Sie Buk Su Oasr Kas Lalmetmet Ka Wikin Sie Peng Nu Ke Len Inge

“MOLIN lalmetmet paye el saok yok molo liki sie mwek,” pa inge ma met patriarch Job el liye, su wangin alollo la el sie mokul kasrup emeet in len lal. (Job 1:3; 28:18; 42:12) Paye, lalmetmet el yok liki kutena me kasrup fwin fwalu kut fwin sramsram ke me kasru su ku in orek nu sin sie met el lan kutangla ma upa ke moul lal. “Tu lalmetmet sie me liaung moul oanu mani sie me liaung moul,” Togusra lalmetmet Solomon el fwak, “a pa inge sripen etauk, tu lalmetmet me liaung moul lun el su ma la.”​—Ekklisiastis 7:​12.

Tusruktu kain in lalmetmet inge ku in konoiyukyuk oiye misinge? Met puspis elos som nu yurin met sim newspaper ku magasin, met psychologists, met psychiatrists, ouyepa nu sin met kalkal ke aunsif, a nu sin driver ke taxi ke ma upa lalos. A met lalmetmet puspis elos akola in sang kas in kasru ke ma puspis​—ke sie molo. Tusruktu, pal puspis, kain in “lalmetmet” inge ku in kol nu ke me asor, ku kutupal ongoiye. Ke ma inge fuka kut ku in konaok lalmetmet na paye?

Jisus Kraist, su yok etauk ke mokuikui lun met, el fwak kas inge ke sie pal: “A lalmetmet aksumwosyeyuk ke orekma la.” (Mattu 11:19) Lela kut in loang nu ke ma upa puspis su pengpeng ke moul lun met a tuni kain in kas lalmetmet fuka kasrelos na paye a ma inge yok liki molin sie “mwek” a elos eis ma lane yok ka.

Ya Kom Keok ke Sie Me Asor Yok?

“Fwin century ak20 el kol nu ke me asor, na Me Asor Lulap e ku in liyeyuk ke safla lal,” pa inge ma International Herald Tribune lun an London el fwak. El ouyepa fwak la “lutlut se meet lun fwalu nu fon ke me asor yok akkalemye la yokyokelik a upa tulokinye kapkapek su wangin tui akmwuk koluk lun fwal se inge. Ke mutanfwal puspis su tia oanu sie oanu Taiwan, Lebanon a New Zealand oasr fwil sasu lalos su sikyuk ke inkanek takla a arulanu fwusesr in sun me asor yok.” Met nu kemwa su isusla tokin 1955, elos fwusesr in sun ma upa su tuku ke me asor lulap, su pal tulo yok liki papa a nine matu kielos.

Pa inge ma sikyuk nu sel Tomoe, su keok ke me asor lulap paenang apkurun in len nu kemwa el on na ke bed kiyel. Meyen el tia ku in liaung tulik mokul nutul su yiu luo matwe, paenang el folokla nu in loom sin papa a nine kiel. Tia pat tok, sie mutan atalani su oasr pa tulik mutan nutul oanu matwen tulik mokul nutul Tomoe el kamwukyak sel. Ke pal se ma Tomoe el fwak nu sin mutan atalani lal ke ma el pula ke moul lal su oanu wanginla sripe, mutan atalani lal el akkalemye nu sel sie fus ke sie buk. Su rid ou inge: “Muta el tia ku in fwak nu ke pao: ‘Wangin enenu luk nu sum’; ku ouyepa sifwe nu sin nie: ‘Wangin enenu luk nu sum.’ Tusruktu, laan mano nu kemwa su oasr munas arulanu yok me enenu la.”a Sronin mutal Tomoe surorla meyen el akilen la met nu kemwa oasr sripe nu fwalu a elos nu kemwa eneneyuk.

Mutan atalani lal inge kaifwe nu sel in loang nu ke buk se su ma akkalemye kas inge ka. Tomoe el insese, tusruk el tia oru kutena ma ne ke pal inge a tia pa oru kutasrisrik mwolela. Mutan atalani se lal inge kasrel ke shopping, a el wilul ke akoeyen me mongo len nu kemwa. Tokin malem se, Tomoe el mutamwauk in tukakek ke lututeng nu kemwa, in owo, aknasnas loom, orek shopping, a in akola mongo in eku, oanu kutena mutan su oasr sou la elos oru. El enenu in kutangla kain in ma upa puspis, tusruktu el fwak, “Nga lalalfongi la fwin Nga fwasr tokin kas lalmetmet su Nga lotela na Nga etu la Nga e ku in oru orekma luk.”

