Arnanik suliaannillu pingaartitsineq

UKIUT 3000-it matuma siorna angutip Lemuelimik atillip nuliaalluartoq kusanaqisumik allaaserisimavaa. Allaaserisaq tamanna Biibilimi, Ussatit kapitaliisa 31-anni, nassaassaavoq. Arnaq Lemuelip nersualaagaa ulapputissarpassuaqarpoq. Ilaquttani isumagisarpai, niuerniartarluni, nunaatinik pisisarlunilu tuniniaasarluni, inoqutini atisaliuuttarlugit narsaammilu sulisarluni.

Arnaq taanna taamaattussaannartut isigineqanngilaq. „Ernerisa sassarlutik unnersiutigisarpaat, uiatalu nersualaartarpaa.“ Nuliaasoq taama ittoq erlinnartuuvoq, Biibilimi oqaatigineqartutut „sapanngarissunit naleqarneruvoq“. — Ussatit 31:10-28.

Ullumikkut arnat suliaat Lemuelip nalaanit oqinnerulersimaqqajanngillat. Ukiuni 1900-kkunni makkunani arnat ataatsikkut nuliaallutillu, anaanaallutillu, paarsisuullutillu, ilinniartitsisuullutillu, pilersuisuullutillu nunaatinik paarsisuusariaqartarput. Arnarpassuit meeqqamik naammattumik nerisassaqarnissaat qulakkeerniarlugu sapiillutik pilliuteqartarput. Arnat taama ittut tamarmik pingaartinneqarlutillu nersorneqartariaqannginnerpat?

Arnat pilersuisut

Ullumikkut arnat aatsaat taama amerlatigisut avataani suliffeqalersimapput ilaquttaminnik pilersuinermut ikiuunniarlutik, imaluunniit kisimik ilaqutariinnik pilersuisuullutik. Nalunaarusiaq ilaatigut ima allannilik atuakkami Women and the World Economic Crisis-imi issuarneqarpoq: „Angerlarsimaffimmi suliassat kisiisaanngitsoq arnat suliarisarpaat. Silarsuarmi arnat ikittuinnaat ’taamaallaat illumi ningiuullutik’ oqarsinnaapput.“ Arnallu suliaat nuannersuinnaaneq ajorput. Atuagassiani tv-kkullu nangeqattaartuliani arnat suliffigissaartutut kusanartorsuarnik allaffilittut saqqummiunneqartarput, pissutsilli piviusut allarluinnaasarput. Nunarsuarmi arnat amerlanersaat nalunaaquttap-akunnerpassuini suleruloortarput akissarsiakeqalutik.

Arnat hundredemillionilikkuutaat nunaateqarnermik suliaqarput naatitsisarlutik, ilaqutariit nunaateeraannik nakkutiginnillutik uumasuutinillu isumaginnillutik. Suliami tamatumani pissarsiat, amerlasuutigut akilernerlugaasartut imaluunniit akissarsissutaaneq ajortut, nunarsuup inuisa affaannik inuussutissaqartitsipput. Atuakkami Women and the Environment-imi ima allassimasoqarpoq: „Afrikami inuussutissanik naatitsiortornerup 70 procentia arnanit suliarineqartarpoq, Asiami 50-60 procentia Latinamerikamilu 30 procentia.“

Arnat suliffillit suleqatiminnit angutinit akissarsiakinnerugajupput arnaanertik pissutigiinnavillugu. Assigiinngisitsineq taama ittoq anaananut kisimiillutik ilaqutariinnik pilersuiniartunut mamaatsorujussuusinnaavoq. FN-ip nalunaarusiaani missiliuunneqarpoq Afrikami, Caraibiami Latinamerikamilu inoqutigiit tamarmik 30 aamma 50 procentiisa akornanniittut anaanaasup isertitai kisiisa annerusutigut inuuniutigisariaqartaraat. Allaat nunani ineriartorfiunerusimasuni arnat amerliartuinnartut pilersuinermik akisussaaffiup annersaanik tigummisariaqartarpaat.

