ЦІыхухэм зауэхэм кІэ иратыфыну пІэрэ?
Зауэ къыщІэхъум щхьэусыгъуэ зэмылІэужьыгъуэхэр иІэфынущ. Хэти политикэмрэ экономикэмрэ пыщІа зэхъуэкІыныгъэхэм хущІокъу. Хэти нэгъуэщІым и щІыналъэр къизэуну икІи природэм и ресурсхэр зыІэригъэхьэну и мурадщ. Абы нэмыщІ зауэ куэдым лъабжьэ хуэхъур дин зырыз зыІыгъ лъэпкъ зэмылІэужьыгъуэхэм илъэс куэд щІауэ я зэхуаку дэлъ зэбииныгъэращ. Зауэхэр къагъэувыІэу, мамырыгъэр зэтрагъэувэжын щхьэкІэ, цІыхухэм сыт ящІэр? ЕхъулІэныгъэ гуэр абыхэм яІэу пІэрэ?
Drazen_/E+ via Getty Images
ЭКОНОМИКЭР
Мурадыр. ЦІыхухэм я гъащІэр нэхъыфІ ящІыну. Зауэ къагъэхъеину щхьэусыгъуэ ямыІэн щхьэкІэ, цІыхухэр псори зэхуэдэу фІыуэ ягъэпсэуну.
Зэран хъур. УнафэщІхэр къэралым и ахъшэр здахьынум хэплъэжын хуейщ. 2022 гъэм мамырыгъэр зэтегъэувэжыным икІи ар зэтеІыгъэным ахъшэу доллар миллиард 34,1 трагъэкІуэдащ. Ауэ а илъэс дыдэм зауэхэм трагъэкІуэдам елъытауэ ар процент 0,4 хъууэ аращ.
«Зауэхэр къэмыхъеиным икІи мамырыгъэр къызэтена хъуным ахъшэ нэхъыбэ зэрытедмыгъэкІуадэм къыхэкІкІэ, зауэхэр къэхъея нэужь, ахэр къэдгъэувыІэным ахъшэ нэхъыбэж хэтлъхьэн хуей мэхъу» (Антониу Гутерриш, ООН-ым и Генеральный секретарь).
Библием жиІэр. Къэрал унафэщІхэмрэ организацэ зэмылІэужьыгъуэхэмрэ къару куэд ирахьэлІэ тхьэмыщкІэхэм дэІэпыкъун щхьэкІэ. Ауэ тхьэмыщкІагъэм кІэ иратыну абыхэм яхузэфІэкІынукъым (Второзаконие 15:11; Маттэ 26:11).
ДИПЛОМАТИЕР
Мурадыр. Зауэ къэмыхъеин е къэхъеями псынщІэу къэувыІэн щхьэкІэ лъэныкъуитІыр зэгурыІуэныр.
Зэран хъур. ЛъэныкъуитІым языр адрейм епсалъэу гурыІуэн икІи мамырыгъэм теухуа документым Іэ щІидзын идэкъым. Е Іэ щІидзами, а документым итыр имыгъэзэщІэжынкІэ хъунущ.
«Дипломатием узэрыщыгугъар къыщыпхуимыхь къохъу. ЗращІылІа зэгурыІуэныгъэми захуагъэ хэмылъу щытыфынущ, сыт щхьэкІэ жыпІэмэ абы и ягъэкІэ иужькІэ зауэ аргуэру къэхъеифынущ» (Реймонд Смит, интернет-издание American Diplomacy).
Библием жиІэр. Алыхьыр хуейщ дэтхэнэ зы цІыхури мамырыгъэм хущІэкъуну (Псалом 34:14). Ауэ нобэ цІыхухэр зэрыщытынум теухуауэ Библием мыпхуэдэу щыжыІащ: «Тхьэр ягъэлъэпІэнукъым... зэкІужыныгъэр зыхуэдэр ящІэнукъым... уащыгугъ хъужынукъым» (2 Тимофей 3:1—4). Апхуэдэ хьэл мыхъумыщІэхэр апхуэдизкІэ цІыхухэм яхэпщащи, къэрал унафэщІхэм дапхуэдиз къару ирамыхьэлІэми, мамырыгъэр яхузэтегъэувэнукъым.
