Upperisarsiornikkut sallusuissut nassaassaava?
SVERIGEMI angut anersaamut tunngasunik soqutigisalik illoqarfimmi Uppsalami universiteteqarfiusumi najugalik aalajangersimavoq illoqarfimmi tassani upperisarsioqatigiit assigiinngitsut upperisaat misissuiffiginiarlugit, allaat pallorfiginnittarfiinut pulaarlugit. Palasii oqaluussigaangata tusarnaartarpai, ilaasortaalu apersortarlugit. Malugisimavaa Jehovap nalunaajaasui kisimik qularuteqarpasinnatik oqartartut ’sallusuissut nanisimallugu’. Upperisarsiornikkut isummat assigiinngitsorpassuit eqqarsaatigalugit tupigusuutigaa nalunaajaasut qanoq ilillutik taamatut oqarsinnaanersut.
Illit isumaqarpit upperisarsiornikkut sallusuissut nassaarineqarsinnaasoq? Taamaappallu taava sallusuissutivimmik taaneqarsinnaasup nassaarinissaa ajornassanngila?
Filosofii sallusuissullu
Filosofiimik ilinniarsimasut isumaqarput sallusuissutiviup nassaarinissaa inummut ajornarluinnartoq. Filosofii nassuiarneqarsimavoq tassaasoq „ilisimatuussuseq inuunerup pilerfianik, pissusianik, isumaanik anguniagaanillu nassuiaaniartoq“. Iluamilli oqaatigalugu tamatuminnga angusaqarsimanngilaq. Atuakkiortoq svenskeq Alf Ahlberg atuakkiamini Filosofins Historia-mi (Filosofiip oqaluttuarisaanera) ima allassimavoq: „Apeqqutit filosofiimut tunngasut ilarpassui nassuiaatissaqanngivittarput. . . . Inuppassuit isumaqarput paasineqarsinnaanngitsut pillugit ilisimatusaatitigut ajornartorsiutit tamakkununnga ilaasut.“
Taamaattumik filosofii aqqutigalugu inuunermi apeqqutinut pingaartunut akissutissarsiniarlutik ilungersuuteqarsimagaluit amerlasuutigut nikallorlutillu aliasuutissarsiinnartarput. Atuakkiortoq svenskeq Gunnar Aspelin atuakkiamini Tankelinjer och trosformer-imi (Isumaliutersuutit upperisallu) ima allassimavoq: „Nalunngilarput pinngortitarsuup inuk pakkalussamit ippernamillu soqutiginerunngikkaa. . . . Avataarsuani uagullu silarsuatsinni nukinnut sulisunut soriarsinnaanngilagut, soriarsinnaanngilluinnarpugut. Tamanna tassaavoq inuunermik isiginnittaaseq siumukarnerup siunissamillu takorluuinersuup ukiuisa hundredellit naalerneranni atuakkani allaatigineqarajuttoq.“
Sallusuissummik saqummersitsinissaq pisariaqarpa?
Erseqqippoq inuit ilungersornerinnaat inuuneq pillugu sallusuissummik nassaarnissamut naammanngitsut, taamaalinngisaannassasullu. Pissutissaqarluarlunili isummertoqarsinnaavoq Guutimit saqqummersitsivigineqarnissaq pisariaqartoq. Pinngortitarsuup atuagaanik taaneqartartoq qulaarinermik imaqarpoq. Naak inuunerup pilerneranik sukumiisumik nassuiaateqanngikkaluarluni takutippaa inuuneq pillugu uinikkut ittumik nassuiaatissarsinermit suli nalerisimaarnarnerungaartumik peqartoq. Ivikkap qummut alliartortup inatsisit inatsisinut qaarusummi ujaqqat nakkaasut malittagaannit allaalluinnartut malittarpai. Pinngortitarsuarmi uumassusillit imminnut piorsartarput aaqqissuussiffigalutillu uumassuseqanngitsut sapigaannik. Taamaattumik inatsisilerituussutsimik teologiimillu ilinniartoq nuimasoq ima isummernissaminut tunngavissaqarsimavoq: ’Takussaanngissusia pissaanera ittuinnartoq Guutiussusialu silarsuup pinngortitaaqqaarneranit malunnarmata suliaanit paasinarlutik.’ — Rûmamiut 1:20.
Kina tamakkuninnga tamanik pinngortitsisuullunilu aaqqissuussisuunersoq paasissagutsigu annerusumik saqqummersitsivigineqartariaqarpugut. Taamatut saqqummersitsivigineqarnissaq ilimagisariaqannginnerparput? Pissusissamisuunnginnerpa isumaqassalluni nunarsuarmi uumassuseqarnermut pissutaasoq pinngortitaminut imminut saqqummersikkumassannginnersoq?