In orekmakin lalmetmet su el konaok, Tomoe el kutangla me keok lun kais sie len a me asor lulap puspis lal. Ke pal inge Tomoe el orekma len nu kemwa in kasru kutena met in ku in orekmakin kas mwolanu a lalmetmet su kasrel in kutangla ma upa puspis su sunol. Kas lalmetmet a mwolanu inge oasr ke buk matu su oasr peng mwo ka nu sin kain in met nu kemwa in len inge.

Ya Kom Sun Ma Upa in Loom Sum Sifwanu?

Fwin fwalu nu fon pisen divorce arulanu puseni. Ma upa in loom arulanu yokyokelik ke mutanfwal puspis fwin an Oriental, su ke pal somla elos arulanu akfulatye futoto lun met se met se in sou. Piye an kut e ku in konaok kolyuk lalmetmet a mwolanu ke moul in payuk su ku in me kasru na paye?

Tuni ma sikyuk nu sel Shugo a Mihoko, seanyen se su oasr ma upa sikyuk pal nu kemwa ke moul in payuk laltal. Elos akukuin pal nu kemwa fwinne ke ma srisrik. Shugo el mongsa, a Mihoko el folkas a pal nu kemwa mokul tumal suk ma tafongla lal. Mihoko el nunku mu, ‘Arulanu upa nu sesr in insese la ke kutena ma.’

Sie len oasr mutan se muteta yurul Mihoko a el ridi nu sel kas inge ke sie buk: “Ke ma nu kemwa komwos lungsumwos met in oru nu sumwos, komwos in ouyepa oru ou inge nu selos.”b El fwinne supwar ke alu, tusruktu Mihoko el insese in lutlut ke buk inge su akkalemye kas inge. El pwar in lutlut oru kapkapek yok ke oiyen moul in payuk lal. Paenang, ke pal se ma sie me solsol nu sel in wi ke sie meeting su sramsramkinyuk buk inge Making Your Family Life Happy, Mihoko​—a mokul tumal​—eltal insese arulanu yok ka.c

Ke meeting, Shugo el akilen la met nu kemwa su wi elos orekmakin na paye moul lalos fwal nu ke ma elos lotela tari a lumalos arulanu insemwomwo ke oiyen moul lalos. Paenang mokul tumal el engun in liye buk se su mutan kiel el orekmakin ke lutlut lal. Tia pat tok, oasr sie kas su purakak nunuk lal: “El su pat in mulat, oasr etauk lulap yuro, a el su monkeke akfulatye ma lalfon.”d Tusruktu enenu pal yok meet liki el ku in orekmakin ma sap inge ke moul lal, a oasr ekla srisrik lal mutamwauk in akilenyuk sin met nu kemwa su futoto nu sel wekunang mutan kiel.

Ke pal se ma mutan kiel el liye ekla lun mokul tumal, Mihoko el ouyepa mutamwauk in orekmakin ma nu kemwa el lotela tari. Sie ma sap su arulanu kasrel pa: “Nik komwos nununku, tu komwos in tia nununkeyuk; tu ke nununku se su komwos nununku ka, komwos fwa nununkeyuk ka”e Ke ma inge Mihoko a mokul tumal elos sulela in sramsram ke ma mwo su elos oru a fuka elos ku in akkapye ma inge a in tia suk ma tafongla lun sie sin sie. Mea fwokin ma inge? Mihoko el esam: “Ma inge el ore yu in arulanu engun. Kut oru ou inge ke pal in mongo in eku ke fong nu kemwa. Wekunang tulik mokul nutusr su yiu tulo matwe el wi kut pa in sramsram. Kain in akmwuk ou inge wise misla a insemwomwo na paye nu sesr!”

Ke pal se ma sou se inge orekmakin ke moul lalos me kai mwomwo su elos eis, ke ma inge yok kutangla lalos liki ma upa puspis su arulanu akmunasyelos a kunausla futoto lalos sie sin sie. Ya ma inge tia yok molo nu selos, yok liki molin sie mwek?

Ya Kom Lungse Oru Sie Akmwuk Mwo nu ke Moul Lom?

