Aattaqanngitsumik nakorsartinneq — Ilisimasallit qanoq oqarpat?

NORGEMI ITERITSI!-P ILANNGUTASSIORTUANIT

„ATAATSIMEERSUARNERMIT matu- mannga allat tamaasa puiussagaluarukkilluunniit ilissi qimerluugassiorfiliarsi eqqaamassavara.“ Taama oqarsimavoq nakorsaq International Society of Blood Transfusion-ip 25-ssaannik ataatsimeersuarnerani 1998-imi juunip 27-aniit juulip 2-annut Oslomi pisumi najuussimasoq. Ataatsimeersuarnerup saqqummersitsisuisa akuerisaasut ilaat upperisarsioqatigiit Jehovap Nalunaajaasuisa qimerluugassiorfiliaat takusaqqammersimavaa.a

Ataatsimeersuarneq nakorsanit 1700-nit amerlanerusunit nunanit 83-ineersunit najuuffigineqarpoq. Najuuttut ilarpassui aaviaasarfiit sinniisoraat, aammattaarli hæmatologit, pilattaasartut nakorsallu ilisimajunnaarsitsisartut najuupput. Ataatsimeersuarnermi tamatumani suna eqqartorneqarpa? Sunaana Jehovap Nalunaajaasuisa malugitinniaraat najuuttunillu qanoq qisuariarfigineqarpat?

Aalersortinnermut taartaasinnaasut

Eqqartukkat ilagaat aalersortinneq, aammik misissuineq nakorsaatitigullu ilisimatuussutsikkut inuup aavanut taartaasinnaasut. Dr. Christopher V. Prowse Scottish National Blood Transfusion Service-meersup „inuup aavanut aallu atorlugu sanaanut taartaasinnaasut“ eqqartorpai. Aap akuinik pinngorartitsisut dna-teknikki (kingornutat katiterneqarnerat) atorlugu sananeqarsinnaasut eqqartorpai. Pinngorartitsisut tamakkua timip nammineq aammik pinngorartitsineranik uummaarissaanermikkut aap akui amerlisissinnaavai. Tamatumunnga assersuutaasut ilagaat erytropoietin, tartumi pinngortartoq aallu aappalaartortaasa pinngorarnerannik uummaarissaasartoq. Tamanna ullumikkut laboratoriami sananeqarsinnaavoq. Dr. Prowse oqaluttuarpoq „erytropoietin piviusumut taarsiullugu sanaaq aakilliornernut assigiinngitsunut nakorsaatitut atorneqalereersoq“.

Tassunga assingusumik timip nammineq blodpladenik pinngorartitsineranik uummaarissaatinik sanasoqarsimavoq. Dr. Prowse oqarpoq: „Tamatumani ineriartornerit kingulliit tassaapput pinngorartitsisut trombopoietiskit [stoffit blodpladinik pinngorartitsisut]. Blodpladit amerlitinniarlugit interleukin-11-ip atorneqarsinnaanera [USA-mi] akuerisaareersimavoq . . ., ilimanarporlu qanittukkut trombopoietin tamatumunngalu assingusoq nakorsaat kingornutat katiterneqarnerat atorlugu sanaaq rh-PEG-MGDF aamma akuerisaajumaartoq.“

Dr. Prowsep aamma eqqartorpaa aammik issortitsisartut (plasmaproteinit) kemi atorlugu sanaat aanaaginnalernermik nappaateqartunut nakorsaatitut atornerat pingaaruteqarsimasoq: „Plasmaproteinit pineqaraangata, stoffit tamakkua ilarpassuisa tungaatigut nakorsaatitut atorneqarnissaat akuerisaapput. Ilaatigullu tamakku atorneqarumanerusarput plasma atorlugu sanaat nakorsaatigineranni virusimik tunillatsinnissaq annilaangatigineqartarmat.“ Dr. Prowse nangilluni oqarpoq „aammik issortitsisartut allat maanna ineriartortinneqartut“.

N. S. Faithfullip, nakorsaatiliorfimmut atassuteqartup, perfluorcarboninik, naalisarlugu PFC-nik, taaneqartartut oqaluttuarai. Taakkua ilaasa ilti taqqani ingerlassinnaavaat. Nakorsaatilli tamakkua sananeqaqqaarnerat aalersuutitut atussallugu naammaginanngilaq. Pitsannguallaateqarpat? N. S. Faithfull oqarpoq: „Ukiualuit kingulliit ingerlaneranni PFC-teknologiip ineriartorteqqinnerani siuariartoqarsimavoq, perfluorcarbonillu marluk nutaanerusut atorneqarneranni misissuiffigineqarsimapput.“ Oqaluttuaraa stoffit tamakkua aappaat atorlugu misissuinernut marlunnut avatimikkut, arnat nappaataannik ajoquteqarlutik quulluunniit aqqutaatigut ajoquteqarlutik pilatsissimasut — pilatsinnerit aaverujussuarnermik nassataqarajuttut — 256-it ilaatinneqarsimasut. Qanoq inerneqarpa? „Misissuinerit marluullutik takutippaat Oxygent [perfluorcarbon] aalersortinnermit pitsaanerujussuusoq“ malunnaatit nakorsat nalinginnaasumik aalersortinnissamik pisariaqartitsisorisaasa akiorniarneranni, aamma [Oxygentip] malunnaatit aalersortinnermit sivisunerujussuarmik akiorsinnaagai.“

