Ũndũ Tũtonya Kũtetheesya Andũ ma Mũsyĩ Ala Mate Ngũsĩ

1-2. Nĩ kyaũ kĩtonya kwĩthĩwa kyatumie tũeka kwĩthĩwa na ngwatanĩo nzeo na andũ maitũ ma mũsyĩ?

YESŨ eeie mũndũũme ũmwe wendaa kũtwʼĩka mũatĩĩi wake atĩĩ: “Ĩnũka kwa andũ maku ma mũsyĩ, na ũimatavya maũndũ onthe ala Yeova wakwĩka.” (Mlko. 5:19) Yesũ amũtavisye ũu nũndũ nĩweesĩ wendi ũla andũ methĩawa nawʼo wa kũtavya andũ moo ma mũsyĩ ũvoo mũseo.

² We no ũlilikane ũndũ watanie mũno wĩana yĩla weewie ũvoo mũseo ya mbee? Nĩvatonyeka ũkethĩwa waĩ na mea maingĩ ma kũtavya angĩ maũndũ ala weemanyĩĩtye. Ĩndĩ o na vailye ũu, nĩvatonyeka andũ maku ma mũsyĩ makethĩwa mataaendeewʼa nĩ maũndũ ala wamatavasya. Kana nĩvatonyeka ũkethĩwa ũtaatũmĩa ũtũĩka ũimatavya maũndũ asu, na kĩu kĩkatuma mũtaeleanwa. Ethĩwa ũu nĩwʼo vailye, ũtonya kwĩka ata ũtũngĩĩe kana ũendeee kwĩthĩwa na ngwatanĩo nzeo na andũ maku ma mũsyĩ na ĩvindanĩ o yĩu ũiendeea kwĩthĩwa wĩ mũĩkĩĩku kwa Yeova?

3. Twĩneenea kyaũ ĩsomonĩ yĩĩ?

³ Ĩsomonĩ yĩĩ, twĩneenea: (1) Ũndũ kwĩthĩwa na ĩnee kũtonya kũtũtetheesya kwendeewʼa nĩ andũ maitũ ma mũsyĩ ala mate Ngũsĩ, o na ethĩwa maikwendeewʼa nĩ ũvoo mũseo; (2) ũndũ tũtonya kũmaelewa yĩla maneena kana meeka ũndũ ũtonya kũtũũmĩsya; (3) ũndũ kwĩthĩwa na wũmĩĩsyo na woni mũseo ĩũlũ woo kũtonya kũmatetheesya kwĩmanyĩsya ũwʼo; na (4) ũndũ tũtonya kũmonyʼa kana nĩtũmendete.

MEWʼĨE ĨNEE

4. Yesũ akuaa ata andũ ala matendeeawʼa nĩ ũvoo wake?

⁴ Yesũ ndaaeka kũtata kũtetheesya andũ ala maleaa kwĩthukĩĩsya ũvoo wake. Eeyĩelekanilye na mũndũ wathũkũmaa mũũndanĩ wa mĩsavivũ ũla weekĩie kĩthito kingĩ nĩ kana aĩkĩĩthye mũkũyũ wake nĩwambĩĩa kumya ũsyao. (Lũka 13:​6-9) Ĩvinda yĩla Yesũ wanenganie ngelekanyʼo ĩsu, nĩwaminĩte mbee wa myaka ĩtatũ aitetheesya Ayuti mamũĩkĩĩe na maitwʼĩka aatĩĩi make. Nĩkĩ waendeeie kũmatetheesya? Yesũ nĩweewʼĩaa andũ ĩnee, na kĩu nĩkyamũtetheeisye aendeea kũmomĩĩsya.