Met puspis ke len inge, kafofo ke me kasrup pa nien sun yok emeet ke moul lalos. Tusruktu, sie met business kasrup fwin an United States su sang million puspis ke mani lal nu sin sie charity el fwak ke sie pal’a: “Mani el me purakak yok nu sin met puspis, tusruktu wangin kutena met su ku in orekmakin pair luo ke faluk ke pal siefwunnu.” Arulanu supus met su insese ke ma paye se inge a supus liki panu met su tui in suk me kasrup.

Hitoshi el kapek ke moul sikasrup, paenang oasr kena lulap lal in ekla met kasrup. Tokin el liye la fuka met sang sowemol el mokle met su eis sowemol fwal nu ke lungse lalos sifwanu, el mutamwauk in nunku: “El su srukye a eis mani yok elos pa kutangla pal nu kemwa.” Hitoshi el lalalfongi yok ke ku lun mani paenang el nunku mu fwinne moul lun met ku in moliyukla ke mani. In eis me kasrup yok, el arulanu kurunganang business lal ke plumbing, a el orekma len nu kemwa, a tia eis kutena mongle. El fwinne kaifweung na paye, Hitoshi el akilen la, oanu sie subcontractor, ku lal tia ku in oanu sie ke ku lun contractor su sang nu sel orekma. Me asor a sensen ke banckrupt oasr ke insiel len nu kemwa.

Na, oasr sie mokul su tuku nu ke srungal lal Hitoshi a siyuk sel el fwin etu la Jisus Kraist el mise kel. Meyen Hitoshi el pulakin la wangin kutena met su lungse in mise ke kutena met oanu el, paenang ma inge purakak insiel a el insese in akyokye sramsram laltal. Wik toka, el wi sie toeni su oasr me sramsram orek ka, a el lut na paye ke ma el long su sapkinyuk nu sin metu in ‘srukye sie muta mwo.’ Met sramsram el aketeye la sie “muta” mwo el loang nu ke pal fwasru a el loang yok ke ma lun ngun; tusruktu, sie muta “koluk,” ku “sok” el loang mukena ke kena lun ikwe misinge a tia nunku ke pal fwasru.” Oasr sie kai fwak, “Tu yen ma saok lomwos on we, insiomwos fwa on we pa,” arulanu purakak na paye insiel.f La oasr ma saok liki orekma in suk me kasrup! El sonna long ma inge ke kutena pal.

Meyen el pwar ka, paenang el mutamwauk in orekmakin ma el lotela tari. El mutamwauk in suk meet ma lun ngun ke moul lal a tia suk meet mani. El mutamwauk pa in liaung a sang pal yok ke ma enenu lun sou lal nu ke ma lun ngun. Aok, kalmen ma inge pa el tia enenu in orekmakin pal lal nu kemwa in suk mani, fwinne ou inge, business lal arulanu kapkapek. Efu?

Oiye lun keke lal ekla nu ke oiye kulang a lungse a misla ke pal orek kai nu sel ke moul lal. El arulanu lungse kas in kasru inge: “A inge komwos sisla ma inge nu kemwa, mulat, koskosrok, nunuk koluk lain met, kaskas ko, a kas fokfok liki oalumwos. Nik komwos kikiap nu sin sie sin sie. Tu komwos sisla tari met matu wi orekma lal. A nukomang met sasu su aksasuyeyuk nu ke etauk, oanu luman el su Oral.”g In fwasr tokin kas in kasru inge fwa oru lan kasrup, tusruktu “met sasu” su arulanu purakak met lal in filiye lalalfongi lalos nu sel. Aok, kas lalmetmet a mwolanu inge su el konaok arulanu kasrel in kutangla ma upa ke moul lal. Nu sel, molin ma inge yok liki molin sie bag in mwek ku mani.

Ya Kom Ikasla Bag Sa?

Ya kom ku in akilen bag in lalmetmet su arulanu yok sripe nu sin kais sie met ke me pupulyuk lung inge? Pa inge lalmetmet mwolanu su tuku ke Baibel, pa inge buk se ma yok emeet kiteye a ku in konoiyukyuk in an nu kemwa fwin fwalu. Saap oasr buk se inge nutum ku fwusesr nu sum in eis buk se inge. Aok, sie bag su nenela ke mwek saok el tia sang kasru nu sin met su ma la fwin tia orekmakin, e oupanu Baibel su oasr yurom a kom fwin tia orekmakin ma inge wangin sripe. Efu kom ku tia ikasla bag sa, ke kas pupulyuk, a orekmakin kai lalmetmet a kai mwolanu lun Baibel a liye la fuka ma inge el ku in kasru kom in kutangla ma upa puspis lun moul?