Nunani ineriartortinniakkani nunaannarni amerlasuuni piitsuuneq ajornartorsiummik ajornerulersitsivoq. Ilaqutariinni ataataasoq ilaqutariinnik inuussutissaqartitsiniarnerminik ilungersornartorsiortuartoq immaqa aalajangersinnaasarpoq suliffissarsiorluni illoqarfimmut qanittumiittumut nunamulluunniit allamut nuunniarluni nuliani ilaqutariinnik nakkutiginnittussanngortillugu. Iluatsitsilluni suliffissarsiguni ilaquttani aningaasanik nassittarpai. Ajunngitsumilli siunertaqaraluartoq tamanna qaqutigut ataavartarpoq. Ilaqutai qimassimasai piitsuunermut nakkaakkaluttuinnartarput, inuulluarnissaallu anaanaasup kisimi isumaginiartussanngortarpaa.

Atugarliortuarneq tamanna, „piitsuussutsip arnanngorsarneqarnera“-nik taaneqarsimasoq, arnanik millionilikkuutaanik artukkiilluinnarpoq. „Missiliuunneqarpoq ilaqutariit arnanik pilersuisullit nunarsuaq tamakkerlugu ilaqutariit tamarmik aggornerisa pingajorigaat. Ilaqutariit tamakku piitsunngoriataarsinnaanerat ilaqutariit angutinit pilersuisullit piitsunngoriataarsinnaanerannit ilimanarnerujussuuvoq, amerliartuinnarpullu,“ atuakkami Women and Health-imi allassimavoq. Kisianni tassa qanorluunniit artornartigigaluarpat, inuussutissaqartitsiniarneq arnat ilungersuutissatuarinngilaat.

Anaanat ilinniartitsisullu

Anaanaasuttaaq isumagisassaraa meeqqami misigissutsikkut atugarissaarnissaat. Asanninnerup suuneranik meeqqanik ilinniartitsinermi, timikkut pisariaqartitaannik matussutissiinertulli pingaartigisumi, anaanaasoq pingaarutilerujussuuvoq. Meeqqat inersimasunngorlutik isumakkut aalajaatsunngussagunik peroriartornerminni asannittunik toqqissisimanartunillu avatangiiseqartariaqarput. Tamatumanissaaq anaanaasoq pingaarutilerujussuuvoq.

Atuakkiamini The Developing Child-imi Helen Bee ima allappoq: „Ataataq anaanarluunniit asannittoq meeqqaminik isumassuisuuvoq, tunniusimanerminik ersersitsisarluni, meeqqami pisariaqartitaannik salliutitsisinnaasarluni, meeqqami ulluinnarni sammisartagaannik malinnaaffiginnittuulluni meeqqallu misigissusiinik misigittartumik paasinnittumillu qajassuussisuulluni.“ Meeqqat anaanaminnit isumassuilluartumit asanninnermik taama ittumik misigitinneqartartut anaanartik qujamasunnermik ersersitsivigisariaqarpaat. — Ussatit 23:22.

Anaanap meeqqaminik milutsitsisup meeraq inunngorneraniilli toqqissisimanartunik avatangiiseqartittarpaa. Ingammik ilaqutariinni piitsuni anaanap nammineq immuni inoorlaajutiminut tunniussinnaasaasa pitsaanersaraat. (Takukkit quppernerni 10-mi 11-milu ilanngussat.) Soqutiginarpoq Biibilimi oqaatigineqarmat apustili Paulusip kristumiunut Thessalonikamiittunut tunniusimanini asanninnermut ’arnap qitornaminik milutsitsisup’ qitornaminut ersersittagaanut assersuussimagaa. — 1 Tásalûníkamiut 2:7, 8.

Anaanaasoq meeqqaminik isumassuillunilu nerisitsiinnartanngilaq, aammali taakkununnga pingaarnerusutigut ilinniartitsisuusarpoq. Meeqqanik ilinniartitsinermi anaanaasup pingaaruteqassusia Biibilimi ima oqaatigineqarpoq: „Ernera, ataatavit oqaaqqissaarutai naalattarniakkit anaanannillu ilinniakkatit puigornagit!“ (Ussatit 1:8) Ingammik anaanaasup aanaasulluunniit naammagittarluni meeraq oqalunnissaanik, pisunnissaanik, illumi sulinissaanik allarpassuarnillu ilinniartittarpaa.

Misiginneqataaneq pisariaqarpoq

Arnat ilaquttaminnut tunniussinnaasaasa pitsaanerit ilagaat misiginneqataaneq. Ilaqutariinni napparsimasoqaraangat anaanaasoq pisussaaffini allat tamaasa isumagiitigalugit napparsimasumik nakkutiginnittuugajuttarpoq. „Nunarsuarmi peqqissaanerup ilarujussua arnanit suliarineqartarpoq,“ atuakkami Women and Health-imi allassimavoq.