5. Nĩ kyaũ kyathangaaisye Yesũ kwĩwʼĩa Ayuti ĩnee?

⁵ Yesũ eewʼĩaa Ayuti ĩnee nũndũ atongoi ma ndĩni nĩmaemetwe nĩ kũmatetheesya mamũĩkĩĩe Ngai. Amonaa “ta malondu mate na mũĩthi.” (Mlko. 6:34) O na kavinda kakuvĩ atanakwʼa, nĩwaĩie nũndũ wa Yelusalemu nĩkwĩthĩwa nĩweesĩ kana ekali aingĩ ma ndũa ĩsu makakwʼa nũndũ wa kwĩthĩwa mate na mũĩkĩĩo. (Lũka 19:​41-44) O ta ũu, tweewʼĩa andũ maitũ ma mũsyĩ ĩnee, kĩu kũkatũthangaasya tũmatetheesye.

6. Nĩkĩ twaĩle kũmĩĩsya andũ maitũ ma mũsyĩ ala mate Ngũsĩ? (Akalatia 6:9)

⁶ Soma Akalatia 6:9. O na ethĩwa andũ maitũ ma mũsyĩ mayendeeawʼa nĩ maũndũ ala tũĩkĩĩaa, nĩtwaĩle kũendeea kũmomĩĩsya na tũyaĩle kũeka ‘kũmeka ũseo.’ Nĩtwĩsĩ kana mũndũ nũkuaa ĩvinda ayĩsa kũtwʼĩka nĩwaalyũla woni wake ĩũlũ wa maũndũ ala ũĩkĩĩaa na ayambĩĩa kũmũĩkĩĩa Yeova. Nĩvatonyeka o naku ĩvinda yĩmwe ũkethĩwa ‘ũtaĩ na wĩkwatyo’ na ũtamwĩsĩ Ngai. (Avs. 2:12) Ethĩwa ũu nĩwʼo, vai nzika kana ve mũndũ wakũmĩĩisye na aũtetheesya. Waendeea kũmĩĩsya andũ maku ma mũsyĩ, nĩvatonyeka o naku ũkamatetheesya memanyĩsye maũndũ maingangĩ ĩũlũ wa Yeova.

TATA ŨMAELEWE MANEENA KANA MEEKA MAŨNDŨ MATONYA ŨKŨŨMĨSYA

7. Nĩ kyaũ kĩtonya kwĩthĩwa kyatumaa ana-a-inyia ma Yesũ matamũĩkĩĩa?

⁷ Ana-a-inyia ma Yesũ nĩmatonya kwĩthĩwa meewie syama ila weekie e Kalilii. (Lũka 4:​14, 22-24) Ĩndĩ mbeenĩ, mayaamũĩkĩĩa. (Yoa. 7:5) Nĩkĩ? Mbivilia ndĩwetete. Ĩndĩ nĩwetete maũndũ elĩ matumaa Ayuti amwe matenda kũtwʼĩka amanyĩwʼa ma Yesũ. Amwe nĩmakĩaa kũmenwa nĩ andũ ala angĩ kĩsionĩ. (Yoa. 9:​18-22) Namo angĩ nĩmeesĩ Yesũ kuma e mũnini, na kwoou mayaĩ matonya kũĩkĩĩa kana atũmĩtwe nĩ Ngai. (Mlko. 6:​1-4) O namo ana-a-inyia nĩmatonya kwĩthĩwa meewʼaa oou. Nĩvatonyeka andũ maitũ ma mũsyĩ makethĩwa mewʼaa ũu?

