Ya Kom Akkalemye Oaru Oanu Elaija?
“Nga fwa supalot nu sumwos Elaija met palu meet liki len lun Jeova, len lulap se a me aksangeng, tuku.”—MALAKAI 4:5.
“SIE fwal su milk a unni suror we.” (Exodus 3:7, 8) Pa inge an se ma Jeova el sang nu sin met Israel tukun el aksukosokyelosla liki an Ijipt ke yiu 16 B.C.E. Tusruktu liye ma sikyuk! Tukun century limekosr somla, sruf siengoul luo ke togusrai lun Israel elos muta ke sral na upa. Arulanu upa in sukok maa. Kosro puspis elos mise, a wangin af putati ke lusen yiu tulo la. (1 Togusra 18:5; Luk 4:25) Su oasr meta ke ongoiye se inge?
2 Luti kikiap pa sropon ongoiye se inge. El kunausla ma sap lun God, Togusra Ehab el payuk nu sin mutan fwisrak lun an Kenan a el lela lan wis alu lal Beal fwin an’u. Upa liki el musaiyuk tempel lun god kikiap inge fwin an Samaria, pa inge capital siti. Aok, met Israel mokleyuk in lalalfongi la alu nu sel Beal ku in wise kosrani yok ke fwako lun an’u! Tusruktu, oanu kas in sensen lun Jeova el fwak, elos nu kemwa oasr ke me sensen in ‘tula liki fwal mwo.’—Duteronomi 7:3, 4; 11:16, 17; 1 Togusra 16:30-33.
Sie Luma In Srikeye Su God Paye
3 Ke pal se ma sral el mutamwauk, met palu oaru lun Jeova pangpang Elaija el fwak nu sel Togusra Ehab kas inge: “Oanu Jeova, God lun Israel, el moul, el su Nga tu ye mutal, a fwa wangin aunfong ku af in yiu inge, a fwal nu ke kas luk!” (1 Togusra 17:1) Tukun el pulakin ma paye lun kas inge, togusra Ehab el sis ma koluk nu sel Elaija ke sripen ongoiye lun Israel. Tusruktu Elaija el topuk a fwak la ma inge sikyuk ke sripen Ehab a sou lal elos forla nu ke luti kikiap oanu met kulansap lal Beal. In aksumwosye me akukuin lulap inge, met palu inge lun Jeova el kaifwe nu sel Togusra Ehab in esani nu sie met Israel nu kemwa fwin Eol Carmel wikin met palu 450 lal Beal a met palu 400 lun Ashira. Ehab a met nu kemwa su muta ye koko lal elos tukeni nu sie fwin an we, saap elos nunku la toeni lalos inge ku in sang aksafyela pal in pao. Tusruktu Elaija el nunku yok ke sie me akukuin su yok liki. “Putaka,” el siyuk, “komwos fwa tui in maslon nunuk luo’a? Jeova el fwin God, fwasr tukol, a fwin Beal, na fwasr tukol.” A metu elos nukin ma elos e fwak.—1 Togusra 18:18-21.
4 Ke lusen yiu puspis met Israel elos srike in toeni alu lun Jeova a alu lal Beal. In etu na paye su God, Elaija el kaifwe sie akutun. El akola kao soko fwusr oanu me kise, a met palu lal beal elos akola pa kao soko. Tukun ma inge, Elaija el fwak: “Komwos fwa pang nu ke en God lomwos, a Nga fwa pang nu ke En Jeova; a God se su topuk ke e, lela lan God.” (1 Togusra 18:23, 24) Nunku ou inge, sie e tuku kosrao me pa inge topuk nu ke sie pre!
5 Elaija el suli met palu lal Beal in mutamwauk. Elos akola kao soko a filiye ma inge fwin loang oanu me kise. Tukun ma inge elos kulukyung nu ke loang a pre: “O Beal poronge kut!” Oiye se inge elos oru “lututeng me nu ke infwulwen len.” “Pang akyokye,” Elaija el aksruksrukelos. Saap el kafofo ke ma se, “ku saap el motul, a mwo in oaksalak!” Tia pat toko met palu lal Beal elos wowoyuk ke pusra lulap. Liye! Sifwanu luselos oanu manu lalos ke mitmit a mitmitkuf, nu ke pal sra srola lukelos. Fuka yokiyen pusra lalos meyen 450 nu fon elos wowoyuk ke pusra lulap! Tusruktu wangin topuk.—1 Togusra 18:26-29.
