ПщІэуэ пІэрэ?

Ниневие къалэм сыт къыщыщІар?

ДИ ЭРЭМ ипэ ебланэ лІэщІыгъуэм и щІэдзапІэм ирихьэлІэу Ашурыр (Ассириер) щІылъэм империе нэхъ ин дыдэ щыхъуащ. Британием щыІэ музейм я сайтым зэритымкІэ, «а империем и щІыналъэм зиубгъуат къухьэпІэмкІэ Кипр хытІыгум щыщІэдзауэ къуэкІыпІэмкІэ Ираным нэс, илъэс гуэрхэм къриубыдэу Мысыр щІыналъэри абы хиубыдэу щытащ». Абы и къалащхьэ Ниневиер дуней псом къалэ нэхъ ин дыдэу щытащ. Абы статуе лъагэшхуэхэр, жыг хадэ дахэхэр, унэшхуэ зыкъизыххэр икІи библиотекэшхуэхэр дэтт. Ниневие къалэр здэщыІа щІыпІэм блыным тетхауэ къыщагъуэтыжахэм къагъэлъагъуэ Ашурбанипа́л, Ассирием и пащтыхь адрейхэм хуэдэу, «дуней псом и пащтыхь» жиІэу зэджэжу зэрыщытар. Ар пащтыхьу щытета зэманым Ашурыри абы и къалащхьэ Ниневиери зыми къимызэуфыну къыпщыхъут.

Ауэ, абы щхьэкІэ къэмынэу, Ашурым нэхъ зыщиужьа зэманым ирихьэлІэу Иеговэ и бегъымбар Софоние мыпхуэдэ псалъэхэр жиІащ: «[Иеговэ] Ашурыр игъэкІуэдынущ, Ниневиер ихъунщІэнурэ пшахъуэщІым хуэдэу иригъэгъущыкІынущ» (Соф. 2:13). Бегъымбар Науми жиІащ: «Дыжьыныр зэхэвдыгъуэ, дыщэри зэбгрыфх! [...] Къалэр нэщІ хъуащ, ар яхъунщІащ икІи ябгынащ»; «уэ укъэзылъагъур щІэпхъуэжынущ икІи абы жиІэнущ: „Ниневием лъапсэкІуэдыр къыхуэкІуащ!“» (Наум 2:9, 10; 3:7). А псалъэхэр зэхэзых цІыхухэм ягъэщІагъуэу мыпхуэдэу жаІэфынут: «Апхуэдэ къэхъуну Іэмал щыІэ? ЛъэкІыныгъэшхуэ зиІэ Ашурым хэт текІуэфынур?» Пэжщ, ар фІэщхъугъуейт.

ЗэрытщІэщи, апхуэдэ дыдэу къэхъуащ! Ди эрэм ипэ VII-нэ лІэщІыгъуэм и кІэм Ашурыр бабилэн цІыхухэмрэ мидие цІыхухэмрэ къазэуащ. Зэман гуэр дэкІри Ниневием цІыху щымыпсэужу хъуащ икІи ар хэкІуэдэжащ. Метрополитен Музейм и сайтым къытрадза статьям щыжыІащ: «Илъэс куэд дэкІа иужь а щІыпІэм къалэ зэрыщытам щыхьэт техъуэу зыри щыІэжакъым. Ниневиер зэрыщыІам Библием фІэкІа зыри тепсэлъыхьтэкъым» (Michael Seymour. Nineveh). «Библейское археологическое общество» жыхуиІэм и онлайн архивым ит зы публикацэм мыпхуэдэу щыжыІат: «XIX-нэ лІэщІыгъуэм Ашурым и къалэ нэхъыщхьэр зэрыщыІам цІыху куэдым шэч къытрахьэт» (Deborah A. Thomas. Uncovering Nineveh). Ауэ иужькІэ 1845-нэ гъэм археологу лажьэ Остин Лейард Ниневиер здэщыІа щІыпІэм щІыр къитІыну щІидзащ. Абы а къалэр къызэригъуэтам нэмыщІ, Ниневиер зызыужьа къалэшхуэу зэрыщытам щыхьэт техъуэхэри къигъуэтащ.

Ниневием теухуа къэхъун хуей псалъэхэр зыри къэмынэу къэхъуащ. Абы къыхэкІкІэ нобэ щыІэ пащтыхьыгъуэхэм теухуауэ Библием ит псалъэхэри псори къэхъунущ (Дан. 2:44; Апок. 19:15, 19—21).