Me Kasru Na Paye ke Sou

“Tia koluk in fwak la sou fwin an Merike elos sun ongoiye. Pa inge mukena kas fwal su kut ku in orekmakin kut fwin tuni pisen fwasrelik lun sou, isusla lun tulik su wangin papa, orekma koluk a orekma silolel lun mokul nu sin mutan kiel ku lun mutan nu sin mokul tumal.”

KAS inge lun sie met sramsram ke television pangpang Tom Brokaw fwin an United States fwal pa in orekmakin ke mutanfwal puspis. Mea kalmen ongoiye se inge?

Ke inkanek puspis sou nu kemwa elos oanu kofwen musa lun mutanfwal nu kemwa. Fwin sou el sun ma upa na mutanfwal el sun pa ma upa. Sayen ma inge, sou el srupon me kasru ke ma enenu lun tulik ke ikwe a ke lungse su tuku sin papa a nine. Pa inge an se su elos eis lutlut saok emeet ke moul lalos. Fwin sou el muta in ongoiye, kain in me lutlut fuka tulik nu kemwa elos ku in eis? Fuka elos ku in eis inse misla? Kain in kapek fuka ku in liyeyuk nu selos elos fwin matula?

Ya oasr kutena me kasru ke sou ke pal in ongoiye se inge? Aok, oasr. God el oakiye sou. (Genesis 1:​27, 28) A el ase nu sesr kas in kol mwomwo ke sou su oasr ke Kas lal, Baibel. (Kolosse 3:​18-21) Paye, kut tia ku in ekulla sou nu kemwa, tusruktu kut ku in orekmakin kai lun Baibel ke sou lasr. Kut lungse in akkalemye nu sum kutu met su oru orekma inge a ke fwako mwomwo su elos eis.

Fwasr Liki Fwasrelik

Percent 50 kutu lun met payuk ke an puspis elos safla nu ke fwasrelik. Sie ongoiye lulap pa inge ke akmwuk futoto lun payuk! Paye, papa a nine puspis su mukena kurunganang tulik nutulos ke sripen ma elya inge elos kaifweung in oru kunokon lalos. Tusruktu, apkurun met nu kemwa elos insese la arulanu mwo fwin seanyen se el aksum wosye ma upa lalos sifwanu a in tukeni na muta.

Moul payuk lun seanyen se fwin an Solomon Island el kol nu ke ongoiye. Mokul tuma, su tulik nutin sie met lulap we, el arulanu silolel a pukanten orekma koluk lal. El oru in arulanu upa moul lun mutan kiel paenang el srike in unilye sifwanu. Tokin sie pal, mokul tumal el insese in lutlut Baibel nu sin Met Lo lun Jeova. El lotela kutena met su lungse in akinsemwomwoye God el tia enenu in etu mukena mea ma koluk a el enenu in “srunga ma koluk.” (Sam 97:10) Wikin ma inge pa srunga ke kas kikiap, pusrapasr, orekma silolel, a srui. El filiye ke insiel kai inge a tia pat toko el mutamwauk in kutangla liki oiye koluk a mongsa lal. Mutan kiel el arulanu lut ke ekla lulap lal, a oiyen moul in payuk lalos arulanu kapkapek, kulo ke me purakak mwo lun Kas lun God.

Fwin an South Africa sie mutan su wi Met Lo lun Jeova el long la mutan boss lal ke orekma a mokul tumal elos nunku in fwasrelik. Met Lo inge el sramsram nu sin boss lal ke nunuk lun God ke fwasrelik a el sang nu sel buk inge su oasr sifwe The Secret of Family Happiness. Buk inge, orekla sin Met Lo lun Jeova, el akfulatye ma sap lun Baibel su fwal nu sin met payuk, el aketeye yok fuka Baibel el ku in kasru seanyen in aksumwosye ma upa. Mutan boss lal a mokul tumal elos tukeni in rid buk inge a kaifweung in orekmakin kai lun Baibel su oasr ka ke insielos kemwa. Fwokin ma inge, elos sulela in tia fwasrelik​—sulpa, sie seanyen payuk moliyukla liki fwasrelik ke pal se ma elos orekmakin kai lun Baibel.

Kain in Alu Puspis

Fuka ma sikyuk ke seanyen payuk se su oasr alu luo? Baibel el kai sumwos nu sin met Kristian in “mari in Leum mukena.” (1 Korint 7:​39) Tusruktu, kutupal, mokul tuma ku mutan kie el ekulla alu lal. Ya pa inge saflaiyen moul payuk? Mo.

