Endeea Kwĩthĩwa na Woni Ũla Waĩle Ĩũlũ wa Mathĩna

1-2. Twaĩle kwĩka ata nĩ kana tũvote kũmĩanĩsya na mathĩna? (O na ĩngĩ, sisya visa.)

NĨWĨTHĨWA ũendeee kũmĩanĩsya na ũsili ũte wa katĩ, kũvĩngwa nĩ andũ ma mũsyĩ, kana kũthĩnwʼa nũndũ wa mũĩkĩĩo waku? Nĩwĩthwa ũyũmĩanĩsya na mathĩna ma mwĩĩ kana mathĩna ala mokanasya na ũkũũ? Kana nĩwĩthwa ũkwatĩtwe nĩ ũndũ mũna mũthũku, ta kũkwʼĩĩwa nĩ mwendwa waku? O ta athũkũmi aingĩ ma Yeova, thayũ waku nũtonya kwĩthĩwa usĩe “thĩna na kyeva.”—Sav. 90:10, NWT.

² Nĩ kana tũvote kũmĩanĩsya na mathĩna maitũ, no nginya twĩthĩwe na woni ũla waĩle ĩũlũ wamo. Nĩkĩ ũsu ne ũndũ wa vata? Kwasũanĩa ngelekanyʼo ĩno: Mathĩna ala maũkwataa thayũnĩ methĩawa mailye ta mĩisyo ĩla ĩtonya kũũkwata yĩla ũtwaĩte ngalĩ. Kwosana na mũisyo ũla wĩ mbee waku, no ũtwʼe kũthi ngalĩko ya kwʼoko kwa aũme kana ya kwʼoko kwa aka, kũthi kavola, kana ũkeka kũũngama o kwa kavinda kanini. Ĩndĩ nĩ kana wose ĩtambya yĩla yaĩle, no nginya wĩthĩwe wene mũisyo ũla wĩ mbee waku nesa. Na ndũtonya kwona mũisyo ũsu ethĩwa ioo syaku syusĩe ndaka kana kĩtoo. O ta ũu, nĩ kana tũvote kũmĩanĩsya na mathĩna ala meũtũkwata, nĩtwaĩle kwĩthĩwa na woni ũla Yeova wĩthĩawa nawʼo ĩũlũ wamo. Ĩsomonĩ yĩĩ, nĩtũkwona (1) woni ũla twaĩle kwĩthĩwa nawʼo ĩũlũ wa mathĩna, (2) ũndũ kwĩthĩwa na woni ũtaĩle ĩũlũ wa mathĩna ala meũtũkwata kũtonya kũtũũmĩsya, na (3) matambya ala tũtonya kwosa nĩ kana tũendeee kwĩthĩwa na woni ũla waĩle yĩla twakwatwa nĩ mathĩna.

WONI ŨLA TWAĨLE KWĨTHĨWA NAWʼO ĨŨLŨ WA MATHĨNA

3. Nĩ maũndũ meva tũtesa kwĩvathana namo twĩ nthĩnĩ wa nthĩ ĩno nthũku?

³ Tũyĩsa kwĩvathana na mathĩna twĩ nthĩnĩ wa nthĩ ĩno nthũku. Nũndũ twĩ ene naĩ na Satani nĩwe ũsumbĩkĩte nthĩ ĩno, tũiema kũkwatwa nĩ mathĩna. Kwongela ũu, o ũndũ mũthya wa nthĩ ĩno ũthengeee, twĩendeea kũkwatwa nĩ mathĩna maingĩ, methĩwe maetetwe nĩ andũ ala mekaa maũndũ mathũku kana nĩ mĩisyo ta ithingitho sya nthĩ. (Mt. 24:8; 2 Tim. 3:13) Ta keka Yeova no amine mathĩna asu oyu, no oneke ta ũkũtetheesya Satani kũsumbĩka nthĩ ĩno. Twĩ nthĩnĩ wa nthĩ ĩno tũtwĩe, tũilea kũkwatwa nĩ “ĩvinda ya thĩna.”—Mũta. 9:12, maelesyo ma kwongeleela, NWT.

