Ubẹ ti A Teri Wuwu Bẹ

1. Nikọ re ṣe ẹkpe ti ẹnẹ dede nẹ?

ẸNẸ man ọghan aratutun ti o wi ẹgbelemeeji ẹnẹ omere ni ujọ, ti o ka lẹghẹ ẹnẹ ro ni ubara ewe biri udoẹye ni Paradais te wa san to. (Ais. 32:​17, 18) Ọrọnfọ rẹn gin Jihova re lẹghẹ ẹnẹ nẹ aratutun eyiwe, dẹ ẹkpe ẹnẹ ọkan-ọkan rẹn gba ri gin aratutun eyiwe ee tafu ẹnẹ ẹwọ. (Rom 12:18) Bokọ ẹnẹ te wa nemi biri aghan omere ẹnẹ ni ujọ do ni ewe ti o wa lẹghẹ aratutun gba ka wi ujọ? Bokọ ẹnẹ te nemi biri omere ẹnẹ ni ujọ nẹ aratutun ni ẹnẹ ma ṣe urun ti o bi wun inọ? Bokọ ẹnẹ te nemi biri omere ẹnẹ ni ujọ nẹ aratutun ni ọnẹ ma ṣe urun ti o bi ẹnẹ inọ? Ẹnẹ wa ri iwanran ubirọ ghaan ni ubẹ ti Pọl gba wuwu bẹ Failimọn ni ubara Onisimọs.

UBẸ WE

2. Ẹkpikpomẹ bokọ re wi ẹgbelemeeji Failimọn biri Onisimọs? (Failimọn 8, 9, 17)

² Rọ Failimọn 8, 9, 17. Ni iwe ti won ya gbẹrẹ Failimọn, Pọl mu ẹkọ gbẹ Failimọn di o ṣe aninọ ọmẹnrẹn ro Onisimọs ni won ma ludẹ buruu. Pọl gin gbẹ Failimọn gin di o teri wuwu ti won nẹ gbẹ Kraist biri aghan omere ro ni ujọ ṣe eyiwe. O nemi ṣe gin wo tigbi ita eyiwe. Failimọn omere ọkan ni Kolosi, ti irẹye dede man ni ọnẹ ti o nẹ ukpeọrọnfọ ti o ni biri ti o ka jọlọ mu wuwu ghan aghan mirẹn rẹẹn. O nẹ ẹru ọkan ti ọrukọ ro ṣe Onisimọs ti ee ṣe Olele Kraist, ti o sa kuri ẹwọ ro gba re Rom. O nemi ṣe gin Onisimọs muẹwọ ji ogho ro bọbọ ni re. (Fail. 18) Ti won gba wi Rom, Onisimọs ka da Olele Kraist, gbẹ o gba biri Pọl ṣe ukun gbọnrọngbọnrọn. (Kol. 4:9) Dẹ, ẹsi Rom gin, ẹru ti o sa ju olili ro ṣi lati ludẹ buruu. Teri ẹrẹn, Pọl lele ẹsi we gba ran Onisimọs ludẹ gbẹrẹ Failimọn.—Fail. 12, 13.