6 Pal lal Elaija el tuku. El aksasuye loang lun Jeova, el oru soko luf in raunela, el takunla me kise lal. Tukun ma inge el okoila kof nu fwin etong a fwin me kise furur. Tub eot siengoul luo ke kof elos okoila nu ke loang nu ke na kof suror raunel loangu. Nunke me purakak yok inge ke inse ke pal se ma Elaija el pre: “O Jeova, God lun Ebream, lun Isaak, a lun Israel, lela in eteyuk misinge tu kom God in Israel, a tu Nga met kulansap lom, a tu Nga oru ma inge nu kemwa ke kas lom. Poronge yu, O Jeova, poronge yu, tu met inge fwa etu tu Kom, Jeova, God, a tu kom sifwil forokmu insielos.”—1 Togusra 18:30-37.
7 In topuk nu ke pre lal Elaija, ‘e lun Jeova putatla, a esukak me kise furur, a etongu, a eotu, a kutkut, a loala kof in lufu.’ Met e nu kemwa fwaksifwe a fwak: “Jeova, el God! Jeova, el God!” (1 Togusra 18:38, 39) Elaija el oru orekma yok. El sapkin nu sin met: “Eis met palu lal Beal! Nik komwos lela sie selos in kaengla!” Tukun anwuki lun met palu inge nu kemwa ke infwal Kaison, kosrao losla ke pukunyeng. Ke saflaiye af matol tuku a aksafyela pal in pao lun an’u!—1 Togusra 18:40-45; srike liye Duteronomi 13:1-5.
8 Len lulap na paye pa inge! Jeova el kutangla ke me srifwe yok inge nu sin God paye. Sayen ma inge, ma sikyuk inge sifwil forokla insien met Israel nu sin God. Ke ma inge, a ke kutupa inkanek, Elaija el akpayeye la el sie met palu oaru, el orekma na paye ke sie kunokon fwal nu sin met palu.
“Elaija, Met Palu” El Fwa Tuku?
9 Tukun kutu pal, ke inkanek lal Malakai, God el palye: “Liye! Nga fwa supalot nu sumwos Elaija met palu meet liki len lun Jeova, len lulap se a me aksangeng tuku. A el e fwa furokla insien papa nu sin tulik nutu, a insien tulik nu sin papa tuma; saap Nga fwa tuku a uni fwalu ke me selnga!” (Malakai 4:5, 6) Elaija el moul yiu 500 kutu meet liki kas se inge sikyuk. Meyen kas palu pa inge, paenang met Ju ke century se meet C.E. elos sano ke tuku lal Elaija in akpayeye kas palu inge.—Mattu 17:10.
10 Ke ma inge, su, Elaija se inge su e fwa tuku? Akilenyuk ma inge ke pal se ma Jisus el fwak: “A ke len lal Jon Baptais nu inge met elos oikusiuk nu in togusrai in kosrao a elos su oikusiuk eis ke ku. Tu met palu nu kemwa a ma sap palye nu kel Jon; a komwos fwin kena etu ma se inge, el inge Elaija, su e fwa tuku,’ ” Aok, Jon Baptais el oanu Elaija. (Mattu 11:12-14; Mark 9:11-13) Sie lipufon el fwak kas inge nu sel Zekaraia, papa tumal Jon, “el fwa fwasr ye mutal in ngun a ku” a el “akola nu sin Jeova sie mutanfwal lemla nu sel.” (Luk 1:17) Baptais su Jon el oru sie akul ke auliyuk lun sie met ke ma koluk lal lain ma sap, a ma inge sang me kol nu sin met Ju ke Kraist. (Luk 3:3-6; Galetia 3:24) Ke ma inge, orekma lal Jon pa ‘in akola nu sin Jeova sie mutanfwal lemla nu sel.’
11 Orekma lal Jon Baptais oanu “Elaija” akkalemye la “len lun Jeova arulanu futoto. Met sap Piter el ouyepa akkalemye futoto lun len inge su God el oru orekma lal lain met lokwalok lal a molela met lal. El akkalemye la menmen su sikyuk ke len in Pentecost 33 C.E. sie akpayeye ke kas palu lal Joel ke okoila lun ngun mutal lun God. Piter el akkalemye la ma inge enenu in orek meet liki “len lulap a me aksangeng lun Jeova tuku.” (Orekma 2:16-21; Joel 2:28-32) Jeova el akpayeye kas lal inge ke yiu 70 C.E. ke pal se ma el lela met solse lun Rom in oru nununku mutal lain mutanfwal su tia eisla mwen nutul.—Daniel 9:24-27; Jon 19:15.
