ANDŨ MA MŨIKA MAKŨLASYA
Ndonya Kwĩka Ata Nĩ Kana Nĩeleanwe na Mwalimũ Wakwa?
Mwalimũ mũkalĩ
Wĩthĩaa vakuvĩ kĩla mũmanyĩwʼa ve mwalimũ ũkwĩwʼa aimũkua naĩ, aimwonea, kana ayona ate wa vata kĩlasinĩ.
Luis, ũla wĩ na myaka 21, aĩtye: “Tweethĩawa na mwalimũ watũumangaa kĩla ĩvinda na ndatũnengae ndaĩa twĩ amanyĩwʼa. Nĩweesĩ kana akilyĩ kũlitaya kwoou ndesa kũvutwa.”
Melanie, ũla wĩ na myaka 25, nũlilikanaa ũndũ mwalimũ wake wamũkuaa naĩ. Aĩtye: “Anguaa naĩ nũndũ ndyaĩ wa ndĩni ila syeesĩkĩe mũno kĩsionĩ. O na ambĩie kana aendeee kũmbũmbanyʼa nũndũ o na natwʼĩka mũndũ mũima ngakuawa naĩ.”
O na ethĩwa mwalimũ waku nĩ mũkalĩ, ve o maũndũ ũtonya kwĩka nĩ kana ũtanĩe kwĩthĩwa wĩ sukulu. Tata kwĩka maũndũ aa.
Maũndũ matonya kũũtetheesya
Alyũkana na maũndũ. Kĩla mwalimũ ethĩawa ekwatĩtye maũndũ me kĩvathũkanyʼo kuma kwa amanyĩwʼa make. Tata kũelewa mwalimũ waku eenda kyaũ kuma kwaku, na ũyĩka kyonthe kĩla ũtonya ũkĩanĩsye.
Mwolooto wĩ Mbivilianĩ: “Mũndũ mũĩ nĩwĩthukĩĩasya na ayĩmanyĩsya maũndũ maingangĩ.”—Nthimo 1:5.
“Nĩnamanyie kana nĩnaaĩlĩte kũelewa kĩla mwalimũ wakwa ũkwenda, kwoou nĩneekie kyonthe kĩla ndonya nĩ kana nĩanĩsye wĩa ũla wanengete o ũndũ we wendaa. Kwĩka ũu nĩkwatumie nĩeleanwa nake.”—Christopher.
Ĩthĩwa na ndaĩa. Tata kũneena nesa na alimũ maku. Ndũkamatũngĩthye naĩ o na ethĩwa mo maũneenyʼa mate na ndaĩa. Lilikana kana makwonaa ta mũmanyĩwʼa ĩndĩ mũi ma ĩika yĩmwe.
Mwolooto wĩ Mbivilianĩ: “Ndeto syenyu syĩthĩwe syĩ nzeo na syĩ na mũnyũ, nĩ kana mũmanye ũndũ mũtonya kũsũngĩa kĩla mũndũ.”—Akolosai 4:6.
“Mavinda maingĩ amanyĩwʼa mainengae alimũ ndaĩa, kwoou weekĩa kĩthito ũmanenge ndaĩa makaũkuaa kwa nzĩa nzeo.”—Ciara.
Mũelewe mwalimũ waku nesa. Alimũ no andũ taitũ. Na ũu nĩ kwasya kana o namo nĩmakwatawa nĩ mawũmũ na mawĩmakĩo o taitũ. Kwoou ndũkasembeae o kwasya, ‘Mwalimũ wakwa nĩ mũkalĩ’ kana ‘Mwalimũ wakwa nũmenete.’
Mwolooto wĩ Mbivilianĩ: “Ithyonthe nĩtũvĩtasya.”—Yakovo 3:2, maelesyo ma kwongeleela.
“Alimũ methĩawa na wĩa mũmũ mũno. Ti laisi kũĩkĩĩthya kana syana syonthe ila ũkũsomethya syĩ na mwĩkalĩle mũseo o vamwe na kũimanyĩsya. Mavinda onthe neeyĩaa kana nĩnaĩlĩte kũtata nĩke kĩla ndonya nĩ kana wĩa wa mwalimũ wĩthĩwe wĩ laisi na kwoou ndituma atethĩwa akuĩte mũno.”—Alexis.
Neena na asyai maku. Asyai maku nĩmo anyanya ala aseo vyũ. Mendaa ũendeee nesa wĩ sukulu, na ũtao woo no ũũtetheesye ũkamanya ũndũ ũkwĩkalanyʼa na mwalimũ mũkalĩ.