Biibili saqqummersitsinermik taama ittumik imminut imaqarnerarput. Atuagassiami matumani tamatuma upperinissaanut pissutissanik pitsaasunik amerlasuutigut saqqummiussisarsimavugut, inuillu eqqarsartartut amerlasuut taamaannera qularutigiunnaarsimavaat. Angutit Biibilimik allaqataasut namminneq eqqarsaatiminnik allassimannginnerminnik erseqqissaarusussusiat immini assut maluginiarnartuuvoq. Oqariaaseq „Ima oqarpoq [Jehova]“ pruffiitit Biibilimi 300-t sinnerlugit atorpaat. (Jesaja 37:33; Jeremia 2:2; Nahum 1:12) Qularnanngitsumik nalunngilat atuakkiortut angutit arnallu atuakkiaanni aqqi allassimanngitsoorneq ajortut. Biibilimilli allaqataasut imminnut nittarsaatinngitsorujussuupput; allaammi atuagartaasa ilaasa kimit allanneqarsimanersut paasiuminaassinnaasarpoq.
Biibilip ilisarnaataasa ilagaat atuagartaasa imminnut naapertuulluinnassusiat. Tamanna maluginiarnartorujussuuvoq eqqarsaatigigaanni Biibilip atuagartai 66-it ukiut 1600-t ingerlaneranni allanneqarsimasut. Oqariarta atuakkanik atorniartarfiliartutit atuakkanillu upperisarsiornermut tunngasunik 66-inik, ukiut 1600-it ingerlaneranni allanneqarsimasunik, atorlutit. Taavalu atuakkatut ataasinngortillugit qalilertippatit. Ilimagissagaluarpiuk ataatsimik aalajangersimasumik sammisaqassasut imminnullu naapertuuttunik oqariartuuteqarlutik? Ilimananngilaq. Tamatumani tupinnartuliorneq pisariaqassaaq. Mannali eqqarsaatigeriassagit: Biibilip atuagartai taamatut aalajangersimasumik sammisaqarput, imminnullu uppernarsaqatigiittarlutik. Tamatuma takutippaa ataatsimik siulersuisoqartut, imaluunniit atuakkiortoqartut, Biibilimik allattut qanoq allannissaannik ilitsersuisimasumik.
Aammali Biibilip Guutiminngaanneersuuneranut allanit tamanit annermik uppernarsaatissaqarpoq. Siulittuutit — siunissami qanorpiaq pisoqarnissaanik paasissutissat siumoortut. Oqariaatsit soorlu „ullussani kingullerni“ aamma „ullussami issumani“ Biibilimi atorneqartarput. (Jesaja 2:2; 11:10, 11; 23:15; Hesekiel 38:18; Hosea 2:21-23; Sakarja 13:2-4) Jesus Kristusip nunamut pinera ukiunik hundredelippassuarnik sioqqullugu Allakkani Hebriiarisuuni siulittuutini inuunera immikkuualuttut tamaasa ilanngullugit — inunngorneranit toquneranut — siumut allaatigineqarsimavoq. Allatut ajornartumik isummertariaqarpoq inuuneq pillugu sallusuissut Biibilimi nassaassaasoq. Tamanna Jesusip oqaatsinik ukuninnga uppernarsarsimavaa: ’Oqaatsisit sallusuissutaapput.’ — Juánase 17:17.
Upperisarsiorneq sallusuissullu
Allaat Biibilimik upperinninnerartut ilarpassui isumaqarput sallusuissutivik nassaarineqarsinnaanngitsoq. Biskorpi Amerikamiu John S. Spong ima oqarsimavoq: „Isumaqarunnaartariaqarpugut . . . uagut sallusuissut nanisimallugu allallu uagutsitulli isummertariaqartut paasillugu sallusuissutivik nassaassaanngitsoq.“ Atuakkiortoq katuullinut Romalerisunut ilaasoq Christopher Derrick sallusuissummik nassaarsinnaaneq pillugu isummat isumalluarpalunngitsut taama ittut pilertarnerannut pissutaasumik saqqummiussivoq: „Upperisarsiornikkut ’sallusuissummik’ eqqartuisut tamarmik ilisimasaqarnerartarput . . . Tamanna ilutigalugu allat kukkusimanissaat ilimanarsitinniartarpaat; taamaattoqarsinnaanngilaq.“
Inuttulli eqqarsaqqissaartartutut pitsaassaaq apeqqutit tunngavissaqarluartut isumaliutigissallugit: Sallusuissut nassaassaanngippat sooq taava Jesus Kristus ima oqarsimassava: ’Sallusuissut ilisarissavarsi, sallusuissutillu inussiaajunnaarsissavaasi’? Aamma sooq taava Jesusip apustiliisa ilaat oqarsimassava Guutip piumasaa tassaasoq ’inuit tamarmik annassasut sallusuissummillu ilisarsilissasut’? Sooq taava oqaaseq ’sallusuissut’ uppernermut atatillugu 100-t sinnerlugit Kristumiut Allagaataanni Griikerisuuni atorneqarsimava? Aap, sooq sallusuissut nassaassaanngippat taamaattoqassava? — Juánase 8:32; 1 Timûtiuse 2:3, 4.