Saqqummiunneqarportaaq perfluorcarbonit akui „mikisuararsuusut . . ., diameteriat RBC-nit [aap aapparlaartortaannit] 40-riaatip missaannik minnerupput. Tamanna isumaqarpoq PFC-it akui taqaaqqat aap aappalaartortaasa aqqutigisinnaanngisaatigoorsinnaasut.“ Taamaanneralu timip ipiutaasartaani aserorsimasumi aakilliortumilu ilaatigut iluaqutaasassagunarpoq.

Nakorsap tuluup pilattaanermi aap sipaartariaqarnera erseqqissarpaa. Kajumissaarutini aaviaasarfiit aalersuutissamaatikilliornerannik aalersuinerullu navianaataanik tunngavilerpaa. Oqaluttuaraa pilattaasartup siffissakkut pilattaanermi pilatsittut 10 procentiinnaat aalersortarsimagai. Napparsimmavimmi tassani pilattaasartut allat siffissanik pilattaanerminni pilatsittut 70 procentiinut aalersuisarsimapput.

Jehovap Nalunaajaasuisa sinniisui

Jehovap Nalunaajaasuisa qimerluugassiorfianni nakorsaariaatsit nakorsaatillu aalersuinermut taartaasinnaasut pillugit paasissutissanik pisoqarsinnaavoq. Allagartami atuarneqarsinnaavoq silarsuarmi sumi tamaani napparsimmamaviit katsorsaasarfiillu 120-t aak atornagu nakorsaanermik neqerooruteqartut. Qimerluugassiorfimmi pineqarsinnaavoq katalogi nakorsaatitigut ilisimatuussutsikkut allaaserisat 1000-t missaasa imaqarnersiorneqarnerannik imalik. Nakorsaariaatsit aalersuinermik pisariaarutsitsisut saqqummiunneqarput — nakorsaariaatsit pilattaanerup siorna, nalaani kingornalu atorneqarsinnaasut.

Ataatsimeersuarnermi najuuttut ajunngitsumik qisuariarput. Ataatsimeersuarnerup ingerlanerani Jehovap Nalunaajaasuisa sinniisui nakorsat najuuttut 480-it missaat oqaluuppaat. Amerlasuullu paasissutissanik amerlanerusunik piniarlutik nakorsaqatiminnillu ilalerlutik uterput. Califoniamiu ilisimajunnaarsitsinermi pilattaanermilu professoriusoq oqarsimavoq: „Ajasoornaqaaq.“ Professori Tysklandimeersoq oqarsimavoq: „Atuartunut ilinniartitsininni paasissutissat tamakkua atorsinnaavakka.“ Nakorsaq Kinami aaviaasarfiit annersaasa sinniisuat ima oqaaseqarsimavoq: „Aaversittartut aavinik pissakippugut. Taamaattumik paasissutissat tamakku atorfissaqartippavut.“

Norgemi napparsimmavimmi aaviaasarfiup ittua katalogimik pinermi aqaguani aggeqqippoq, aperalunilu: „Kataloginik marlunnik pingasunilluunniit peqqissinnaavunga? Pilattaasartunut nakorsanullu ilisimajunnaarsitsisartunut ingerlateqqinniarpakka oqarfigalugillu passusseriaatsit taakkua atussagaat pilaanermut atatillugu aalersuinerit millisinniarlugit pinngitsoortivinniarlugilluunniit.“ Nakorsaq alla oqarpoq: „Ataatsimeersuarnermi matumani manna qimerluugassiorfiit soqutiginarnersaraat.“

Nunarsuaq tamakkerlugu Jehovap Nalunaajaasuisa inuit ataasiakkaat nakorsanik aak atornagu passussisinnaasunik piumasunillu ujarlerneranni ikiorniarpaat. Aammattaaq nakorsaatitigut ilisimatuussutsikkut aalersortinnermut taartaasinnaasunik paasissutissanik maannakkut soqutiginartunik pissarsisinnaapput. Norgemi ataatsimeersuarnermi nakorsat allallu nakorsat silarsuaannut attuumassuteqartut hundredelikkuutaat paasissutissanik tamakkuninnga soqutiginninnertik ersersippaat. Kinguneqarluassaaq nakorsat taakkua passusseriaatsit nakorsaatillu aalersuinermik pisariaarutsitsisut atornissaat ilungersuutigippatigik. (gE 8/3 99)

[Quppernerup ataani ilanngussaq]