Unneqqarissuseq atorneerussimava?
TAMATIGUT unneqqarissuuneq — ullumikkut silarsuarmi atorneerussimava? Isumaqartoqalersimava unneqqarissuunissaq iluaqutaajunnaartoq imaluunniit pisariaqarpallaarunnaartoq? Taamaannguatsiarpoq. Unneqqaserlunnerup qanoq atugaatigineranut takussutissat matuma kinguliani eqqartorneqartussat nammineq eqqarsaatigeqqissaarniariakkit, qanoq unneqqaserluttoqartarnersoq, innuttaaqatigiinni kikkunnut siaruaassimanersoq aammalu qanoq akissaajaataalersimatiginersoq.
Tysklandimi killermi ukiuni kingulliunerusuni paasineqarsimavoq ukiumut koruunit 95 milliardit nalinginik akileraarutitigut peqquserluttoqartarsimasoq, aammalu Sverigemi naatsorsorneqarsimavoq agguaqatigiissillugu innuttaasut inersimasut tamarmik immikkut ukiumut 7000 koruunit nalinginik akileraarutitigut peqquserluuteqartartut. Unneqqaserlunnermik tamatuminnga soorunami akileraartartut tamarmik eqqorneqarput — taamatuttaaq Danmarkimi pisoqarpoq. USA-mi akileraarutitigut peqquserlunneq ima atugaalersimatigimmat naalakkersuisut ukiumut koruunit milliardit 650-it missaanniittut annaasarpaat. Aningaasat tamakku naalagaaffiup aningaasaqarniarneranik oqimaaqatigiissaariniarnermi pisariaqartinneqaqisumi atorneqarsimasinnaassagaluarput. Aammattaaq USA-mi naalakkersuisut aamma suli koruuninik 65 milliardinik inatsisinik unioqqutitsillutik niuertunit peqquserluffigineqartarput. Pisiniarfinni tillinniarnerit USA-mi niuertunut ukiumut koruuninik 26 milliardinik annaasaqaataasarput, tamakkulu akit qaffannerisigut matussutissinniarneqartarput. Aammalu oqarasuartaatikkut ungasinnerusumut sianerlutik oqaloqatiginneriarlutik akiligassartaanik inunnut allanut nassiussisarnerit Amerikamiut ukiumut koruuninik 6,5 millioninik annaasaqaatigisarpaat.
Canadami sulinermik nalaanni piffissamik maangaannartitsisartut sulisitsisuminnut ukiumut koruuninik 75 milliardinik annaasaqaataasarput — „suliffinni tillinniarnernit, salloqittaanernit, salloqittaataasunik sillimmasiisimasunit, aserorterinermit, peqquserluttuliornernit, ikuallatsitsinernit aammalu niuernerup iluani peqquserlunnernit allanit annaasaqaataasartut pingasoriaataat sinnerlugit“. 1986-imi misissuineq naapertorlugu USA-mi ukiumut piffissaq koruuninik 1,1 billioninik naleqartoq maangaannartinneqarsimavoq.
Aammattaaq suliffeqarfiit ingerlalluartut aningaasaatilissuusut piumatoqalutik naalakkersuisutik tilliffigisarpaat. Qanoq ilillutik? Ingasattumik akilersillugit pinik tuniniaaffigisarnerisigut: qinnillit 80 øremik nalillit koruuninik 62.500-nik akilersillugit tunineqarsimapput; transistorit koruuninik 4,50-inik nalillit koruuninik 52.000-inik akilersillugit tunineqarsimapput; issiaviit niuluisa allequtaat plasticit koruuninik 4,50-inik nalillit koruuninik 7200-inik akilersillugit tunineqarsimapput. ’Naalakkersuisut dollarinik milliardilikkaanik peqquserluffigineqarsimapput,’ USA-mi naalakkersuisunut ilaasortat ilaat taama oqarsimavoq.
Tamakkualu aamma saniatigut inuit saqqumilaartut maligassiuinerlunnermikkut inuit allat unneqqaserlunnissaannut kajumissaartarpaat. Soorlu aamma illit qularnanngitsumik malugisimassagit, nalinginnaalersimavoq aqutsisut sallusarnerat, pissutsinik piviusunik equtitsillutik oqaatiginnittarnerat imaluunniit oqaatiginnikkumasannginnerat, aammalu akisussaaffimminnik sumiginnaasarnerat — aap, allaat ilaasa politikkikkut unammillertitik inuartarisarpaat inuarnermullu allat pisuutittarlugit.
Taava unneqqarissuseq atorneerussimava? Guutip oqaasiata unneqqarissuunissamik inassutaa maleruassallugu akilersinnaava? Apeqqutit tamakku ilanngutassiap matuma tulliani akineqassapput. (wD 15/2 88)