Mwolooto wĩ Mbivilianĩ: “Vala vate ũtao, maũndũ ala masũanĩĩtwe kwĩkwa nĩmanangĩkaa.”—Nthimo 15:22, BK.
“Asyai methĩawa na ũmanyi mwingĩ ĩũlũ wa ũndũ matonya kũthĩnĩkĩa mathĩna kwĩ andũ ma mũika. Kwoou ĩthukĩĩsye ũtao woo. No ũũtetheesye mũno.”—Olivia.
Ũndũ ũtonya kũneena na mwalimũ waku
Mavinda angĩ, nũseo ũkaneena na mwalimũ waku ĩũlũ wa maũndũ ala meũtuma mũtaeleanwa wĩ nake. Ethĩwa wĩĩwʼa wĩ na wia wa kũthi kũneena nake, lilikana kana mũiendete kũtetanyʼa. Mwĩĩthĩwa mũiea ngewa, na no ũsengʼe kwona ũndũ ngewa ĩsu ĩkwĩthĩwa na mosyao maseo.
Mwolooto wĩ Mbivilianĩ: ‘Atĩĩa maũndũ ala maetae mũuo.’—Alomi 14:19.
“Ethĩwa mwalimũ eneena naku e mũkalĩ, mũkũlye kana ve ũndũ ũmwĩkie wamũthatya. Ũsũngĩo wake no ũũtetheesye kũmanya nĩ va ũkwaĩlangya.”—Juliana.
“No wĩthĩwe wĩ ũndũ mũseo ũkaelesya mwalimũ mũuĩtye na mwĩ vandũ mwĩ inywʼoka ũndũ ũkwĩwʼa ĩũlũ wa ũndũ ũsu. Nĩvatonyeka akaelewa na ainenga ndaĩa nzĩa ĩla ũtũmĩie kũthĩnĩkĩa ũndũ ũsu.”—Benjamin.
NGEWA YA WʼO
“Tweeka mũtiani nĩnavalũkaa, na mwalimũ wakwa ndandetheeasya o na vanini. Nendaa kũkola sukulu nũndũ atumaa nĩwʼa nde wa vata.
“Nĩnaendie kũkũlya mwalimũ ũngĩ ũtao. Ambĩie: ‘Mwalimũ ũsu ndakwĩsĩ nesa, na o naku ndũmwĩsĩ nesa. Nĩwaĩlĩte kũmũtavya wĩ na thĩna. Na kwa kwĩka ũu, no wone watetheesya syana ingĩ itonya kwĩthĩwa iikĩa kũneena nake.’
“Ndyendaa kwĩka ũndũ ũsu wandavisye! Ĩndĩ nĩnavindĩĩisye ĩũlũ wa kĩla waisye na neethĩa aneenaa kĩla kya wʼo. Nĩnaaĩlĩte kwosa ĩtambya ethĩwa nĩnendaa maũndũ makwa maalyũke.
“Kwoou mũthenya ũla waatĩĩe nĩnaendie kũneena na mwalimũ wakwa, na namũeleasya nĩ na ndaĩa kana nĩnĩtanĩaa mũno kwĩthĩwa kĩlasinĩ kyake, na kana nĩngwenda kwĩmanyĩsya maũndũ maingĩ kuma kwake. Ĩndĩ nĩnangʼangʼanaa mũno na ndyeesĩ kĩla naĩlĩte kwĩka. Nĩwandavisye maũndũ matonya kũndetheesya o na eeyumya kũndetheesya ĩtina wa kĩlasi kana tũneene tũtũmĩĩte e-mail.
“Natelemile mũno! Nũndũ wa kũneena nake nĩ na ndaĩa, nĩneethĩiwe ndonya kũthĩnĩkĩa thĩna ũla waĩ vo katĩ wakwa na mwalimũ wakwa, na kĩu kyatuma nambĩĩa kũtanĩa sukulu mũnango.”—Maria.
Kaũndũ Ũtonya Kwĩka: Ethĩwa wĩĩwʼa ve vinya kũeleanwa na mwalimũ waku, ona ũsu ta mwanya wa kwĩmanyĩsya ũndũ ũtonya kũũtetheesya yĩla wĩtwʼĩka mũndũ mũima. Katie, ũla wĩ na myaka 22, aĩtye: “O na ĩtina wa kũmina sukulu, nĩvatonyeka ũkakomana na andũ me na ũkũmũ ala matakaũkuaa nesa kĩla ĩvinda. Ethĩwa no wĩkalanyʼe na mwalimũ mũkalĩ, ũkeethĩawa ũtonya kwĩkalanyʼa na andũ angĩ akalĩ ĩvindanĩ yũkĩte.”