12 Tusruktu, srakna oasr ma puspis su e fwa tuku tukun 70 C.E. Met sap Poul el kapsreni tuku lun “len lun Jeova” ke oasr tari lun Jisus Kraist. Sayen ma inge, met sap Piter el sramsram ke len ingo in kapsreni nu ke “kosrao sasu a fwalu sasu” ke pal fwasru.” (2 Tessalonika 2:1, 2; 2 Piter 3:10-13) Esam la Jon Baptais el oru orekma oanu orekma lal Elaija meet liki “len lulap lun Jeova” tuku in yiu 70 C.E. Toeni lun ma inge nu kemwa akkalemye la oasr ma se ma yok liki su apkurun in tuku oanu ma Elaija el oru meet. Mea ma inge?
Oasr Yurolos Ngun Lal Elaija
13 Orekma lal Elaija oanu sie ke orekma lal Jon Baptais, a ku in liyeyuk pa ke orekma lun met Kristian akmusrala ke pal in ma upa inge su ku in kol nu ke tuku lun “len lun Jeova.” (2 Timote 3:1-5) Meyen oasr yurolos ngun a ku lal Elaija, paenang elos sang kasru yok ke alu paye. Ma inge arulanu yok sripe na paye! Tukun mise lun met tumal lutlut lal Jisus, oasr luti kikiap su ilyuk nu sin met Kristian, oanu me luti lal Beal su arulanu kapkapek fwin an Israel in len lal Elaija. (2 Piter 2:1) Met puspis su ekin Kristian elos mutamwauk in toeni me luti a orekma kikiap ke alu lun met Kristian. Ke sie me pupulyuk, elos srukye me luti lun met Pegan ke ngun su oasr yurin met su tia ku in mise fwinne ma inge wangin in Baibel. (Ekklisiastis 9:5, 10; Ezekiel 18:4) Met luti kikiap lun Kristendom elos tui in orekmakin en God paye, Jeova. A elos alu nu ke sie Trinity ku God tulo in ma siefwunnu. Elos ouyepa srukye orekma nu sel Beal ke pal se elos epasr nu ke me srulela lal Jisus a nine kiel, Mary. (Rom 1:23; 1 Jon 5:21) Tusruktu tia pa inge nu fon.
14 Mutamwauk century 19 nu ke pal inge, met kol lun Kristendom ke alu puspis elos akkalemye alollo ke ke ip puspis lun Baibel. Ke sie me pupulyuk, elos tia lalalfongi ke me sramsram in Genesis ke ma orekla a elos kaksakin luti lu evolution, a fwakak ma inge la tuku ke “science.” Ma inge sie me lain ke luti lal Jisus a met sap lal. (Mattu 19:4, 5; 1 Korint 15:47) Tusruktu, oanu Jisus a met tumal lutlut lal in pal meeta, met Kristian akmusrala misinge elos srukye a kaksakin luti lun Baibel ke ma orekla.—Genesis 1:27.
15 Ke pal se ma fwalu se inge el ilyuk nu ke “pal safla,” sie sral ke ma lun ngun arulanu oasr yurin Kristendom. (Daniel 12:4; Emos 8:11, 12) Tusruktu u srisrik lun met akmusrala Kristian elos insemwomwo in eis me kite ke ma lun ngun su tuku sin God ke “pal fwal,” oanu Jeova el oru meet nu sel Elaija, ke pal se ma el kitel ke lusen pal in sral ke len lal. (Mattu 24:45; 1 Togusra 17:6, 13-16) Eteyuk meet ke e se inge International Bible Students, met kulansap oaru inge lun God pangonyuk tok ke e se inge Met Lo lun Jeova su fwal nu ke Ma Simusla.—Isaia 43:10.