4. Aklĩsto makwatawa nĩ mathĩna angĩ meva?

⁴ Aklĩsto nĩmethĩawa na mathĩna maingangĩ. Twĩasya ũu nũndũ Yesũ nĩwatavasya amanyĩwʼa make kana maĩ mathĩnwʼe nũndũ wa mũĩkĩĩo woo. (Mt. 24:9; Yoa. 16:2) Kwoou yĩla twakwatwa nĩ mathĩna, kũmanya kĩu nĩkũtũtetheeasya twĩsũvĩe nĩ kana mũĩkĩĩo witũ ndũkathingithangwʼe. (1 Ath. 3:3, 4) Yĩla twoomĩĩsya mathĩna nũndũ twĩ na mũĩkĩĩo mũlũmu, tũkeyĩĩkĩĩthasya kana no tũendeee kũkinyĩla ĩla nzĩanĩ ĩelete thayũnĩ wa tene na tene. Kwongela ũu, twĩthĩawa tũyonanyʼa ngalĩ ĩla tũkwete mbau ũla ũndũnĩ mũnene ũkonetye Yeova na Satani. Twĩasya ũu nũndũ ũvũngũ ũmwe Satani ũnyaĩĩkasya nĩ kana andũ maimũthũkũmaa Ngai nũndũ nĩmamwendete, ĩndĩ mekaa ũu nĩ kana meyĩune mo ene. Nĩ kana Satani aĩkĩĩthye ũndũ ũsu, nũeteae andũ ma Yeova mathĩna maingĩ. (Yovu 1:9-11) Yĩla twoomĩĩsya nũndũ nĩtũmwendete Yeova, kĩu nĩkĩmũtanĩthasya.—Nth. 27:11.

5. Ĩandĩko ya Mũtavanyʼa 7:13, 14 yĩtũmanyĩsya kyaũ? (O na ĩngĩ, sisya visa.)

⁵ Yeova nũekaa tũkwatwe nĩ mathĩna. We ndesa kwĩka ũndũ mũthũku kana kũtũtata na maũndũ mathũku. (Yak. 1:13) Ĩndĩ o na ũu wĩ o vo, Mũsumbĩ Solomoni aandĩkie kana ‘mũthenya wa thĩna’ nĩ “wĩa wa Ngai ũla wa wʼo.” (Soma Mũtavanyʼa 7:13, 14 nthĩnĩ wa maelesyo ma kwongeleela.)a We ndoonanasya kana Yeova nĩwe ũtumaa maũndũ mathũku mekĩka, ĩndĩ mekĩkaa nũndũ nũekaa mekĩke. Ũtao ũsu wa Solomoni no ũtũtetheesye kwĩthĩwa na woni ũla waĩle ĩũlũ wa mathĩna ala meũtũkwata. Mbee, nĩtwaĩle kũmanya kana nũndũ twĩkalĩte nthĩnĩ wa nthĩ ĩno ya Satani, tũkeethĩawa na mĩthenya mĩseo na mĩthenya mĩthũku. Yĩla tweethĩwa na mũthenya mũseo, nĩtwaĩle kũmũtũngĩaa Yeova mũvea nũndũ ũsu nĩ mũthĩnzĩo kuma kwake. Kelĩ, ndeto sya Solomoni syĩtũlilikanyʼa kana tũyĩsa ‘kũmanya nesa kĩndũ o na kĩva kĩla kĩtonya kũtũkwata,ʼ kĩthĩwe nĩ kĩseo kana nĩ kĩthũku. Twĩasya ũu nũndũ mathĩna matataĩĩwe nĩmakwataa ala alũngalu na ala mate alũngalu.

