“Ikele Mutindu Yai ya Bakristu ya Kyeleka Fwete Kuvanda”

NA 1990, na kati ya mukanda na yandi Arbeit macht tot​—⁠Eine Jugend in Auschwitz (Kisalu kefwaka​—⁠Butoko na Auschwitz), Tibor Wohl, yina kugulukaka na Auschwitz ketuba disolo mosi ya yandi kuwaka na kati ya bantu ya boloko zole. Mosi, yina kuvandaka muntu ya Autriche, tubaka nde yandi kele “nkwikidi ve.” Kansi, yandi vandaka kupesa lukumu na bantu ya boloko yina vandaka kulwata kidimbu ya bikonko ya mpumbu: Balongoki ya Biblia, mutindu Bambangi ya Yehowa vandaka kubingama na kati ya ka.

Muntu ya Autriche kutubaka na nduku na yandi nde: “Bau kekwendaka ve na bitumba.” “Bau kezolaka kufwa kansi kufwa muntu ya nkaka ve. Na ngindu na mono, kele mutindu yai ya bakristu ya kyekeka fwete vandaka. Ye mpi nge zaba, mono vandaka mbangi ya kima mosi ya mbote na bau. Beto vandaka kumosi ti bau na kati ya suku mosi na ka ya Stutthof, Bayuda ti Balongoki ya Biblia. Na ntangu yina, Balongoki ya Biblia kutumamaka na bisalu ya ngolo, mingimingi na nganda na madidi. Muntu mosi ve vandaka kubakisa inki mutindu bau vandaka kuyikana na yau. Bau vandaka kutuba nde Yehowa vandaka kupesa bau ngolo. Bau vandaka mpenza na mfunu ya mampa na bau, sambu bau vandaka na nzala. Kansi inki bau vandaka kusala? Bau vandaka kuvukisa mampa yonso ya bau vandaka na yau, bau vandaka kubaka katikati na yau mpi vandaka kupesa katikati ya nkaka na bampangi na bau ya nkaka, bampangi na bau ya kimpeve, yina vandaka kwisa na nzala katuka na baka ya nkaka. Mpi bau vandaka kuzodila bau kukwisa ya mbote mpi vandaka kuyamba bau. Na ntwala ya kudya, bau vandaka kusamba, mpi na nima na yau, bau vandaka na luse kengenga na kyese. Bau vandaka kutuba nde ata muntu mosi dyaka ve kuvandaka na nzala. Ebuna, nge kemona, mono kuditubilaka mono mosi nde: ‘Bau kele Bakristu ya kyeleka.’ Yai kele mutindu ya bau fwete kuvanda ya mono vandaka kuyindula mbala na mbala. Tala mutindu yau zolaka kuvanda mbote na kumonisa kuyamba ya mutindu mosi na banduku na beto ya kele na nzala awa na Auschwitz!”