Anaanaasut misiginneqataanertik pissutigalugu meeqqatik nerisassaqaqqullugit amerlasuutigut nerinikinnerusinnaasarput. Misissuisut paasisimavaat arnat amigartumik nerisaqartartut ilaat isumaqartut naammattumik nerisarlutik. Uitik meeqqatillu annermik tunisarlugit sungiusimangaaramikku isumaqarput naammattumik nerisarlutik, sulimi sulisinnaagamik.

Arnat misiginneqataanerat ersertarportaaq avatangiisinik isumakuluutiginninneratigut. Avatangiisitigut ajornartorsiutinik sammisaqartarput panernersuaq, inoqajuitsut alliartuinnarnerat orpippassuarnillu nungusaajuarneq nunamik atugarliortitsigaangata namminneq eqqorneqartaramik. Illoqarfimmi Indiamiittumi arnat kamattorujussuusimapput tusaramikku qisuerniat ilaata pilersaarutigigaa orpippassuarni qanittumiittuni orpiit 2500-t missaanniittut piiarniarlugit. Orpiimmi tamakku arnat nerisassaqarfigalugillu, ikummatissaqarfigalugillu uumasuutinut nerukkaatissaqarfigisarpaat. Orpinnik uppititsiartortut tikiummata arnat tikiutereersimapput tasiorlutik orpiit ungusimallugit. ’Orpiit uppitinniarussigik niaqquvut ulimallugit peeqqaartariaqarpasi,’ arnat orpinnik uppititsiartortunut oqarsimapput. Tamatuma kingunerisaanik orpiit annaanneqarput.

„Suliami inerititai inuulluutiginiarligit“

Arnaq pilersuisutut, anaanatut, ilinniartitsisutut tuppallersaasutullu ataqqineqarlunilu nersorneqartariaqarpoq. Kunngi silatooq Lemuel, nuliaalluartumik assut nersualaarisimasoq, arnap suliaanik, kiisalu allanut siunnersuisinnaassusianik, assut pingaartitsisimavoq. Biibilimi oqaatigineqarpoq Lemuelip ilisimasai annerusutigut anaanaata oqaaqqissaarutaaneersuusut. (Ussatit 31:1) Ersarippoq Lemuel isumaqartoq nuliaasoq anaanaasorlu nalunngeqatiginnissuseqarluartoq suusupagineqartariaqanngitsoq. „Suliami inerititai inuulluutiginiarligit,“ Lemuel allassimavoq. „Suliani pillugit nersorneqartussaavoq.“ — Ussatit 31:31.

Lemuelilli oqaasii tassaannaanngillat inuit eqqarsaataat. Biibilimi, Guutip oqaasiani, allassimapput. ’Allakkat tamarmik Guutimit isumassarsiarititaapput.’ (2 Timûtiuse 3:16, NV) Lemuelip oqaasii Guutip ajugaqanngitsup arnanik isiginnittaasianik ersersitsipput, oqaatsimmi Biibilimiittut tamakku ilinniutissatsitut Guutip isumassarsiaritissimavai.

Guutip oqaasii isumassarsiarititaasut peqqusipputtaaq uiusut ’nuliatik ataqqissagaat’. (1 Pîtruse 3:7) Evfisumiunut agdlagkat 5:33-mi uiusoq ima siunnersorneqarpoq: ’Taamattaaq ilississaaq tamassi nuliasi immissisut asassavasi.’ Evfisumiunut agdlagkat 5:25-mi allassimavoq: ’Ilissi angutit, nuliasi asaniarsigik, soorluttaaq Kristusip ilagiit asagai imminillu tunniulluni taakku pissutigalugit.’ Aap, Kristusip ajoqersukkani ima asatigai taakku pillugit toqunissaminut piumassuseqarsimalluni. Taamaattumik Jesus uiusunut pitsaalluinnartumik namminissarsiunngitsumillu maligassiusimavoq. Najoqqutassiat Jesusip maleruagai allanullu ilinniartitsissutigisai Guutip najoqqutassiaanik uagut iluaqutissatsinnut Biibilimi allattorneqarsimasunik ersersitsipput.