8. Nĩ kyaũ kĩtonya kũtuma andũ maitũ ma mũsyĩ ala mate Ngũsĩ matũneenea kana makatwĩka maũndũ mate maseo?

⁸ Sũanĩa kĩla kĩũtuma maneena kana meka maũndũ mana. Ana-a-inyia ma Yesũ nĩmatonya kwĩthĩwa maĩ katĩ wa andũ ma mũsyĩ ala ĩvindanĩ yĩmwe maasya kana “e na ndũũka.” (Mlko. 3:21) Nĩkĩ masũanĩaa ũu? Mĩsoa ĩla ĩthyũlũlũkĩte mũsoa ũsu yonanĩtye kana Yesũ aĩ mũkwatanu mũno aitavanyʼa na kũvosya awau nginya o na ndaĩ na ĩvinda ya kũya lĩu. (Mlko. 3:20) Mo nĩmatonya kwĩthĩwa masũanĩaa kana akwatĩĩe mũno wĩa wa kũtavanyʼa kũthonoka ũndũ vaĩle? Nĩvatonyeka. O ta ũu, andũ maitũ ma mũsyĩ no masũanĩe kana tũkwatĩĩaa mũno maũndũ ma ndĩni kũthonoka ũndũ vaĩle. Ethĩwa ũu nĩwʼo mewʼaa, no tũmatethye twamonyʼa kwĩsĩla ndeto sitũ na meko maitũ kana o na kau wĩa witũ wa kũtavanyʼa nĩ wa vata, nĩtwĩthĩawa na mwanya wa kwĩka maũndũ angĩ.

9. Nĩ kyaũ kĩtonya kũtetheesya andũ maitũ ma mũsyĩ mavĩndũe woni woo ĩũlũ witũ? (1 Vetelo 3:​1, 2) (O na ĩngĩ, sisya visa.)

⁹ Eka mwĩkalĩle waku ũũtetee. Ndeto sitũ nzeo na meko maitũ maseo no matume andũ maitũ ma mũsyĩ mavĩndũa woni woo ĩũlũ witũ. (Soma 1 Vetelo 3:​1, 2.) Mũndũũme ũte Ngũsĩ no ewʼe ta wĩ weka kana akathata yĩla mũka wathi maũmbanonĩ kana ũtavanyʼanĩ. Nũndũ mwĩĩtu-a-asa ũsu ndekwenda mũũme ayĩwʼa ũu, no avĩndũe mĩvango yake ya kwĩka maũndũ ma kĩ-veva nĩ kana atũmĩe ĩvinda yingangĩ vamwe nake. Kwa ngelekanyʼo, no athi ũtavanyʼanĩ yĩla mũũme ũkwatanĩte kana ũte mũsyĩ. Yĩla mwĩĩtu-a-asa ũtwaĩtwe nĩ mũndũ ũte Ngũsĩ weethĩwa eyũmbanĩtye kũalyũkana na maũndũ na waema kũkwatĩĩa mũno woni wake, no atetheesye mũũme akavĩndũa woni wake ĩũlũ wa Ngũsĩ.

10. Tũtonya kũatĩĩa ngelekanyʼo ya Yesũ ata yĩla angĩ matumanyʼa?

¹⁰ Yĩla andũ maku ma mũsyĩ makumanyʼa, mavinda amwe nũseo ũkavindya. Yĩla andũ mavangie kana Yesũ aĩsaa mũno na kũnywʼa mbinyu mbingĩ, we ndaambĩĩa kwĩtetea. Vandũ va ũu, amekĩie vinya makwate ũwʼo wʼonthe ĩũlũ wa ũndũ ũsu. (Mt. 11:19) O na nĩwoonanisye kwĩsĩla ngelekanyʼo yake kana aĩ na woni ũla waĩle ĩũlũ wa thayũ. (Sianĩsya na Yoana 2:​2, 6-10.) O ta Yesũ, yĩla andũ maku ma mũsyĩ maneena maũndũ mathũku ĩũlũ waku, ti mavinda onthe waĩle kwambĩĩa kwĩtetea. Vandũ va ũu, no ũmonyʼe kwĩsĩla meko maku kana nĩwĩthĩawa na woni ũla waĩle na nũtanĩaa thayũ. Kĩu no kĩtume mamanya kana maũndũ mathũku ala maneenawa ĩũlũ wa Ngũsĩ sya Yeova nĩ ma ũvũngũ.