3. Nikọ re nemi kpokpo Pọl ẹmi gin o wa ṣi ni Onisimọs ma ludẹ buru Failimọn? (Ṣọn ifoto kẹnrẹn.)

³ Pọl nemi ka ro ni ubara urun ti Failimọn wa ṣe ni ira ti Onisimọs ma ludẹ buruu, teri o man gin ẹsi mu aṣẹ gbẹ Failimọn gba gba uya jẹ Onisimọs ni urun ti won ṣe we. Di Failimọn si wa ṣe urun ti ẹsi gin we? O ma ṣe wẹrẹ, bokọ o te wa kan aghan mirẹn ni ujọ we? O nemi ka kpokpo Pọl ẹmi gin urun eyiwe nemi ba aratutun ti o wi ujọ we jẹ, gbẹ aghan olili biri ẹru mirẹn ni ujọ we gba ka biri Failimọn wẹrẹ Onisimọs wọ. Teri ẹrẹn, o ka ya iwe gbẹrẹ Failimọn ti won mu gbẹ Taiṣikọs ni re. (Ẹfi. 6:​21, 22; Kol. 4:​7-9) Ni ira ọkan we, Pọl kpe ya iwe gbẹrẹ ujọ ti o wi Kolosi. Ni oriẹkọ eyiwe, ẹnẹ wa fọ ni ubara urun ti ẹnẹ nemi kọ gbẹ kuri ewe Pọl, Onisimọs biri Failimọn ti ubara urun ti ẹnẹ rọ ni iwe ti Pọl ya gbẹrẹ ujọ ti o wi Kolosi biri Failimọn.

URUN TI ẸNẸ NEMI KỌ KURI EWE PỌL

4-5. Nikọ aghan ẹghaarẹ nemi ṣe gba mu utiẹyin gbẹ aghan omere ni ujọ, di omirẹn gba biri omirẹn do udo aratutun?

⁴ Niko ẹnẹ nemi kọ gbẹ kuri ewe Pọl? Pọl biri irẹye mirẹn do ni ewe ti o wa mu aratutun ṣi ni ujọ. Ẹnẹ nemi kọ ewe biri ẹnẹ te nemi ṣe urun eju ọkan we ni ẹwọ ro.

⁵ Udo olukun ọnẹ owun Pọl biri Failimọn do. (Fail. 17) Pọl ee ro gin won nemi kpaṣẹ gbẹ Failimọn ṣiṣi gin owun olili ro. (2 Kọr. 1:24) Okpinju, eju onokeeji ọnẹ ni uṣẹ owun Pọl gba ṣọn Failimọn, gbẹ o gba tigbiin gin olukun ro won ṣe. Ni ewe eyiwe, Pọl mu ọrọnrọn ewe ṣi gbẹ Failimọn ni ubara biri o te yẹle di o biri Onisimọs ti o ṣe Olele Kraist biri-ọjọ-ghawe do. Ẹnẹ dede kẹnrẹn nemi yẹn ewe Pọl, kitikiti ni ẹnẹ ma ṣe ẹghaarẹ ni ujọ. Aghan ẹghaarẹ ti o ka biri aghan omere ni ujọ ṣe ukun ka jọlọ mu utiẹyin ṣi gbẹ ujọ we gba nẹ aratutun. Teri ọsẹn-agutan ọliwuwu owun aghan ẹghaarẹ ṣe ni ujọ, aghan ee ka “gba ọla ṣi jọn” aghan ti a ko gbẹ aghan dani. (1 Pit. 5:​1-3) Okpinju, aghan ka biri agutan Oriṣẹ lo ira ni ara, gba rentin aghan, gba man ọghan aghan, kẹnrẹn gba mu utiẹyin gbẹ aghan ni ira ti o yẹle. Ṣiṣi Pọl, aghan ẹghaarẹ ti o ka biri irẹye mirẹn do udo olukun ọnẹ ka mu ọrọnrọn ewe ṣi gbẹ aghan omere mirẹn, biri gba tin ujọ we ẹyin gba nẹ aratutun.

