Me Siyuk nu ke Sie Moul Loeloes
“Met, su isusla sin mutan, len pu lal, a tingtinginu ke asor. El sikme oanu sie fwokinsak a pakela, el kaengla pe oanu sie lul, a tia mutanu.”—Job 14:1, 2.
IN len inge arulanu supus met su tia insese ke aketeye lun moul futoto, fwinne kas inge simusyukla ke yiu 3,500 somla. Pal nu kemwa metu konaok la elos tia insemwomwo ke pal elos sun matwe lun moul tia pat toko na elos mutamwauk in matou a mise. Ke ma inge, akmwuk in akloesye moul arulanu puseni ke me sramsram puspis lun fwalu.
In pal lal Job met Ijipt elos kang futi ke ma lun kosro mokul meyen elos lungse in sifwil folokla nu in pal fwusr lalos. Sie nien sun yok lun orekma in suk ono in pal meeta pangpang alchemy pa in orala sie kain in ono su ku in orala moul loes. Met alchemist puspis elos lalalfongi la gold su elos sifwanu orala ku in sang moul ma patpat a orekmakinyen plate su orek ke gold ke pal in mongo ku in akloesye moul. Chinese Taoist in pal meeta elos nunku mu elos ku in ekulla ma oasr ke mano ke pal se elos orekmakin akmwuk lun meditation, asrosr ke momong, a kurungin ma elos kang, a ke ma inge elos ku in eis moul ma patpat.
Sie explorer lun Spain pangpang Juan Ponce de León el arulanu pengpeng ke orekma lal in suk me kasru mwomwo lun met fwusr. Sie taktu in century ak18 el kaifwe ke buk lal inge Hermippus Redivivus la met fwusr virgin elos enenu in muta ke sie infwokil srisrik ke pulanpal lun spring a momong lalos enenu in itukyung nu ke soko sufwu a in orekmakin ma inge oanu sie ono in akloesye moul. Sie me asor in fwak la wangin kutena akmwuk ku in oru ou inge.
In len inge, tokin 3,500 kutu yiu ke Moses el tu simusla kas lal Job, metu fwasr tari ke malem, orala tari sitosa a computer puspis, a elos eis etauk yok tari ke atom a cell. Tusruktu, fwinne yok etauk lun ma puspis, “moul lasr’u srakna futoto, a tingtinginu ke me asor.” Ya paye la in kutu an lusen moul lun metu loeselik ke century somla. Aok, ma inge sikyuk ke sripen kurunganang mano, fukoko akmwuk lalos in kurungin moul nasnas, a mwo akmwuk lalos ke nutrition. Ke sie me pupulyuk, mutamwauk ke century ak19 nu ke mutamweyen 1990, average ke moul lun met fwin an Sweden loeselik liki yiu 40 nu ke 75 ke mukol, a ke yiu 44 nu ke yiu 80 ke mutan. Tusruktu, ya kalmen ma inge pa kena lun met in moul ke lusen pal loes akfwalyeyuk tari?
Mo, meyen ke an puspis met puspis su moul loes elos ekla nu ke met matou, fwal nu ke kas lal Moses su el simusla ke yiu puspis somla srakna ku in orekmakinyuk: “Len in yiu lasr itngoul yiu a fwin ku oalngoul yiu . . . , tu a sa wanginla, a kut sokla.” (Sam 90:10) Pal futoto, ya kut ku in liye in oasr ekla? Ya met elos ku in moul ke lusen pal loeloes? Me lutlut toko e fwa sramsramkin kusensiyuk puspis inge.