Arnat nunarsuarmi sumi tamaaniittut annertuumik suliaqarput, amerlanersaalli qaqutiguinnaq suliaminnut pingaartitsinermik misigitinneqartarput. Ullumikkut pissutsit taamaatsillugit arnat pissutsit atukkatik pitsanngorsarniarlugit qanoq iliuuseqarsinnaappat? Allat arnanut isiginninnerata allanngornissaanut neriunartoqarpa? Arnat qanoq siunissaqarpat?

[Qupp. 10-mi ungalusaq/assiliartaq]

Arnat pissutsinik atukkaminnik pitsanngorsaassutigisinnaasaat pingasut

Ilinniagaqarneq. Nunarsuarmi arnat 600 millionit missaanniittut atuarsinnaanatillu allassinnaanngillat — amerlanersaallu atuarfimmi atuarnissaminnut periarfissaqanngisaannarsimapput. Naalli immaqa illit atuartitaasimanerit annikikkaluartoq imminut ilinniartissinnaakutsoorputit. Tamanna oqitsuunngilaq, arnarpassuilli tamatumani iluatsitsisimapput. Atuakkami Women and Literacy-​mi ima allassimasoqarpoq: „Upperisarsiornermut tunngasut inersimasut atuarnermik allannermillu ilinniarnissaminnut annertuumik kajumississutigisinnaavaat.“ Biibilimik nammineq atuarsinnaaneq atuarnermik ilikkarsimanermut akissarsiaavoq annertooq. Aammali allarpassuarnik iluaqutissartaqarpoq.

Anaanaasut atuarsinnaallutillu allassinnaasut ilaquttamik aningaasatigut atugarisaat pitsanngorsaannarnagit aamma qanoq ilillutik peqqinnerulersissinnaanerat ilikkarsinnaavaat. Tamanna paasinarsivoq Indiami naalagaaffeeqqami Keralami misissuisimanikkut. Naak tamaani najugallit agguaqatigiissillugu isertitaasartunit minnermik isertitaqartaraluartut arnat 87 procentii atuarsinnaallutillu allassinnaapput. Malugisariaqarportaaq naalagaaffimmi tamatumani naalungiarsuit toqusartut Indiap sinneranit tallimariaammik ikinnerummata, arnat nunap ilaaniittunit allanit ukiunik 15-​inik sivisunerusumik inuusarmata niviarsiaqqallu tamarmik atuarfimmi atuartuummata.

Anaanaasut atuarsinnaallutillu allassinnaasut meeqqat ilinniarsinnaassusiannik uummarissaasinnaapput — suliaq pitsaalluinnartoq. Niviarsiaqqanik ilinniartitsineq imminut akilersinnaavoq. UNICEF-ip (FN-ip Meeqqanut Aningaasaateqarfia) nalunaarusiaani The State of the World’s Children 1991-imik qulequtserneqarsimasumi oqaatigineqartutut tamanna ilaqutariit peqqissusiannik arnallu inuunerannik allanit tamanit annermik pitsanngorsaasinnaanerpaavoq. Qularutissaanngitsumik atuarnermik allannermillu ilinniarneq anaanaalluarnerunissamut pilersuisuulluarnerunissamullu iluaqutaasarpoq.a

Peqqissuseq. Anaanaaguit imminut paarilluarnissat pingaartorujussuuvoq, ingammik naartuguit milutsitsiguilluunniit. Nerisartakkavit pitsanngorsarnissaannut periarfissaqarpit? Afrikami taamatuttaarlu Asiap kujataani kitaanilu arnat naartusut tamarmik aggornerisa pingajui aakilliornermik nappaateqarput. Aakilliorneq nukissanik arsaartuiinnarani erninerliornissamik aarlerinarnerulersitsisarpoq malariamullu akiuussutissanik sanngiillisitsarluni. Neqit aalisakkallu pissarsiarinissaat ajornakusoorpat akisuallaarpataluunniit, immaqa manninnik naatitanillu saviminertaqarluartunik pisinissaq ajornarnavianngilaq. Upperisapalaat nerisassanik inuussutissartaqarluartunik nerinissannut akornutigeqinagit, najukkannilu ileqqut ilaquttannik nereqateqarnissamut akimmiffigeqinagit.b