6. Nĩkĩ Yeova ũekaa tũkwatwe nĩ mathĩna? (Aevelania 12:7, 11)

⁶ Yĩla tweethĩwa na woni ũla waĩle ĩũlũ wa mathĩna, tũkonaa kana Yeova aendeee kũtũmanyĩsya kũmwĩkwatya vandũ va kwĩkwatya ũtonyi witũ ene. Yeova nĩwonaa yĩla tũũthĩna na nĩwĩthĩawa eyũmbanĩtye kũtũtetheesya. O na yĩla waeka tũkinyĩle “kyandanĩ kya kyuu kya kĩkwʼũ,” we nũendeeaa kũtũtongoesya, kũtũĩkĩĩthya kana nũtwendete, na kũtũnenga vinya ũla twĩ na vata nawʼo nĩ kana tũmĩĩsye. (Sav. 23:4, BK) O na ĩngĩ, mathĩna no matũtetheesye kũmanya mawonzu maitũ na maituma twaĩlangya nguma sitũ tũtetheewʼe nĩ Ngai. (Soma Aevelania 12:7, 11) Kwa ngelekanyʼo, Yovu aĩ na vata wa kwĩthĩwa na wĩnyivyo. Yeova ti we wamũeteete mathĩna, ĩndĩ nĩwaekie mamũkwate na amatũmĩa kũmũmanyĩsya maũndũ ma vata. (Yovu 42:1-6) Ĩndĩ o na ethĩwa twĩkwatwa nĩ ũndũ wĩva, nĩtwĩsĩ kana Yeova ndesa kwĩtĩkĩlya ũndũ o na wĩva ũtũũmĩsye tene na tene. Yĩla twomĩĩsya mathĩna twĩ aĩkĩĩku, “nĩtũsindaa vyũ.”—Alo. 8:35-39.

7. Nĩkĩ ũtonya kwĩthĩwa na ũtanu o na yĩla ũendeee kũthĩnwʼa nũndũ wa mũĩkĩĩo waku?

⁷ No twĩthĩwe twĩ atanu o na yĩla tũũthĩnwʼa. Ethĩwa nũendeee kũthĩnwʼa nũndũ wa mũĩkĩĩo waku, ndũkasũanĩe kana Yeova nũekete kũkũathima. Kĩvathũkanyʼo na ũu, yĩla ũũvĩngwa, kĩu kĩthĩawa kĩyonanyʼa kana nĩwendeeawʼa nue. (Mt. 5:10-12) Na kwĩthĩwa na woni ũla waĩle yĩla ũũthĩnwʼa nũndũ wa kwĩthĩwa wĩ Mũklĩsto kũkatumaa wĩthĩwa na ũtanu, o ta atũmwa, na ũkenengaa ndaĩa. (Meko 5:40-42) Kwongela ũu, ngelekanyʼo yaku no ĩtume angĩ memanyĩsya ũwʼo na “maimũkumya Ngai.” (1 Vet. 2:12) Na o ta Yosevu, maũndũ maku no maĩle yĩla ũendeee kũkwatwa nĩ mathĩna, ĩndĩ ti o yĩla mathela.—Mwa. 39:3, 23.

8. Nĩ ũndũ ũngĩ wĩva ũũtwĩkĩa vinya tũendeee kũmĩĩsya mathĩna maitũ?

⁸ Mathĩna maitũ makathela. Ngewa ya Yovu ĩtũlilikanasya kana mathĩna maitũ makathela. Na ũu nĩ wʼo nũndũ ‘Yeova aathimie mũminũkĩlyo wa Yovu kũvĩtũka wambĩlĩlyo wake.’ (Yovu 42:12, BK) O ta ũu, Yeova akatũathima kwa nzĩa nene twĩ nthĩnĩ wa nthĩ nzaũ. Thayũ witũ, ũla oyu ũtonya kwĩthĩwa usĩe mathĩna, nĩ mũkuvĩ vyũ waelekanwʼa na thayũ wa tene na tene ũla tũkatanĩa ĩvinda yũkĩte. Ũsu nĩ ũndũ wa kwĩkĩa vinya ta kĩ! Ekai mwa kĩla ũmwe witũ aendeee kũmĩĩsya nginya mũthya.—Mt. 24:13.