6. Nikọ o gba ṣe kpatakiri di ẹnẹ ka yiri irẹye mirẹn?

⁶ Pọl yiri Failimọn. (Fail. 4, 5, 7) Ẹnẹ dede re fẹ uyiri. Teri nikọ? Teri, ẹnẹ gidijẹ re ka fẹ man tabi ẹnẹ wọrun gbẹ irẹye ni ira bọbọ. Ẹnẹ nemi da ẹdọn ni ubara ikoṣi ara ẹnẹ, tabi irẹye mirẹn fẹ-ọfọ ẹnẹ, wẹrẹ tabi a wa gba akpẹn uṣẹ bọbọ ti ẹnẹ jọlọ fẹ-ọfọ ro kuri ẹwọ ẹnẹ. Dẹ teri uro eju ighaan we, ẹnẹ nemi ka da ẹdọn wẹrẹ gbẹ inọ gba tete bi ẹnẹ, gbẹ ẹnẹ gba ka ro kiti gin irẹye mirẹn winọrọn fọ sin ẹnẹ, ti o nemi lẹghẹ ẹnẹ gba fẹ mughan gin ẹnẹ san ju irẹye mirẹn. Uṣe egbe ighaan rẹn wa lẹghẹ ẹnẹ gba ṣe are-maa nemi biri irẹye do udo aratutun. A ma yiri oniye, ara ka yọọn teri o man gin won wọrun. (Owe 12:25) O ka lẹghẹ da ọnẹ eju gin irẹye mirẹn man ọghan ro biri gba fẹ-ọfọ ro. Wo ma fẹ di ara irẹye mirẹn ṣe wẹlẹwẹlẹ ni ewe eyiwe, ka fẹ ẹwọ-ayẹ gba yiri aghan ti ẹmi rẹ wa. Yiri irẹye mirẹn ni wo ma ri gin aghan winọrọn dumunẹ, ee ṣe ni aghan ma ṣe urun ti o san nọkan. Ni ewe kelegue, wo ma ri urun ti o san ni ara oniye, wo ka gin gbẹ ẹ.

7. Nikọ o gba yẹle di ẹnẹ kẹnẹ ara ni ubara urun ti ẹnẹ ka gin ni ubara irẹye mirẹn? (Failimọn 10-12)

⁷ Pọl gin urun ti o san ni ubara Onisimọs. (Rọ Failimọn 10-12.) Wo ro gin urun ti o san ti Pọl gin ni ubara Onisimọs yi urun ti Failimọn ro ni ubara Onisimọs, ewe biri won te biri o fọ, biri ewe biri won te biri o do dẹ? Ẹrẹn ee nẹ iyan! Ni ewe ọkan we, ẹnẹ ma gin urun ti o san ni ubara aghan omere ẹnẹ ni ujọ, o wa lẹghẹ irẹye mirẹn nẹ uro ti o san ni ubara aghan, biri gba biri aghan do ni ewe kpẹtẹkpẹtẹ. Ni ẹsẹn ro okeeji dẹ, ẹnẹ ma fọ ọfọ burukun ni ubara aghan omere ẹnẹ ni ujọ, o nemi lẹghẹ irẹye mirẹn gba ẹwọ ti ee san gba biri aghan do. O ṣe kpetekpete gin gba nemi gin urun ti o san ni ubara irẹye mirẹn, ẹnẹ lati ṣọgua ro uro ti o san ni ubara aghan. Nikọ re nemi tin ẹnẹ ẹyin gba ṣe wẹrẹ? Ẹnẹ nemi gba ẹkọ kuri urun ọkan ti Pọl ṣe ugba gidijẹ.

8. Nikọ re nemi tin ẹnẹ ẹyin gba ro uro ti o san biri gba gin urun ti o san ni ubara aghan omere ẹnẹ ni ujọ? (Ṣọn ifoto kẹnrẹn.)

⁸ Pọl dọkpẹ gbẹ Jihova kpira ni ubara uṣe ti o san ti Failimọn nẹ. (Fail. 4, 5) O kpe dọkpẹ gbẹ Jihova ni ubara uṣe ti o san ti aghan mirẹn nẹ. (1 Kọr. 1:​4-7; Filip. 1:​3-5; Kol. 1:​3, 4; 1 Tẹs. 1:​2, 3) O wu gin Pọl man ni ubara ara-uṣe ti ee san ti aghan omere ro ni ujọ nẹ, o kpe dumunẹ gba sọ eju ni ọrọnrọn uṣe ti aghan nẹ, gbẹ o gba dọkpẹ gbẹ Jihova kpira teri olukun ro ghaan. Gba gin urun ti o san ni ubara omere rẹ ma ka roro uwọ, tigbi eyiwe: Wo ma dumunẹ gba ka ranju ọrọnrọn uṣe ti aghan omere ni ujọ nẹ gba bẹ Jihova kpira di o gba iṣẹ gbẹ aghan, o wa ya gbẹ rẹ gba nemi gin urun ti o san ni ubara aghan.

