ПщІэуэ пІэрэ?

Мывэ къагъуэтам тетхар дауэ щыхьэт зэрытехъуэр Библием итыр зэрыпэжым?

ЕРУСАЛИМ дэт «Музей библейских стран» жыхуиІэм мывэ пІащІэм тетха псалъэхэр щахъумэ икІи ар ди эрэм ипэ 700—600 гъэхэм ятхауэ ябж. Ар Израилым Хеврон пэмыжыжьэу кхъэлэгъунэу щыта бгъуэнщІагъым къыщагъуэтащ. Наукэм тегъэщІа журнал гуэрым зэритымкІэ, абы мыпхуэдэ псалъэхэр тетхат: «Яхве Саваоф и ней щрехуэ Хагав и къуэ Хагаф». Мывэ къагъуэтам тетхар дауэ щыхьэт зэрытехъуэр Библием итыр зэрыпэжым? Абы къегъэлъагъуэ Алыхьым и цІэр Библиер щатха зэманым щыгъуэ фІыуэ яцІыхуу икІи я гъащІэм къыщагъэсэбэпу зэрыщытар. А цІэр пасэрей журтыбзэкІэ тетраграмматонкІэ ятхыу щытащ, адыгэбзэкІэ ар ЙХВХ хьэрфхэмкІэ ятх икІи «Иеговэ» е «Яхве» жаІэу къапсэлъ. Алыхьым и цІэр, абы нэмыщІ а цІэр зи Іыхьэу щыт нэгъуэщІхэм я цІэхэр кхъэлэгъунэу щыта бгъуэнщІагъхэм и блынхэм тетхауэ къыщагъуэтащ.

Джо́рджие (США) дэт университетым щылажьэ, бзэхэм елэжь Ре́йчел Набу́лси тетхауэ къагъуэтам щхьэкІэ мыпхуэдэу етх: «ЙХВХ цІэр мызэ-мытІэу къызэрагъэсэбэпым куэд къыдгурегъаІуэ. [...] Тетхауэ къагъуэтахэмрэ [Библием ит] пычыгъуэхэмрэ къагъэлъагъуэ а цІэр зезыхьэм Израилымрэ Иудэмрэ я гъащІэм мыхьэнэшхуэ зэрыщиІыгъар». ИкІи пэж дыдэу, Библиер щатхам щыгъуэ Алыхьым и цІэр абы мин бжыгъэкІэ иту щытащ, псалъэм папщІэ ар нэгъуэщІхэм я цІэхэм и Іыхьэу щытщ.

Мывэм тратха «Яхве Саваоф» псалъэхэм «дзэхэм я Алыхь Иеговэ» къикІыу аращ. Алыхьым и цІэм нэмыщІ, мы псалъэхэри Библиер щатха зэманым щыгъуэ куэду къагъэсэбэпу щытауэ къыщІэкІынущ. Абыи къегъэлъагъуэ Библием итыр зэрыпэжыр, сыт щхьэкІэ жыпІэмэ «дзэхэм я Алыхь Иеговэ» псалъэхэр абы ещхь нэгъуэщІ псалъэхэм и гъусэу Библием 283-рэ ущрохьэлІэ, и нэхъыбэм Исаия, Иеремия, Захария тхылъхэм.