ŨNDŨ KWĨTHĨWA NA WONI ŨTAĨLE KŨTONYA KŨTŨŨMĨSYA

9. Kwĩthĩwa na woni ũtaĩle ĩũlũ wa mathĩna maitũ kũtonya kũtuma vathi ata?

⁹ O na ethĩwa tũkwatĩtwe nĩ mathĩna meva, nĩtwaĩle kwĩthĩwa na woni ũla waĩle nĩ kana tũikathũkĩĩsye maũndũ. Kwa ngelekanyʼo, no tũsũanĩe kana Yeova nĩwe ũtumĩte tũkwatwa nĩ mathĩna. Kwa kavinda, Yovu eewʼaa Yeova ta we wamũeteete mathĩna make, na kwĩthĩwa na woni ũsu nĩkwatumie “[etalĩla] mwene mũlũngalu kwĩ kũtalĩla Ngai ũlũngalu.” (Yovu 32:2, BK) O ta ũu, o nake Naomi mbeenĩ nĩwamũtũlile Yeova mũtĩ nũndũ wa maũndũ ala mamũkwatĩte. (Lut. 1:13, 20, 21) Ta keka Yovu na Naomi nĩmaendeeie kũkwatĩĩa woni ũsu woo ũtaĩle, methĩwa maanangie ngwatanĩo yoo na Yeova. (Nth. 19:3) Ĩndĩ Yeova nĩwamatetheeisye meethĩwa na woni ũla waĩle ĩũlũ wa mathĩna moo na nĩwamaathimie nũndũ wa kũlũmanyʼa nake.

10. Yĩla twakwatwa nĩ mathĩna, nĩ ũndũ wĩva tũtonya kwambĩĩa kwĩthĩwa na nzika nawʼo?

¹⁰ O na ethĩwa nĩtwĩsĩ vyũ kana Yeova ti we ũtũeteete mathĩna maitũ, no twambĩĩe kwĩthĩwa na nzika ethĩwa kwa wʼo nũtũthĩnĩkĩaa. Kũsũanĩa maũndũ kwa nzĩa ĩsu no kũtume twĩthĩwa na vinya mũnini. (Nth. 24:10) Mũsumbĩ Ndaviti na mwathani Avakuki nĩmakwatiwe nĩ mathĩna, na mavinda amwe nĩmeekũlasya ethĩwa Yeova nĩweethukĩĩasya ũkayo woo wa kwĩtya ũtethyo. (Sav. 10:1; Ava. 1:2) Ĩndĩ o na ũu wĩ o vo, mayaaeka kũvoya. Yeova nĩweethukĩĩisye mboya syoo na aendeea kũmatetheesya, na o naku nũkũendeea kũũtetheesya.—Sav. 10:17.

11. Vatonya kũthi ata twaema kwĩthĩwa na woni ũla waĩle ĩũlũ wa mathĩna?

¹¹ Twaema kwĩthĩwa na woni ũla waĩle ĩũlũ wa mathĩna, no tũteleme mũno yĩla matũkwata kana tũkambĩĩa kwĩwʼa maũndũ asu ta mataĩle kũtũkwata. (1 Vet. 4:12) O namo amanyĩwʼa ma Yesũ nĩmangʼangʼanie kũĩkĩĩa kana aĩ athĩnwʼe mũno. (Lũka 18:33, 34) Kwa ngelekanyʼo, o na kũtwʼĩka Yesũ nĩwatavĩtye amanyĩwʼa make maũndũ ala maĩ mamũkwate, mũtũmwa Vetelo asũanĩaa kana Ngai ndaĩ esa kwĩtĩkĩla ũndũ ta ũsu ũmũkwate. Kwoou nũndũ Yesũ nĩweesĩ kana kũsũanĩa maũndũ kwa nzĩa ĩsu kwaĩ kũtonya kũmũsiĩĩa ndakeke kwenda kwa Yeova, nĩwamũkanisye Vetelo. (Mlko. 8:31-33) O na ĩtina wa kĩkwʼũ kya Yesũ, amanyĩwʼa make mayaaelewa vau kwa vau nĩkĩ yaĩ no nginya oawe. Ĩndĩ o na vailye ũu, Yesũ ndaamekĩsya ngoo. Ĩtina wa kũthayũũkwʼa, nĩwaneenie namo na amatetheesya kwĩthĩwa na woni ũla waĩle ĩũlũ wa kũthĩnwʼa kwake kwa ‘kũmavuanĩsya nesa Maandĩko.’ (Lũka 24:25-27, 32, 44-48) Kũvindĩĩsya kĩla Yesũ wamamanyĩisye nĩkwesaa kũmatetheesya kwĩyũmbanyʼa kwondũ wa ũvĩnganĩsya ũla waĩ ũmakwate nũndũ wa kwĩthĩwa me aatĩĩi make. O naitũ twavindĩĩsya ũwʼo ũla wĩ Maandĩkonĩ, kĩu no kĩtũtetheesye kwĩyũmbanyʼa kwondũ wa mathĩna.