Sallusuissutip nassaassaanera Jesusip erseqqissarpaa, aammali ersersippaa pallorfiginninnerput Guutimut iluarisaassappat sallusuissutip nassaarinissaa pisariaqartoq. Arnap Samariamiup paaserusummagu pallorfiginninneq ilumoortoq sunaanersoq — juutit Jerusalemimiittut pallorfiginninnerat imaluunniit Samariamiut qaqqami Garizimimiittut pallorfiginninnerat — Jesus akinermini oqanngilaq sallusuissut nassaassaanngitsoq. Oqarporli: ’Pallorfiginnittut ilumoortut Ataataq pallorfigissavaat anersaakkut ittumik ilumoortumillu; pallorfigisinimi taamaattut Ataatap piumavai. Guuti anersaavoq, taassuminngalu pallorfiginnittut anersaakkut ittumik ilumoortumillu pallorfigissavaat.’ — Juánase 4:23, 24.
Inuilli amerlasuut oqartarput Biibili assigiinngitsorpassuarnik nassuiarneqarsinnaasoq taamaattumillu suna sallusuissutaasoq qulakkeerlugu paasineqarsinnaanngitsoq. Biibilili ima paasissaanngitsigisumik allataava paasineqarsinnaanani? Ilumoorpoq siulittuutit oqaatsillu assersuutaasut paasiuminaassinnaasartut. Assersuutigalugu, Guutip pruffiitini Daniel oqarfigisimavaa taassuma allagai, siulittuuterpassuarnik imallit, aatsaat ’naggatissami’ paasilluarneqarsinnaalerumaartut. (Daniel 12:9) Erseqqipporlu assersuutit aalajangersimasut nassuiarneqarnissaat pisariaqartoq.
Kristumiutulli ajoqersuutit tunngaviusut ileqqussatigullu najoqqutassat ilumoortumik Guutip pallorfigisinnaanissaanut pisariaqartut eqqarsaatigalugit Biibili toqqaannartorujussuuvoq. Tamatumani imminnut assortuuttunik nassuiaanissamut inissaqartitsinngilaq. Efesusimiunut allakkani kristumiutut upperisaq ’ataatsitut’ eqqartorneqarpoq, ersersillugu arlalinnik ilumoortunik upperisaqarsinnaanngitsoq. (Evfisumiut 4:4-6) Immaqali eqqarsarputit: ’Biibili assigiinngitsorpassuarnik nassuiarneqarsinnaanngippat taava sooq assigiinngitsorpassuarnik „kristumioqarpa“?’ Tamanna akissutissarsissavarput Jesusip apustiliisa toqunerata kinguninngua kristumiutut uppernermik tunussinerup pileriartuaarsimanera sammigutsigu.
’Naatsiiassarissut naatsiiassapiluillu’
Tunussineq tamanna Jesusip naatsiiassarissunik naatsiiassapilunnillu assersuusiamigut siulittuutigisimavaa. Jesusip nammineq nassuiarpaa ’naatsiiassarissut’ tassaasut kristumiut ilumoortut; ’naatsiiassapiluillu’ tassaasut kristumiut ilumuunngitsut, imaluunniit tunussisut. ’Inuilli sinitsillugit,’ Jesus oqarsimavoq, ’qinngarsuisoq’ naatsiiassapilunnik narsaammut siaruarteriartorpoq. Siuaruarterineq tamanna apustilit toqunerata kingunitsianngua aallartissimavoq. Assersuutikkut takutinneqarpoq kristumiut ilumuunngitsut ilumoortunut akulerunnerat tamanna ’silap matuma naggatissaa’ tikillugu ingerlaannassasoq. Taamaalilluni ukiut hundredelikkuutaat ingerlaneranni kristumiut ilumoortut kinaassusersiuminaassimapput upperisarsiornikkut ’narsaat’ taaguutaannakkut kristumiuunerartunit qalliuffigineqarsimammat. Kisianni ’silap matuma naggatissaani’ pissutsit allanngortussaasimapput. ’Inuup Ernerata inngilini aallartittussaasimavai’ kristumiunik ilumuunngitsunik ilumoortunillu immikkoortiteriartortillugit. Taava tamanna pilerpat ilagiit kristumiut kinaassusersiuminarsissapput apustilit nalaannisut ilerlutik. — Matîuse 13:24-30, 36-43.