Fwin an Botswana sie mutan su tufwanu ekla Met Lo lun Jeova elos siyuk sel fuka lalalfongi sasu lal ekulla moul lal. El siyuk sin mokul tumal in topuk kel, a pa inge ma el fwak: “Tokin mutan kiuk el ekla Met Lo lun Jeova, Nga liye ma mwo puspis su ekla kel. Oasr yurol ingenu sie kain in ku, lalmetmet su wangin yurol in pal meeta. Oasr yurol ku a kaifweung in tui in orekmakin paip, sie kain in munas su Nga tia kutangla nu ke pal inge. Mutan kiuk el arulanu futoto a lungse tulik nutusr, a Nga a kutu met ke pal inge. El mongfwusesr na paye, yokna nu sin tulik. Nga liyel orekmakin pal ke orekma lun forfor, el srike in kasru kutu met in akkapye oiyen moul lalos. Nga liye tu oasr pa ma ekla mwo ke moul luk sifwanu. Nga lalalfongi la ma inge sikyuk ke sripen me srikasrak mwo lal.” Fuka sie me kasru yok na paye nu sin seanyen payuk inge kai lun Baibel! Met puspis su tianu wi Met Lo elos ouyepa akkalemye kain in lalalfongi inge nu sin mutan kielos ku mokul tumalos su Met Lo.

Ke Pal Se Ma Papa El Pilesru Kunokon Lal

Futoto inmaslon papa a tulik nutul pa key ke sou fukoko. Met sap Poul el kai: “A komwos, papa tuma, komwos in tia angon tulik nutumwos nu ke mulat; a komwos in oakoakelos in kai a kaiyuk lun Jeova.” (Efesus 6:4) Ke ma inge, arulanu kalem paenang, sie me lutlut ke me rid inge The Wilson Quarterly el sis ma upa puspis nu sin papa nu kemwa su tia oru kunokon lalos. Me lutlut inge el fwak: “Inmaslon 1960 a 1990, pisen tulik su tia muta yurin papa tumalos el kapek pus liki pal luo . . . Pilesru ke kunokon lun papa nu sin tulik nutul pa sie me purakak yok ke ma upa yok puspis su arulanu akkeokye met Merike.”

Ya kalmen ma inge pa tulik nu kemwa su tia eis me kol sin papa tumalos elos fwa kol nu ke ongoiye? Mo. Met sim lun Sam in pal meeta el fwak: “Ke papa tumuk a nine kiuk elos fwasr liki yu, na Jeova el e fwa srukyuyuk.” (Sam 27:10) Sie tulik mokul eu matwe fwin an Thailand el konaok la kas inge arulanu paye. Nine kiel el som lukel ke el srakna awowo, a papa tumal el srungel, paenang el likiyel nu su sin nine matu kiel. Meyen el pulakin la wangin met lungse el, paenang tulik mokul inge el ekla tulik koluk se a el ekla tulik pengpeng su lungse in uni kutu tulik. El aksangengye pa nine matu kiel. Met Lo lun Jeova luo su wi orekma lun forfor pal nu kemwa, elos liyel tu pal nu kemwa likin Kingdom Hall, sie len, eltal sulel in muteta nu in loom seltal’u.

Elos sramsram sel ke God​—el oanu sie Papa, el lungse tulik nutul. Elos ouyepa sramsram nu sel ke sie paredais fwin fwalu su God el mwolela nu sin met oaru. (Fwakyuk 21:​3, 4) Ma inge nu kemwa purakak insien tulik mokul inge, a el foloko nu yurol ke len nu kemwa tu lan akyokye etauk lal. Met Lo lun Jeova elos fwakak nu sel la el fwin lungse God in ekla oanu Papa tumal el enenu in tia sifwil uni kutu tulik. Ma inge fwal nu ke kas lal Poul nu sin met Rom: “Komwos fwin ku, oanu on yuromwos, komwos misla yurin met nu kemwa.” (Rom 12:18) El ouyepa enenu in akkalemye kulang nu sin nine matu kiel (1 Timote 5:​1, 2) Tia pat toko, el mutamwauk in orekmakin ke moul lal kai lun Baibel​—wangin alollo ma inge arulanu akmwoye oiyen moul in sou lal a lun nine matu kiel. (Galetia 5:​22, 23) Met tulan lalos arulanu insemwomwo na paye ke ma ekla su elos liyeyuk nu sel paenang elos lungse pa tulik nutulos in lutlut ke Baibel nu sin Met Lo lun Jeova!

Sie Ngunin Misla

Met sap Poul el sim nu sin met Kolosse: “A fwin ma inge nu kemwa komwos in nukomang lungse, su me kapur lun sumwosna. A lela misla lun Kraist in leumi insiomwos.” (Kolosse 3:​14, 15) Sie inse su oasr misla a lungse el ku in oru na paye sou in oasr inse a nunuk siefwunnu. A el ku in sifwil akmwoye kitakatelik lun kais sie met in sou in pal meeta. Rukia, su muta fwin an Albania, el tia sramsram nu sin mokul wiel ke lusen yiu 17 ke sripen sie fos su sikyuk in sou. Ke pal se ma el lutlut Baibel nu sin Met Lo lun Jeova el lotela kais sie met kulansap lun God sapkinyuk in akkapye misla lalos yurin kutu met. “A lela lan suk misla, a fwasr ka.”​—1 Piter 3:​11.