12. Kwĩthĩwa na woni ũtaĩle ĩũlũ wa ũndũ mũna kũtonya kũtuma twĩwʼa ata?

¹² Kwĩthĩwa na woni ũtaĩle ĩũlũ wa ũndũ mũna ũtũkwatĩte no kũtume twĩwʼa ta mũthũku mũno kwĩ ũndũ kwa wʼo ũilye. Yesũ nĩwoonanisye ũndũ ũmwe vatonya kũthi ũu yĩla wanenganie ĩla ngelekanyʼo ya ala athũkũmi maĩ mũũndanĩ wa mĩsavivũ. Athũkũmi amwe nĩmambĩĩie kũnyungunyĩsya mayona ta matanaĩvwa ũndũ vaĩle, ĩndĩ vwana woo eeie ũmwe woo atĩĩ: “Mũnyanyawa, ndinakwĩka naĩ.” (Mt. 20:10-13) Mo mayaanyungunyĩsya nũndũ vwana woo ndaatĩĩa ũsili wa katĩ, ĩndĩ meekie ũu nũndũ meekwatĩtye kĩndũ mataaĩle kwĩkwatya. Ũmũnthĩ ana-a-asa na eĩtu-a-asa amwe no mewʼe ũu. Kwa ngelekanyʼo, yĩla maema kũkwata kĩanda kĩna kana malasimĩka kũtia kĩanda meĩ nakyo. Nĩ maũndũ meva twaĩle kwĩka nĩ kana twĩthĩwe na woni ũla waĩle yĩla twakwatwa nĩ ũndũ mũmũ?

MATAMBYA ALA TŨTONYA KWOSA YĨLA TWAKWATWA NĨ MATHĨNA

13. Vatonya kũthi ata yĩla mathĩna maũkwata?

¹³ No wĩthĩwe wĩsĩ kĩla Mbivilia ĩmanyĩasya ĩũlũ wa mathĩna. O na nĩvatonyeka ũkethĩwa watũmĩie maũndũ asu kũtetheesya angĩ kũmĩanĩsya na mathĩna. Ĩndĩ yĩla mathĩna maũkwata we mwene, no wĩwʼe ve vinya kũendeea kwĩthĩwa na woni ũla waĩle. Kwa ngelekanyʼo, no ũsũanĩe kana Yeova nĩwe ũkũũkanyʼa kana ndekwĩthukĩĩsya mboya syaku. Nĩ matambya meva ũtonya kwosa nĩ kana ũendeee kwĩthĩwa na woni ũla waĩle?

14. Ũtonya kũvoya ĩũlũ wa kyaũ yĩla wakwatwa nĩ thĩna? (Avilivi 4:13)

¹⁴ Mũkũlye Yeova aũtetheesye. Mũtavye ũndũ ũla ũũkũthĩnyʼa na ũndũ ũũtuma wĩwʼa. Mũtavye ũndũ ũkwenda aũtetheesye. No ũmũkũlye aũnenge veva wake mũtheu nĩ kana ũũtetheesye kwĩthĩwa na vinya na ũĩ wa kũmĩĩsya. Ĩndĩ lilikana kana Yeova no asũngĩe mboya yaku kwa nzĩa yĩ kĩvathũkanyʼo na ũndũ wĩĩkwatĩtye. (Avs. 3:20) Kwa ngelekanyʼo, no atũmĩe alaĩka kana ana-a-asa na eĩtu-a-asa maku kũũtetheesya. (Sav. 34:7) Kwoou ĩtĩkĩla ũtethyo wake o na ethĩwa etũmĩa nzĩa yĩva. Anenganae veva wake mũtheu na ũlau na no ũũtetheesye kũmĩanĩsya na ĩtatwa o na yĩva.—Soma Avilivi 4:13.

15. Nĩ kyaũ kĩtonya kũũtetheesya kũmĩanĩsya na thĩna? (O na ĩngĩ, sisya visa.)

¹⁵ Lũmanyʼa na mũvango waku wa kwĩka maũndũ ma kĩ-veva. O na ethĩwa ndũtonya kwĩka maũndũ onthe ũndũ ũneekaa mbeenĩ, ĩkĩa kĩthito wĩke kyonthe kĩla ũtonya. Nĩ ũndũ wa vata kusũsya kĩlĩko kyaku na mosũanĩo ma Ngai na mũno mũno mavindanĩ ma “thĩna na woo.” (Sav. 119:143, BK) Endeea kũsoma na kwĩmanyĩsya Mbivilia ũteũtĩĩa, na kũvindĩĩsya kĩla weemanyĩsya. Ĩka kyonthe kĩla ũtonya wĩanĩ wa kũtavanyʼa, na ũiendaa maũmbanonĩ, na ĩndĩ ũiĩkĩĩthya kana nĩwaumya maelesyo. O na ĩngĩ, tataa ũtũmĩe ĩvinda na ana-a-asa maku. Na mwa ndũkatate kwĩvathana namo.—Nth. 18:1.