9. Nikọ re lẹghẹ urun ti Pọl ya ni iwe ro gbẹrẹ Failimọn gba jọlọ to ẹnẹ ẹmi?

⁹ Pọl gba owun kpẹtẹkpẹtẹ ya iwe gbẹrẹ Failimọn, o wu gin Paul wi ukalẹ ti o roro. O nemi ṣe gin wo tigbi ira ọkan ti ara gba jọlọ guo ẹ, gbẹ uwọ gba biri oniye bọbọ fọ ọfọ gbangban, teri ara ta uwọ. Teri ẹrẹn, ukalẹ bokọ wun Pọl gha ti won gba ya iwe gbẹrẹ Failimọn? Ọdọn bọbọ ṣi ẹyin, urogho irẹye ti o winọrọn jọlọ binọ ka biri o ṣe uṣe gbalogbalo gba muu ekun ekun. A ka mu Pọl ni use ni Jerusalẹm biri Sisaria. Kuro ti a gba gbe e re Rom, ọkọ ti won gha ka rin. Biri-ọjọ-ghawe ke ti won gba ya iwe gbẹrẹ Failimọn, Pọl kpe ṣe “ọnẹ ti a mu ni use”, ti o wi utinmali ni Rom. (Fail. 1) Dẹ Pọl ee jẹ di ukalẹ ti won gha gbe e gba biri Failimọn fọ ni ewe ti ee jọ. Kuri ewe Pọl ẹnẹ kọ gin, ẹnẹ ma dumunẹ gba biri irẹye do udo aratutun, o wu gin ara guo ẹnẹ wẹrẹ gbẹ ẹnẹ gba wi ukalẹ ti o roro wẹrẹ udangho, ẹnẹ wa ri gin ujọ we wa nẹ aratutun. Kẹnrẹn aratutun ma wi ẹgbelemeeji ẹnẹ biri aghan omere ẹnẹ ni ujọ, o wa ya gbẹ ẹnẹ gba ka jọlọ ẹkpikpomẹ ti o ma ṣi.

URUN TI ẸNẸ NEMI KỌ KURI EWE ONISIMỌS

10. Nikọ ẹnẹ nemi kọ gbẹ kuri ewe Onisimọs?

¹⁰ Ẹnẹ dede re ka gin wẹrẹ ṣe urun ti o ka bi irẹye mirẹn inọ. Ewe Onisimọs kọ ẹnẹ biri a te biri irẹye mirẹn jọlọ ni ara ni ẹnẹ ma biri aghan nẹ igbẹnẹ. Onisimọs ṣe urun ti ẹnẹ nemi ro gin ee roro, dẹ ee ka ya ṣiṣe, ti won gba forijẹ iṣẹwọṣe ro biri gba ṣe urun ti ẹmi ro ka dede gba biri Failimọn jọlọ ni ara. Teri Onisimọs man urun ti ẹsi Rom gin ni ubara ọfọ we, o ka gua ugua iguo-ara ti o bọghọ oroko ọru mẹẹsan gba ludẹ buru Failimọn olili ro. O numuara gba datu da ẹru biri gba jẹ uya teri urun ti won ṣe we. Ee nẹ iyan gin gba da ero eyiwe jọlọ roro gbẹ ẹ. Kitikiti ni Onisimọs ma ro gin Failimọn re ṣe urun ti o gbe wun gba sa. O ma muẹwọ ṣe gin Onisimọs nẹ uro eju eyiwe, o kpe ludẹ buru olili ro biri gba ṣe urun ti ẹmi ro ka dede gba biri Failimọn ti o ṣe omere ro ni ujọ biri-ọjọ-ghawe do udo aratutun.