Rukia el akilen la el enenu in suk misla yurin mokul wiel. El pre ke fong fon se, a ke lututeng, insiel arulanu fosnga, el som nu ke loom sin mokul wiel. Tulik nutin mokul wiel el ikasla srungal a el lut in siyuk sel: “Mea kom oru in an se inge?” Rukia el topkol ke inse mulala a fwakak nu sel la el lungse in liye mokul wiel, el aketeye nu sel la el lungse in oasr misla inmasloltal. Efu? meyen ke pal inge el akilen la pa inge ma lungse lun God. Mokol wiel el insese nu sel, a osun laltal kol nu ke kaukye sie sin sie a tung in engun​—sie sou sifwil srukye inse siefwunnu ke sripen akos ke ma sap lun Baibel.

Met Asrouki Koluk

“Ke len inge, ke sie average tulik srisrik puspis elos liye television ke lusen aur itkosr ke len nu kemwa. Ke saflaiyen lutlut lalos ke elementary, tulik srisrik el liye tari alkosr tausen kutu ke akmas a siefok tausen kutu ke orekma silolel.” Pa inge ma buk inge, The 7 Habits of Highly Effective Families el fwak. Mea fwokin ma koluk inge nu kemwa su tulik srisrik el liye? “met lalmetmet” lun fwalu elos tia insese sie sin sie ke fwokin ma inge, tusruktu Baibel el liksreni in sang kai lain asrouki koluk. Ke sie me pupulyuk el fwak: “A el su wi met lalfon fwa ngal ka.” (Soakas 13:20) El ouyepa fwak: “Aenguni yurin met kamwuk koluk me akkolukye oiye mwo. (1 Korint 15:33) Moul in sou ku in kapkapek kut fwin nunku la akmwuk inge arulanu paye, kut fwin sramsram ke asrouki ke ikwe ku ke asrouki ke television.

Sie nine fwin an Luxembourg el lutlut Baibel nu sin sie Met Lo lun Jeova. Sie len el fwak nu sin Met Lo la fong nu kemwa tulik mutan luo nutul su itkosr a alkosr matwe elos lungse in anwuk a angon sie sin sie. Met Lo inge el siyuk sin nine ke ma tulik luo nutul elos oru ke eku nu kemwa. Nine se inge el topuk a fwak la elos liye television ke pal se el oru aknasnas lal ke an in orek mongo laltal. Kain in pitse fuka elos liye? “cartoons na,” nine inge el fwak. Ke pal se ma Met Lo el fwak nu sel la kain in pitse inge el akkaklemye orekma silolel pal nu kemwa, nine kien tulik luo inge el mutamwauk in tuni ma tulik nutul elos liye.

Ke sie len toko, nine se inge el akkalemye la el arulanu lut ke cartoons su tulik luo nutul elos liye. Ma inge akkalemye sie kain in ma orekla ke nunuk su arulanu sefung a koluk su tuku yen engyengu, el uniye a kunausla ma nu kemwa su oasr ke inkanek lal. El akateye nu sin tulik luo nutul la Jeova el arulanu srunga orekma silolel a el tia engun kut fwin liye kain in orekma koluk inge. (Sam 11:5) Tulik mutan luo inge elos lungse in akinsemwomwoye Jeova, paenang elos insese in sroal liki na in liye television. Ke pal na sa, oiyeltal su lungse in angon a anwuk el ekla, a insemwomwo lun sou arulanu kapkapek.

Pa inge kutu me pupulyuk su akkalemye la orekmakinyen ma sap lun Baibel el akkapye moul in sou. Kai lun Baibel fwal nu ke kain in luma a ma sikyuk nu kemwa. El arulanu paye a oasr ku lal in purakak nu ke ma mwo. (Hibru 4:12) Ke pal se ma metu elos lutlut Baibel a kaifweung in orekmakin ma el fwak ke oaru, moul in sou akkeyeyuk, oiyen met akkapyeyuk, a tafongla tia sikyuk. Fwinne met siefwunnu in sou orekmakin kai lun Baibel, ma puspis som nu ke ma mwo. Paye ke oiyen moul nu kemwa, kut enenu in nunku ke Kas lun God fwal nu ke ma met sim lun Sam el simusla: “Kas lom lamp nu ke niuk, a kalem nu ke inkanek luk.”​—Sam 119:105.

[Picture on page 5]

Ma upa ke sou aksumwosyeyuk ke inkanek in orekmakinyen ma sap lun Baibel