Fwin utokut nu sum sie bag su sisisla ke mwek, ya kom tia pulakin insemwomwo, a kaifweung in suk la su sot nu sum bag se inge tu kom in ku fwak kulo nu sel? Ya kom etu la su Met Sang se inge kut fwin sramsram ke Baibel?

Baibel el akkalemye la su Srupon lalmetmet su ku in konoiyukyuk in Baibel ke pal se ma el fwak: “Baibel nu kemwa etuku ke ngun lun God a oasr sripe in luti.” (2 Timote 3:​16) El ouyepa aketeye nu sesr la “kas lun God el ku.” (Hibru 4:​12) Paenang kas lalmetmet su ku in konoiyukyuk in Baibel arulanu fwal nu ke pal a arulanu yok kasru nu sesr misinge. Met Lo lun Jeova elos engun in kasru kom in akyokye lutlut lom nu sin Jeova God, su srupon lalmetmet a kulang, kom in ku in ekla sie met su akola in eis “bag lun lalmetmet’ su oasr ke Baibel​—oasr sie buk nu ke lalmetmet su oasr peng mwo ka nu sin met nu kemwa ke len inge

[Footnotes]

[Box/Picture on page 4]

Sie Kas Lalmetmet Tu in Srukye Sie Nunuk a Pulakin Sumwosmwos

“Jeova kom fwin akilenye ma koluk, O Jeova, su a fwa tu? A oasr nunuk munas yurom, tu met elos fwa sangeng sum.”​—Sam 130:​3, 4.

“Sie inse insemwomwo oru sie muta engun, a ke asor lun inse musalla nguna.”—Soakas 15:13.

“Nik komwos sumwosmwos yok liki ma fwal, sifwanu ore kom lalmetmet yok liki ma fwal. Efu kom ku sifwanu kunauskomla?”⁠—Ekklisiastis 7:​16.

“Insemwomwo in sang yok liki insemwomwo in eis.”​—Orekma 20:35.

“Komwos in mulat, a tia orek ma koluk; tia lela fwatu in tili fwin mulat lomwos.”​—Efesus 4:​26.

[Box/Picture on page 5]

Kas Lalmetmet Ke Sie Sou Insemwomwo

“Yen wangin pepu we, nunuk meeta aklusrongtenyeyuk, a ke oasr met papu puspis elos oakiyuki.”​—Soakas 15:22.

“Insien met etu sun etauk, a sren met lalmetmet suk etauk.”​—Soakas 18:15.

“Sie kas fwakyuk fwal oanu appel in gold in kraun silfer.”—Soakas 25:11.

“Muteng nu sin sie sin sie, a nunuk munas nu sin sie sin sie, fwin oasr yurin kutena met kas in lain siepa. Oanu Jeova el nunuk munas nu sumwos, komwos in ouyepa oru ou inge. A fwin ma inge nu kemwa komwos in nukomang lungse, su me kapur lun sumwosna.”​—Kolosse 3:​13, 14.

“Komwos etu ma inge, met lili kulu luk. A lela tu met nu kemwa in sa in long, a pat in kaskas, a in mulat.”​—Jemes 1:​19.

[Box/Picture on page 6]

Kas Lalmetmet Su Ku in Kasru ke Kutangla ke Moul

“Me paun kikiap me srungeyuk nu sin Jeova, a me paun sumwos me insemwomwo yurol.”—Soakas 11:1.

“Fulang fwasr meet liki kunausten, a sie inse fulat meet liki putatla.”​—Soakas 16:18.

“El su tia sifwanu liaung insie oanu sie siti su musalla a wangin pot ka.”​—Soakas 25:28.

“Nikmet sa insiom in mulat, tu mulat on in imwen met lalfon.”​—Ekklisiastis 7:9.

“Sisla bred nom fwin kofu, tu kom fwa konoiyuk tokin len puspis.”​—Ekklisiastis 11:​1, NW.

“Komwos in tia lela kas fokfok in som liki oalumwos, a kutena su mwo, kas in musaiyuk fwal nu ke enenu, tu in sang kulang nu sin su porongo.”​—Efesus 4:​29.

[Picture on page 7]

Lutlut ke Baibel pa step se meet tu in ekla sie met su akola in eis “bag lun lalmetmet”