ENDEEA KWĨTHĨWA NA WŨMĨĨSYO NA WONI MŨSEO ĨŨLŨ WOO

11. Yesũ akuaa ana-a-inyia ata?

¹¹ Ngewa ila syĩ Mavukunĩ ma Ũvoo Mũseo syonanĩtye kana Yesũ nĩwaendeeie kũũmĩsya ana-a-inyia. Kwa ngelekanyʼo, maĩ vo yĩla Yesũ weekie kyama kyake kya mbee e Kena. (Yoa. 2:​11, 12) Na o tondũ twoona mwambĩĩonĩ, mayaamũĩkĩĩa. Ĩndĩ o na vailye ũu, Yesũ ndaatila ngwatanĩo yake namo. Twĩasya ũu nũndũ Mbivilia ĩvuanĩtye kana ta myaka ĩtatũ kuma eeka kyama kyake kya mbee e Kena, nĩwamaneenisye nesa.—Yoa. 7:​5-8.

12. Nĩ kyaũ kĩtonya kũtũtetheesya tũkaendeea kwĩkwatya kana andũ amwe ma mũsyĩ no mese kũtwʼa kũmũthũkũma Yeova?

¹² Kũelewa nesa tei wa Yeova no kũtũtetheesye tũkethĩwa na woni mũseo ĩũlũ wa andũ maitũ ma mũsyĩ. Yĩla ndĩni sya ũvũngũ ikaanangwa, no kwĩthĩwa makalilikana kana nĩtwamatavasya ĩũlũ wa ũndũ ũsu.a (Ũvu. 17:16) O na nĩvatonyeka makatwʼa kũmũthũkũma Yeova vamwe naitũ ĩtina wa ũla thĩna mũnene kwambĩĩa. Ĩndĩ o na yu tũĩ, yĩla andũ maitũ ma mũsyĩ makwatwa nĩ maũndũ momũ, no tũĩkĩĩthasye kana nĩtweeka kyonthe kĩla tũtonya nĩ kana tũmatetheesye. Nĩvatonyeka maketĩkĩla ũwʼo mamanya kana nĩtũmendete na nĩtũmathĩnĩkĩaa kuma ngoonĩ.

MONYʼE KANA NŨMENDETE

13. O na kau twĩthĩawa twĩ akwatanu mũno tũimũthũkũma Yeova, nĩ kyaũ twaĩle kũlilikana?

¹³ O na kau twĩthĩawa twĩ akwatanu mũno tũimũthũkũma Yeova, tũyĩsa kwenda andũ maitũ ma mũsyĩ mewʼe ta tũte na ĩvinda ya kũtũmĩa namo kana ta tũekete kũmenda. (Mt. 7:12) Tũtonya kũmonyʼa ata kana nĩtũũmathĩnĩkĩa? Ve maũndũ kauta tũtonya kwĩka.

14-15. Nĩ ũndũ wĩva tũtonya kwĩka twonyʼe andũ maitũ ma mũsyĩ ala mate Ngũsĩ kana nĩtũmendete? Nengane ngelekanyʼo.

¹⁴ Eaa ngewa namo. Twonasya andũ maitũ ma mũsyĩ kana nĩtũmendete yĩla twaea ngewa namo mavinda kwa mavinda na twamatavya ũndũ tũendeee. Kwa ngelekanyʼo, no tũmakũnĩe simũ kana tũkamatũmĩa mesengyi o vamwe na visa tũnakũniwe twĩ kũndũ tũnaendete kũtembea kana twĩ vamwe na anyanya maitũ tũyĩtanĩthya. Kũmanenga mĩthĩnzĩo o na ethĩwa ti ya mbesa mbingĩ kana kũmaandĩkĩa valũa no kũtume ngwatanĩo yitũ vamwe namo ĩlũlũmĩĩla. Tweeka maũndũ asu onthe, makamanyaa kana nĩtũmendete.