16 Elaija el moul fwal nu ke e lal, su kalmekin “God Luk pa Jeova.” Oanu me rid lun met kulansap lun Jeova ke len inge fwin fwalu, The Watchtower el kaifweung na in orekmakin en God. Ke ma paye, ke issue akluo lal (August 1879) el akkalemye lalalfongi lal la met kasru ke magasin inge pa Jeova. Me rid inge a kutupa me rid lun Watch Tower Society elos tukakin me luti kikiap su wangin in Baibel lun Kristendom a alu kikiap nu kemwa in Babulon lulap, a in pal se na el srukye ma paye lun Kas lun God, Baibel.—2 Timote 3:16, 17; Fwakyuk 18:1-5.
Oaru Ye Me Srifwe
17 Pulakin lun met kol ke alu ke pal se ma tukakinelos, oanu pulakin lal Jezebel ke pal se ma el long la Elaija el uniye met palu lal Beal. El supwela nu sin met palu oaru lun Jeova sie met roso su akkalemye la Jezebel el oru inkanek tu lan unilye. Ma inge tia me aksruksruk, meyen Jezebel el uniye tari met palu puspis lun God. Ke sripen sangeng, Elaija el kaeng som nu Epang nu Roto fwin an Beer-sheba. El likiye met kulansap lal we, a el sulpa fwafwasyesr, nu ke na el sun yen mwesis, a pre in mise. Tusruktu Jeova el tia sisla met palu lal. Sie lipufon el sikme nu sel Elaija in kasrel ke fwafwasryesar loeloes nu ke Eol Horeb. Ke ma inge el eis me kasru ke fwafwasyesr lal ke lusen len 40 ke mail 190 kutu. In Horeb, God el sramsram nu sel tukun el akkalemye ku sakuruk lal ke sie eng yok, kusrusr, a e. Jeova el wangin ke ma sikyuk inge nu kemwa. Ma inge nu kemwa sikyuk ke inkanek lun ngun mutal lal, ku lal. Tukun ma sikyuk inge nu kemwa Jeova el sramsram nu sin met palu lal. Nunku fuka ma Elaija el liye a pula ingenu kemwa arulanu akkeyel. (1 Togusra 19:1-12) Fuka fwin, oanu Elaija, kut pulakin sangeng ke pal se ma met lokwalok lun alu paye elos akola in oru ma koluk nu sesr? Ma sikyuk nu sel Elaija enenu in kasru kut in akilen la Jeova el tia likiye met kulansap lal.—1 Samuel 12:22.
18 God el oru in kalem nu sel Elaija la srakna oasr ma el enenu in oru oanu sie met palu. Fwinne ou inge, Elaija el nunku la el mukena lula sin met kulansap oaru lun God fwin an Israel, Jeova el akkalemye nu sel la srakna oasr 7,000 met su tia alu nu sel Beal. Ke ma inge God el supwela Elaija ke kunokon lal. (1 Togusra 19:13-18) Oanu Elaija, saap met lokwalok lun alu paye elos suk kut. Saap kut ekla me srungeyuk upa, oanu Jisus el palye. (Jon 15:17-20) Oasr pal, saap kut pulakin alollo ke pal fwasru. Tusruktu, kut ku in oanu Elaija, su eis me kasru mutal, ke ma inge el tafwela na ke orekma oaru lal nu sin Jeova.
19 Ke sripen kolyai upa ke lusen Meun Lulap I, kutu sin met Kristian akmusrala elos sremla nu ke sangeng a elos tui ke orekma in luti. Elos tafongla in nunku la orekma lalos fwin fwalu aksafyeyukla tari. Tusruktu, God el tia sisilosla. A, el pakomuta in sang kasru nu selos, oanu el oru sel Elaija meet. Oanu Elaija, met akmusrala oaru inge elos eis kas in kai mutal a sifwil kafofo ke orekma. Elos ngetuk nu ke me sang yok in luti peng mwo lun Togusrai.
20 Ke kas palu ke oasr tari lal, Jisus el akkalemye orekma fwin fwalu su enenu in orek, meet liki saflaiyen akmwuk koluk se inge. (Mattu 24:14) Ke len inge, orekma se inge met Kristian akmusrala a million puspis met asrouki lal su oasr fwinsrak in moul ma patpat fwin fwalu elos kafofo ke orekma se inge. Orekma in luti ke Togusrai nu ke na el safla, sie me sang su etukyung nu selos nu kemwa su oaru oanu Elaija.