ІЭЩЭР НЭХЪ МАЩІЭ ЩІЫН
Мурадыр. Іэщэ зэмылІэужьыгъуэхэр нэхъ мащІэ щІын икІи иужькІэ гъэкІуэдыжыпэн, псом хуэмыдэу ядернэ, химическэ икІи биологическэ Іэщэ жыхуаІэхэр.
Зэран хъур. Къэрал куэдым я Іэщэр нэхъ мащІэ ящІыну хуейкъым, сыт щхьэкІэ жыпІэмэ адрей къэралхэр къатеуэмэ замыхъумэжыфынкІэ мэшынэ. Къэрал псоми я Іэщэр ягъэкІуэдми, зауэхэр къыщІэхъейм и щхьэусыгъуэр зыщІыпІи кІуэнукъым.
«Іэщэр нэхъ мащІэ ящІыным теухуауэ къэралхэм зращІылІа зэгурыІуэныгъэхэр зыми игъэзэщІакъым. Псалъэм папщІэ, зэгурымыІуэныгъэр нэхъ мащІэ хъууэ, къэралхэм я зэхуаку мамырыгъэ дэлъыным зыми къару ирихьэлІакъым» (ООН-ым ищІа докладыр).
Библием жиІэр. ЦІыхухэм «я джатэхэм пхъэІэщэ» къыхаІущІыкІыжын хуейщ, нэгъуэщІу жыпІэмэ я Іэщэр ягъэкІуэдын хуейщ (Исайя 2:4). Ауэ зауэхэр щымыІэжын щхьэкІэ ари мащІэщ, сыт щхьэкІэ жыпІэмэ зауэхэм я щхьэусыгъуэр цІыхухэм я гум лъагъумыхъуныгъэ зэрилъыращ (Маттэ 15:19).
ЗАХЪУМЭЖЫН ЩХЬЭКІЭ КЪЭРАЛХЭР ЗЭГУОХЬЭ
Мурадыр. Къэралхэр зэгуроІуэ бийр къатеуэмэ, зэгъусэу абы пэщІэувэну. Зытеуэну къэралым зыгуэр къызэрыдэІэпыкъунур ищІэу щытмэ, бийм зауэ къимыгъэхъеину къалъытэ.
Зэран хъур. Къэралхэр зэрызэгухьэми мамырыгъэ къихькъым, сыт щхьэкІэ жыпІэмэ языныкъуэхэм я псалъэр ягъэзэщІэжкъым. Бийм узэрыпэщІэтын хуей щІыкІэмрэ абы жэуап щептын хуей зэманымрэ теухуауэ къэралхэм я еплъыкІэр зэтехуэкъым.
«ООН-ымрэ Лига Наций жыхуаІэмрэ къэралхэр зэрызэгухьэм... мыхьэнэшхуэ иратт, ауэ абы мамырыгъэ къихьакъым, сыт щхьэкІэ жыпІэмэ къэралхэр тэмэму зэгурыІуэфакъым» (Британскэ энциклопедие).
Библием жиІэр. Зыр зым удэІэпыкъуным мыхьэнэшхуэ иІэщ (Экклезиаст 4:12). Ауэ Библием зэритымкІэ, цІыхухэм яухуа организацэхэм лъэкІыныгъэ яІэкъым мамырыгъэ зэтрагъэувэну. Абы итщ: «Пщыхэм фащымыгугъ, фыкъезымыгъэлыфыну цІыхуми фыщымыгугъ. И къарур хокІри абы щІым егъэзэж; а махуэм абы и гупсысэу хъуар мэкІуэдыж» (Псалом 146:3, 4).
Мамырыгъэ яухуэн щхьэкІэ цІыхухэм дапхуэдиз къару ирамыхьэлІэми зауэхэр увыІэкъым.