¹⁵ Kwasũanĩa ngelekanyʼo ya mwĩĩtu-a-asa wa Armenia wĩtawa Anna. Andũ make ma mũsyĩ matũmĩaa ĩvinda yingĩ me vamwe, na mũno mũno ĩvinda ya sikũkũ sya kũsyawa na sikũkũ ingĩ. Yĩla Anna weemanyĩisye ũwʼo, nĩmambĩĩie kũthĩnĩka ĩũlũ wa ũndũ mũĩkĩĩo wake mweũ wesaa kũtuma ngwatanĩo yake namo yĩthĩwa yĩilye. O na nĩmathĩnĩkaa mũno mayona ũtwi wake wa kũtwʼĩka Ngũsĩ ta ũũtuma maũndũ make methĩwa me momũ mũnango. Anna ethĩĩtwe ayĩka ata nĩ kana amatetheesye maikathĩnĩke mũno? Aĩtye: “Yĩla nathi kũkethya andũ makwa ma mũsyĩ, nĩnĩmaeleasya ũndũ nĩendeee na maũndũ ala matumaa nĩthĩwa nĩ mũkwatanu. O na nĩnĩmathokasya vala nĩkalaa na ndimamanyĩthanyʼa na anyanya makwa. Kĩu nĩkĩtumĩte andũ aingĩ ma mũsyĩ mamanyana na anyanyawa na nĩmewʼaa me eanĩe me vamwe namo.” Ongelete kwasya, “Andũ aingĩ ma mũsyĩ nĩmangathaa moona ũndũ nĩthĩawa nĩ mũtanu, na yu maithĩnĩkaa mũno nũndũ wakwa.”

16. Yesũ oonisye mwana-a-inyia, Yakovo, ata kana nĩwendeeawʼa nĩwe? (O na ĩngĩ, sisya maelesyo ma kwongeleela.)

¹⁶ Onyʼa andũ maku ma mũsyĩ kana nũmonaa me ma vata. Ĩtina wa Yesũ kũthayũũkwʼa, nĩwoonisye mwana-a-inyia, Yakovo, kana nĩwendeeawʼa nĩwe kwa kũmumĩlĩĩla. (1 Ako. 15:7) We no ũsũanĩe ũndũ Yakovo weewie yĩla wamanyie kana Yesũ ndamwĩkĩsye ngoo? Nĩvatonyeka ĩvindanĩ yĩu nĩwʼo Yakovo waĩkĩĩie vyũ kana Yesũ nĩwe Masia. Ĩtina wa vau, nĩvatonyeka Yakovo akethĩwa atetheeisye andũ angĩ ma mũsyĩ woo kũmanya kana Yesũ nĩwe Masia.b—Meko 1:14.

17. Tũtonya kũatĩĩa ata mwolooto ũla wĩ nthĩnĩ wa Alomi 12:15? (O na ĩngĩ, sisya visa.)

¹⁷ Soma Alomi 12:15. Yĩla twonyʼa andũ maitũ ma mũsyĩ kana nĩtũkwendeewʼa nĩmo mavindanĩ ala momũ na mavindanĩ ala maseo, kĩu no kĩmatetheesye makaalyũla woni woo ĩũlũ witũ.c Kwa ngelekanyʼo, no tũmakathe yĩla makwata mwana na tũimanenga mũthĩnzĩo nĩ kana tũmonyʼe nĩtũũtana vamwe namo. Na yĩla makwʼĩĩwa nĩ mwendwa woo, no tũmakiakisye, tũkamanenga ũtethyo ũla mekwenda, kana tũkamatũmĩa kaati yĩ na ndeto sya kũmakiakisya. Na no tũmakũnĩae simũ, tũkamatũmĩaa mesengyi, kana tũkaendaa kũmakethya, na mũno mũno yĩla makwatĩtwe nĩ ũndũ mũito.