Akkalemye Oaru Oanu Elaija
21 Ke sripen moniyuk su oanu moniyuk lal Elaija, met lula akmusrala Kristian su tianu pus elos oru kunokon lalos in kurunganang ma lun Togusra su mutamwauk in liaung, Jisus Kraist. (Mattu 24:47) A ke lusen yiu 60 kutu nu ke pal inge, God el orekmakin met akmusrala inge in kol ke orekma in oru met tumal lutlut sin met nu kemwa su eis fwinsrak in moul ma patpat in paredais fwin fwalu. (Mattu 28:19, 20) Fuka yokiyen kulo lun million puspis inge meyen met akmusrala lula su arulanu supus elos moniyuk a oaru in oru kunokon lalos!
22 Orekma in luti ke Togusrai inge orekla sin met sesumwos a ke ku su Jeova el sang nu selos nu kemwa su lalalfongel ke pre. “Elaija el sie met oupanu kut,” met tumal lutlut Jemes el fwak ke pal se ma el srukak me srikasrak lun met palu, ke pal se ma el pre tu in akkalemye ku lun pre lun met sumwosmwos. Tia pal nu kemwa Elaija el palye ku oru menmen. Oasr pa yurol pulakin a munas lun sie met su oanu kut, tusruktu el kulansap nu sin God ke oaru. Ke sripen oasr pa yurol kasru lun God a el akkeye kut, ke ma inge kut ku in akkalemye pa oaru oanu Elaija.
23 Oasr yurosr sripe puspis tu kut in oaru a srukye nunuk sumwos ke pal fwasru. Esam la Jon Baptais el oru orekma oanu Elaija meet liki “len lun Jeova” el tuku in yiu 70 C.E. Ke ku a ngun lal Elaija, met Kristian akmusrala elos oru pa kain in orekma se inge su tuku sin God fwin fwalu nu fon. Ma inge akkalemye la “len lulap lun Jeova” arulanu apkurun.
Fuka Kom Topuk?
◻ Fuka Mwal lun Jeova oanu sie God akkalemyeyuk fwin Eol Carmel?
◻ Su ‘Elaija se inge su e fwa tuku,’ a mea el oru?
◻ Fuka met Kristian akmusrala ke len inge akkalemye la oasr yurolos ngun lal Elaija?
◻ Efu kut ku in akkalemye na paye oaru oanu Elaija?
[Study Questions]
1. Kain in ma upa fuka sikyuk tukun met Israel elos muta ke Fwal Mwolela ke lusen yiu 500 kutu?
2. Mea fwokin ma upa inge fwin an Israel?
3. Fuka met palu Elaija el loang nu ke ma upa na paye fwin an Israel?
4. Tu in aksumwosye akukuin ke God paye, mea Elaija el kaifwe in oru?
5. Fuka wangin sripe lun alu nu sel Beal tukakinyukla?
6. Kain in akola fuka Elaija el oru ke akutun ke God paye?
7, 8. (a) Fuka Jeova el sang topuk nu ke pre lal Elaija? (b) Mea ma sikyuk fwin Eol Carmel el oru?
9. Kas palu fuka akkalemyeyuk in Malakai 4:5, 6?
10. Su Elaija su e fwa tuku ke kas palu, a efu kut etu ou inge?
11. Ke pal in Pentecost, mea Piter el fwak ke “len lun Jeova,” a nge len inge sikyuk?
12. (a) Mea Poul a Piter el fwak ke tuku lun “Len lun Jeova?”(b) Efu ku oasr ma e sikyuk na paye oanu orekma lal Elaija el akkalemye?
13, 14. (a) Mea ma oanu sie ke orekma lal Elaija a met Kristian akmusrala ke len lasr? (b) Mea met luti kikiap lun Kristendom elos oru?
15, 16. Tia oanu Kristendom, su met inge su eis me mongo in ngun pal nu kemwa, a ke inkanek fuka?
17, 18. Mea pulakin lal Jezebel ke mise lun met palu lal Beal, tusruktu fuka Elaija el eis kasru?
19. Mea met Kristian akmusrala elos experience ke lusen Meun Lulap I?
20. Kain in me sang fuka etukyung nu selos nu kemwa su oaru oanu Elaija ke len inge?
21, 22. (a) Kain in orekma fuka met akmusrala elos arulanu akpisrpisrye ke len inge? (b) Orekma in luti akpayeyuk ke kasru fuka, a efu ma inge eneneyuk?
23. Efu oasr yurosr sripe yok puspis tu kut in oaru a srukye nunuk sumwos ke pal fwasru?