11. Ẹnẹ ma ṣe urun ti o bi oniye inọ, nikọ ẹnẹ nemi ṣe gba biri ọnẹ jọlọ ni ara? (Ṣọn ifoto kẹnrẹn.)

¹¹ Wo ma ṣe urun ti o bi oniye inọ, re ra ba a gba biri o jọlọ ni ara. (Mat. 5:​23-25) Ṣiṣe eyiwe nemi roro gbẹ rẹ, dẹ gba biri ọnẹ jọlọ ni ara re wọrun ju. Wo ka ṣọgua gba ẹmi rẹ dede bẹ ẹ gin di o maa ke. Kuro, tẹ etin le gba rentin ọnẹ biri gba dumunẹ gba nẹ oye biri ara te ṣe e, kẹnrẹn gba forijẹ iṣẹwọṣe rẹ. Maa diro wẹrẹ gba gbe ẹbi we gbẹ onomirẹn. Teri ṣiṣe wẹrẹ wa lẹghẹ ubẹ rẹ we gba ṣe are-maa wọrun, gbẹ igbẹnẹ we gba ka sin ni, wẹrẹ gba muẹwọ buru ni. Gba gin gbẹ oniye gin di o maa binọ ka fẹ ara gbigba re alẹ biri gba roro, dẹ ẹrẹn re ṣe ewe ti o san ju fẹnẹfẹnẹ biri wo te nemi biri onokeeji rẹ jọlọ ni ara.—Rom 14:19.

URUN TI ẸNẸ NEMI KỌ KURI EWE FAILIMỌN

12. Nikọ o gba da Pọl eju gin Failimọn wa muji Onisimọs?

¹² Kuri ewe Failimọn ẹnẹ kọ urun ti o yẹle di ẹnẹ ṣe ni oniye ma ṣe urun ti o dọn ẹnẹ. O wu gin Baibol ee gin gbẹ ẹnẹ gin Failimọn muji Onisimọs biri gba gba a ludẹ, o da Pọl eju gin Failimọn wa ṣe wẹrẹ. (Fail. 17, 21) Pọl man gin Failimọn nẹ ara-uṣe ti o wa lẹghẹ ẹ ya gbẹ ẹ gba muji. Eju ara-uṣe bokọ?

13. Bokọ mimu wuwu ghan biri jijọlọ ni ara te sọkọ ara? (Kolosi 3:14)

¹³ Failimọn nẹ wuwu gbẹ aghan omere ro. (Fail. 5) Ọfọ ti alẹ ro jẹ ninẹ wuwu wun a kele gba ọrukọ Failimọn, kẹnrẹn ọrukọ we biri o jọ kuẹ. Ẹnẹ nemi gin eyiwe teri irẹye dede ni ujọ rẹn man Failimọn ni wuwu ti a mughan. Ara-uṣe ẹrẹn we re wa lẹghẹ ẹ gba nemi muji Onisimọs. Ni ti ọrọnfọ, ni iwe ti Pọl ya gbẹrẹ ujọ ti o wi Kolosi ti Failimọn gha, o gin wuwu re ka “din urun dede man ara.” (Rọ Kolosi 3:14.) Eyiwe gin gbẹ ẹnẹ gin, wuwu re ṣe ara-uṣe ti o ṣe kpatakiri ju ti ẹnẹ wa nẹ gbẹ aratutun biri ṣiṣe inọ ọkan gba wi ujọ. Biri ẹnẹ winọrọn nẹ wuwu gbẹ irẹye mirẹn ni, wẹrẹ o wa ka ya gbẹ ẹnẹ gba ka muji aghan biri gba ka biri aghan do ni ewe kpẹtẹkpẹtẹ. (1 Kọr. 13:​4-7) Di ẹnẹ kọ biri wuwu te mu utiẹyin gbẹ Failimọn gba muji.