18. Tũtonya ata kũatĩĩa ngelekanyʼo ya mũmanyĩwʼa Endelea?

¹⁸ Mamanyĩthanyʼe na athaithi ala angĩ. Yĩla mũmanyĩwʼa Endelea wamanyie kana Yesũ nĩwe Masia, nĩwatwaie mwana-a-inyia, Vetelo, vala ve Yesũ. (Yoa. 1:​40-42) O naitũ no twĩke ũndũ o ta ũsu? Kwa ngelekanyʼo, mavinda kwa mavinda no tũthokye mũndũ wa mũsyĩ maũmbanonĩ ma kĩkundi kana tũkamũthokya yĩla tũkũĩsanĩa na anyanya maitũ? Yĩla twamũmanyĩthanyʼa na athaithi ala angĩ, kĩu kĩkamũtetheeasya one kana Ngũsĩ no andũ ta ala angĩ na nĩ andũ aseo.

19. O na ethĩwa andũ maitũ ma mũsyĩ maikũelewa vyũ maũndũ amwe tũĩkĩĩaa, twaĩle kũmakua ata? (1 Vetelo 3:15)

¹⁹ Soma 1 Vetelo 3:15. Andũ maitũ ma mũsyĩ no maeme kũelewa vyũ nĩkĩ tũtekaa maũndũ amwe, ĩndĩ mayĩsa kũlwa nĩ ũndũ tũmakuaa nesa na ũndũ twĩthĩawa tũmanengete ndaĩa. O na no matanĩthwʼe nĩ kĩthito kitũ kya kũmantha mwanya tũtindanyʼe namo nĩ kana tũĩvĩe ĩvinda yĩla tũtanatũmĩa namo maũndũnĩ angĩ. Kwa ngelekanyʼo, tũyĩsa kwĩlikya sikũkũnĩ kana syĩthĩonĩ itosanĩte na Maandĩko, ĩndĩ no tũthi kũmakethya, tũkaĩsanĩa namo, na tũkamanenga mĩthĩnzĩo mavindanĩ angĩ me kĩvathũkanyʼo.

NDŨKAAĨSE KWĨKĨSYA NGOO ANDŨ MAKU MA MŨSYĨ

20. Nĩkĩ tũtonya kwĩkĩwa vinya nĩ ngelekanyʼo ya Yakovo?

²⁰ Yakovo nĩwaaisye kĩanda kya mwanya mũno kya kũendanyʼa na Yesũ ĩvinda ya ũthũkũmi wake vaa ĩũlũ wa nthĩ, ĩndĩ ĩtina nĩwesie kũtwʼĩka mũmanyĩwʼa. (Kal. 1:​18, 19; 2:9) O na ũu wĩ o vo, nĩweekĩie ngoonĩ maũndũ ala Yesũ wamanyĩisye. Kwa ngelekanyʼo, valũanĩ ũla waveveeiwe kũandĩka, nĩwawetie maũndũ amwe Yesũ wawetie nthĩnĩ wa ũla Ũtavanyʼa wa Kĩĩmanĩ.d

21. Nĩkĩ tũtaĩle kwĩkĩsya ngoo andũ maitũ ma mũsyĩ ala mate Ngũsĩ?

²¹ O na ĩtina wa kwĩkĩa kĩthito kingĩ tũkue andũ maitũ ma mũsyĩ nesa na kũmonyʼa kana nĩtũũmathĩnĩkĩa, no maeme kwendeewʼa nĩ ũwʼo kana makatũkua kwa nzĩa ĩtaĩle. Ĩndĩ nĩkĩ tũtaĩle kũmekĩsya ngoo? Nũndũ kĩla ĩvinda twameka nesa, tũkethĩawa tũiatĩĩa ngelekanyʼo ya Ngai witũ wĩ tei, Yeova, na Mwana wake, Yesũ. (Lũka 6:​33, 36) Twaendeea kũmonyʼa kana nĩtũmendete, ĩtina wa ĩvinda no maalyũle woni woo ĩũlũ witũ. O na ĩngĩ, no malilikane maũndũ makonetye mũĩkĩĩo witũ ala twamatavisye na vau tene. Na twaema kũmekĩsya ngoo, no twĩse kũtanĩa kwona amwe maimũthũkũma Yeova vamwe naitũ!