in eis insemwomwo lun God ke orek luma su tia paye lasr. Jisus el fwakak arulanu kalem ke orekma kutasrik ou inge ke el sramsramkin pakoten a lungse lun God. (Mattu 12:7; Luk 6:1-11) Kut fwin orekmakin paye akmwuk lun Baibel, kut fwa tia orekmakin kain in akmwuk lun alu su fwak pal nu kemwa nik kom oru ma se - ku oru ma se su alukela liki ma Baibel fwak. Kut enenu in nunku yok ke akmwuk sasu lun lungse a in akos God yok liki na in orek luma mukena in alu lasr.—Luk 11:42.
Saflaiye Engun Insemwomwo
16. Akkalemye kutu akmwuk orekmakinyuk nu ke kutu ma sap in Baibel.
16 Ke kut kaifweung in akos Jeova, lela in oasr kalem na mwomwo ka nu sesr la ma sap lun God tuku ke akmwuk mwo puspis. Nu ke sie me pupulyuk, met Kristian nu kemwa enenu in fwasr liki alu nu ke me srulela, kosro, orekmakinyen sra ke mano. (Orekma 15:28, 29) Mea fwal sie met Kristian in oru ke ma inge? God el siyuk sesr in oaru nu sel mukefwunnu; kut enenu in oaru nu sin met su kut payuk nu se; a Jeova pa Met Sang Moul. (Genesis 2:24; Exodus 20:5; Sam 36:9) Fwin kut akos akmwuk inge e fwa ku in fwusesr nu sesr a kut fwa ku in orekmakin ma sap nu kemwa su tuku ka.
17. Kain in ma mwomwo fuka ku in sikyuk fwin porongeyuk a orekmakinyuk akmwuk lun Baibel?
17 Kut fwin nunku yok ke akmwuk inge a orekmakin, kut fwa ku in pulakin la ma inge mwo nu sesr. Toeni nu ke me insemwomwo lun ngun su met lun God elos engunkin pal nu kemwa pa me insemwomwo su ku in liyeyuk na paye. Nu ke me pupulyuk, met nu kemwa su tui liki sismok, a srike in moulkin sie moul nasnas, a in tia wi ituk sra, elos tia sremla nu ke kain in mas puspis. Kepanu oiye se inge, nu selos su srike in moul fwal nu ke akmwuk lun ma paye mutal elos ku in pulakin me insemwomwo yok ke akmwuk lun mani lalos, me enenu ke asrouki lalos nu sin kutu met, a me enenu in sou lalos. Kutena ma lane inge me akpayeye ke me insemwomwo su tuku ke akos akmwuk lun Jeova, ma inge nu kemwa me kasru mwomwo na paye. Tusruktu, in eis kain in me insemwomwo inge tia pa inge ma yok sripe ke akosyen akmwuk fulat lun God. Met Kristian paye elos akos Jeova meyen elos lungse el, meyen elos lungse in alu nu sel, a meyen pa inge ma paye su fwal in orek.—Fwakyuk 4:11.
18. Kut fwin lungse moul in Kristian lasr in arulanu mwo, mea kut enenu in sang kol moul lasr?
18 Akos lasr ke ma Baibel el fwak ku in kol nu ke moul mwomwo emeet, a ma inge ku in mokle pa kutu met in fwasr ke inkanek lun God. Yok liki nu kemwa moul lasr fwa akfulatye Jeova. Kut fwa ku in akilen na paye la God el lung, a el lungse in kasre kut ke inkanek mwomwo nu kemwa. Kut fwin orala sulela paye lasr in fwal nu ke akmwuk lun Baibel a in akilen me kasru lun Jeova nu sesr, na kut fwa ku in pulakin futoto paye lasr nu sel. Aok, kut fwa ku in oakiye pa akmwuk futoto lasr nu sin Papa tumasr su in kosrao.
Ya Kom Esam?
• Mea se inge akmwuk fulat?
• Fuka akmwuk el sie liki ma sap?
o• Efu ku mwo kut in orekmakin nunuk sumwos a orekma fwal nu ke akmwuk fulat?
[Box on page 28]
Wilson, sie met Kristian fwin an Ghana, el eis sie kas su akkalemye la tokin len ekasr el e fwa tari ke orekma lal. Ke len safla lal ke orekma, elos pakiyel in aknasnasye sitosa okwen managing director lun company. Ke pal se Wilson el koneak lupan sie mani ke sitosa, met lulap lal ke orekma akkalemye nu sel la God pa supwemu mani se inge meyen Wilson el e fwa tari ke orekma lal ke len inge. Tusruktu, meyen el orekmakin akmwuk lun Baibel ke oaru sumwos, paenang Wilson el folokonma mani inge nu sin director. Meyen el lut a arulanu engun, paenang director el tia lela mukena Wilson in muta ke orekma lal, a el ouyepa oru el an kilukyuk oanu sie senior member lun company staff.—Efesus 4:28.
[Box on page 30]
Rukia el sie mutan Albania su yiu 60 matwe kutu. Ke sripen fos ke sou, el tia sramsram nu sin mokul wiel ke lusen yiu 17. Na el mutamwauk in lutlut Baibel nu sin Met Lo lun Jeova a lotela la met Kristian paye enenu in oasr misla yurin kutu met a tia srukye mulat. El pre fong fon se, a fwinne fosrnga, el som nu ke loom sin mokul wiel. An nutin mokul wiel pa ikasla srungal. Meyen el arulanu lut paenang el siyuk sel Rukia: “Su mise? Mea kom oru in an inge?” Rukia el siyuk sel fwin el ku in osun nu sin mokul wiel. El aketeye nu sel la lutlut lal ke akmwuk lun Baibel a kel Jeova arulanu purakak insiel in suk misla yurin mokul wiel. Tokin elos tung a kaukye sie sin sie, elos orek kofwo ke sifwil toeni lalos inge!—Rom 12:17, 18.
[Picture on page 29]
[Picture on page 29]
[Picture on page 29]
[Picture on page 29]
“A ke el liye un met puspis, el fwasyuk nu fwin eolu; a ke el muta, met tuma lutlut elos tuku nu yurol a el mangelik a luti nu selos.”—MATTU 5:1, 2