Meeqqamik milutsitsineq anaanamut meeqqamullu iluaqutaavoq. Anaanap immua anaanap immuanut taartaasunit allanit tamanit akikinneruvoq, minguinnerulluni inuussutissartaqarnerullunilu. UNICEF-imit missiliuunneqarpoq ukiut tamaasa meeqqat 1 millionit annaanneqarsinnaassagaluartut anaanat tamarmik qaammatini siullerni sisamanit arfinilinni naalungiarsuutiminnik milutsitsisisartuuppata. Soorunami anaanaasoq milutsitsinikkut tunillaassinnaasumik nappaateqaruni anaanap immuanut taartaasumik isumannaatsumik meeqqani milutsittariaqarpaa.

Pingaartuuvortaaq angerlarsimaffimmi innermut ammaannartumut nerisassiornermi ammatitsilluarnissaq. „Pujoq gassillu toqunartut annertuut nerisassiornermi pilersut ullutsinni peqqissutsimik ulorinartorsiortitsisut annerpaartarigunarpaat,“ atuakkami Women and Health-imi taama mianersoqqusisoqarpoq.

Pujortarnissannut sunnerteqinak. Nunani ineriartortinniakkani sumi tamaani sikaritsinik pilerisaarinermi arnat sunnerniarneqarnerpaasarput, isumaqalersinniarneqarlutik pujortartarneq nuannaartunartuusoq. Tamannali ilumuunngilluinnarpoq. Pujortartarneq meeqqannut ajoqutaavoq inuuninnillu akeqarsinnaalluni. Missiliuunneqarpoq tupamik pinngitsuuisinnaajunnaarsimaneq pujortartartut tamarmik aggornerisa sisamaasa inuunerannik akeqarumaartoq. Immikkut ilisimasallit aamma mianersoqqussutigaat pujortartalerlaat pinngitsuuisinnaajunnaarnissaat ilimanaateqartorujussuusoq.

Eqqiluisaarneq. Eqqiluisaarnermut atatillugu anaanaasup maligassiuinera oqaaqqissaarutaalu ilaqutariit peqqissusiannut pingaarutilerujussuupput. Atuagassiami Facts for Life-​mi eqqiluisaarnermut najoqqutassat pingaartut saqqummiunneqarput:

• Perusuersareeraangavit anaajaareeraangavillu nerisassanillu suliaqaleraangavit assatit qaqorsaaserlugit imermut errortortakkit. Meeqqat nerinnginerminni errortornissaat isumagisaruk.

• Immikkut anartarfeqarnissaq isumagiuk, matusartumik eqqiluitsuutinneqartumillu. Tamanna ajornarpat sapinngisamik angerlarsimaffimmit ungasissumut perusuersariartortariaqarpoq annallu assaallugit matoorullugit. — Naleqqiuguk 5 Moses 23:​12, 13.

• Ajornanngippat imeq minguitsoq illumi atortaruk. Imiisiviit matoqartikkit, ipiitsunillu imertaateqartarit.

• Minguitsumik imissaqanngikkaanni silatusaarneruvoq imeq qalaateqqaassallugu, nillorpallu imerlugu. Imeq qalaanneqanngitsoq qanorluunniit minguippasitsigigaluaruni mingutsissimasinnaavoq.

• Eqqaamajuk nerisassat uunneqanngitsut napparsimalersitsisinnaasunik bakteriaqarsinnaammata. Nerisassat uunneqartussaanngitsut salinneqarluaqqaartariaqarput sapinngisamillu erniinnaq nerineqartariaqarlutik. Nerisassat allat sialluarneqartariaqarput uulluarneqarlutilluunniit, ingammik uumasut neqaat timmissallu neqaat.

• Nerisassat minguitsuutillugillu matoqartikkit sullinernit uumasunillu allanit tikinneqaqqunagit.

• Eqqakkat ikuallattakkit, imaluunniit matooruttakkit.c

[Quppernerup ataani ilanngussat]

[Qupp. 8-mi assiliartaq]

Kitaani arnat ilarpassui allaffimmiuupput

[Qupp. 8, 9-mi assiliartaq]

Arnarpassuit ajorluinnartunik atugaqarlutik sulisariaqartarput

[Suminngaanneernera]

Godo-Foto

[Qupp. 9-mi assiliartaq]

Anaanat meeqqanut ilinniartitsisuupput