16. Nĩ nzika syĩva ũtonya kwĩthĩwa nasyo yĩla wakwatwa nĩ mathĩna, na ũtonya kwĩka ata ũikĩlye vinya? (2 Akolintho 10:4, 5)

¹⁶ Ĩkĩa kĩthito ũkĩlye vinya nzika ila wĩ nasyo. Yĩla wakwatwa nĩ mathĩna, nũtonya kwĩthĩwa waĩle kũomboa mosũanĩo ‘me vinya,’ na asu nĩ vamwe na nzika ila ũtonya kwĩthĩwa nasyo ĩũlũ waku kana ĩũlũ wa Yeova. (Soma 2 Akolintho 10:4, 5.) No ũmine nzika isu ũtũmĩĩte “ũmanyi wa Ngai” ũla ũkwatĩkanaa Mbivilianĩ na mavukunĩ maitũ. Kwa ngelekanyʼo, nĩwĩthĩawa na nzika kana Yeova nĩwendeeawʼa nue? Ethĩwa nĩwĩthĩawa nasyo, kwĩmanyĩsya ngewa ya mũtũmwa Vaũlo no kũũtetheesye. Yĩla waĩ wĩanĩ wake wa kũtavanyʼa, nĩwakwatiwe nĩ mathĩna momũ mũno. Ĩndĩ kĩu kyeekie kũmũĩkĩĩthya vyũ kana Yeova na Yesũ nĩmendeeawʼa nĩwe. (2 Ako. 11:23-27) Nĩwĩthĩwa wĩkũlasya ethĩwa kwa wʼo Yeova nĩwakũekeie mavĩtyo ala weekie tene? Ethĩwa ũu nĩ wʼo vailye, andĩka maandĩko ala monanĩtye kana nũtũekeaa naĩ sitũ. (Isa. 43:25) Na ĩndĩ soma na ũivindĩĩsya mĩsoa ĩsu. (Sav. 119:97) Nĩvethĩwa ve thĩna ũũkwatĩte ũkatuma wĩthĩwa na nzika ethĩwa kwa wʼo Yeova nũsũvĩaa athũkũmi make aĩkĩĩku? Ĩka ũkunĩkĩli ĩũlũ wa maũndũ ala maeleetye nĩkĩ Ngai ũekete mathĩna methĩwe kwʼo na ũndũ ũtũsũvĩaa kĩ-veva o na ethĩwa tũkwatĩtwe nĩ maũndũ meva. (Sav. 91:9-12) O na ĩngĩ, soma ngewa sya ana-a-asa na eĩtu-a-asa ala makwatiwe nĩ mathĩna maito na mavota kũmĩanĩsya namo.b

17. Twaĩle kwĩka ata yĩla twakwatwa nĩ mathĩna?

¹⁷ Nĩvatonyeka ũkethĩwa ũitanĩa mũthenya mũseo ũte na mathĩna manene? Ethĩwa ũu nĩwʼo vailye, mũtũngĩe Yeova mũvea na ũyĩka kyonthe kĩla ũtonya ũtũmĩe ĩvinda yĩu kũvindĩĩsya ũseo wake. (Mũta. 7:14) Ĩndĩ yĩla wakwatwa nĩ mathĩna, endeea kwĩthĩwa na woni ũla waĩle na ũiendeea kũmwĩkwatya Yeova vyũ. Na weeka ũu, “akaumĩlya nzĩa nĩ kana [ũtonye kũmĩĩsya.]” (1 Ako. 10:13) Ĩndĩ tũtonya kwĩka ata yĩla ana-a-asa na eĩtu-a-asa maitũ makwatwa nĩ mathĩna? Ĩsomo yĩla yĩatĩĩe nĩyĩũneenea ũndũ ũsu.