Pallorfiginnittunik ilumoortunik ’ullussani kingullerni’ katersueqqinnissaq taama ittoq Esajasip Mikallu siulittuutiminni tamarmik eqqartorpaat. Esajas ima allassimavoq: „Ullussani kingullerni qaqqaq [Jehovap] illuata inigisaa aalajaalluni qaqqanit allanit portunerulerumaarpoq, qattorngit tamaasa portussutsimigut akimussallugit. Tassunga inuiaat ornigutissapput, inuiqatigiippassuillu tassunga ingerlaartut oqassapput: ’Qaa, majuarta [Jehovap] qaqqaanut, Jaakup Guutiata illuanukarta; aqqutigeqqusaminik ajoqersussavaatigut ingerlavigeqqusamigut ingerlasinnaaleqqulluta.’“ Pissutsit piviusut misissoqqissaaraanni paasinarsisarpoq tamanna uagut nalitsinni eqquuttoq. — Jesaja 2:2, 3; Mika 4:1-3.
Ilagiilli kristumiut amerliartornerat inuit ilungersornerisigut anguneqanngilaq. Jesus siulittuisimavoq ’inngilit aallartikkumaarlugit’ katersuiartortillugit. Tamatumunnga siunertaasoq immikkut ittoq aamma eqqaavaa: ’Taava iluartut seqinertut qaamatigissapput Ataatamik naalagaaffiani.’ (Matîuse 13:43) Ersersippaa qaammarsaaneq, imaluunniit ilinniartitsineq, kristumiut ilagiivinit nunarsuaq tamakkerlugu suliarineqarumaartoq.
Jehovap nalunaajaasuisa ullumikkut nunani 232-ni ilinniartitsillutik suliamikkut siulittuutit tamakku eqquussortut takusinnaavaat. Jehovap Nalunaajaasuisa upperisaat, inooriaasiat peqatigiiffiallu Biibilimut naleqqiukkunikku inuit paqumisunngitsut nalorninaatsumik takusinnaavaat ukiuni hundredelinni siullerni kristumiut ilagiivinut naapertuuttuusut. Jehovap nalunaajaasuisa upperisartik „sallusuissummik“ taasarpaat, imaanngitsoq inunnit allanit ajornerorusunnginnermik, upperisartilli Guutip oqaasianik tunngaveqarmat. Biibilimik, atuakkamik upperisarsiornernut tamanut uuttuutissatut ilumoortutuatut isigisaminnik, peqqissaartumik atuartarnermikkut qulakkeersimavaat sallusuissut nassaarisimallugu.
Aamma kristumiut siulliit upperisartik ’sallusuissummik’ taasarsimavaat. (1 Timûtiuse 3:15; 2 Pîtruse 2:2; 2 Juánase 1) Taakkununnga sallusuissutaasoq aamma ullumikkut uagutsinnut sallusuissutaavoq. Jehovap nalunaajaasuisa kikkulluunniit kajumissaarpaat nammineq tamanna uppernarsiniarlugu Biibilimik atuaqqissaarnissaannik. Neriuppugut aamma illit taamaaliornikkut nuannaarneq, upperisarsiornermik allanik tamanik akimuisumik nassaarnikkuinnaanngitsoq aammali sallusuissummik nassaarnikkut pineqartartoq, misigiumaarit.
[Qupp. 5-mi ungalusaq]
FILOSOFII SALLUSUISSULLU
POSITIVISME: Isumassarsiat upperisarsiornermut tunngasut tamarmik uppernanngivissut uppernarsarneqarsinnaanngitsullu, filosofiillu siunertaa tassaasoq ilisimatuussutsikkut inernerup isumaqatigisap aalajangiisunngortinnissaa.
EKSISTENTIALISME: Isumamik tamatuminnga pilersitsisut sorsunnersuarmi kingullermi naalliungaarnermit sunnersimaneqartorujussuupput taamaattumillu inuunermut isumalluanngitsumik isiginnittaaseqarlutik. Inuup pinngitsoorani toqusussaanerminik inuunerullu imaqanngissusianik aliasuutiginninneranik taannarinnittuupput. Eksistentialisteq atuakkiortorlu Jean-Paul Sartre oqarsimavoq Guuteqanngimmat inuk qimagaalluinnaqqasoq silarsuarmilu soqutaanngilluinnartumi inuusoq.
QULARNEQ: Qulartut isumaqarput piuneq pillugu misissuinikkut tunngavilersuinikkullu paasisaqartoqarsinnaanngilluinnartoq — sallusuissummik nassaartoqarsinnaanngilluinnartoq.
PRAGMATISME: Isummat aalajangiusimasat naleqassusiat aalajangerneqartarpoq inuit soqutigisaannut, soorlu ilinniartitaanermik, ileqqussanik politikkimillu pitsanngorsaanermut, qanoq iluaqutaatiginersut apeqqutaatillugu. Sallusuissut immini naleqartutut isigineqanngilaq.