14. Bokọ ẹnẹ te man gin Failimọn ka gba irẹye wọli?

¹⁴ Failimọn nẹ ara-uṣe ọkan ti o ka lẹghẹ wuwu gba ni ni: ti o ṣe gbigba irẹye wọli. Ẹnẹ man eyiwe teri o forijẹ di ugbarajọ usẹn Oriṣẹ ka ba ara ni inọli ro. (Fail. 2) Gbadatuluu, Pọl gin gbẹ Failimọn di o jọlọ abẹtẹ ọkan ṣi de wun, ti o lẹghẹ ẹnẹ man gin Pọl gba eju ọnẹ ti o ka gba irẹye wọli ṣọn Failimọn. (Fail. 22) O nemi da ẹnẹ eju gin ara yọn irẹye mirẹn teri uṣe gbigba irẹye wọli ti Failimọn nẹ we.—Fail. 7.

15. Nikọ re wa lẹghẹ ẹ ya gbẹ ẹnẹ gba nẹ wuwu gbẹ irẹye mirẹn ni, ni ẹnẹ ma ka gba aghan wọli? (Ṣọn ifoto kẹnrẹn.)

¹⁵ Nikọ re wa lẹghẹ ẹ ya gbẹ ẹnẹ gba nẹ wuwu gbẹ irẹye mirẹn ni, ni ẹnẹ ma ka gba aghan wọli ṣiṣi Failimọn? Ẹnẹ ka man aghan omere ẹnẹ ni ujọ ni, ni ẹnẹ ma ka gba aghan wọli. Ira ti ẹnẹ ma biri irẹye ti ẹnẹ ee ka ba lo ni ara gẹrẹrẹ ṣi, gba ra lu aghan ti o fẹ-ọfọ urun ti o ṣe ukanrin kuri ti ẹnẹ ka fẹ jọlọ lo ira ni ara, o wa ye ẹnẹ ni gin unọkọkan ni ẹbu aghan ọmẹnrẹn Jihova nẹ ara-uṣe ukanrin ukanrin ti o lẹghẹ ugbarajọ ro gba sẹngua ni. Ẹnẹ ma man irẹye ni, ṣiṣi, biri ẹbi aghan te gha, biri aghan te wa gba wa man Jihova wẹrẹ ẹkpikpomẹ ti aghan te jinrin, ẹnẹ wa fẹ-ọfọ aghan biri gba mu ọghọ gbẹ aghan ni. Eyi wa tin ẹnẹ ẹyin gba nẹ oye urun ti Jihova teri ro gba aghan wọ ẹbi ro. (Jọn 6:44) Ẹnẹ ma ka gba aghan omere ẹnẹ ni ujọ wọli, ẹnẹ wa ka fẹ-ọfọ aghan ni, gba kpe e ni ọrọnfọ gin urun ti o san re wi ẹmi aghan gbẹ ẹnẹ, gbẹ ẹnẹ gba muji aghan ni aghan ma ṣe iṣẹwọṣe.

16. Nikọ re nemi ṣe ewe biri Failimọn te wa lele ẹkọ Pọl ti o wi Kolosi 3:13?

¹⁶ O ma wu di ẹnẹ fẹ-ọfọ aghan omere ẹnẹ ni ujọ, gba muji aghan nemi roro ni ira bọbọ. O ma nẹ ọnẹ ti o winọrọn roro uwọ mimuji biri-ọjọ-ghawe, nikọ re nemi mu utiẹyin gbẹ rẹ? Ro ni ubara urun ti Pọl ya gbẹrẹ ujọ ti o wi Kolosi ti o ṣe ujọ ti Failimọn gha, ti a ya ni Kolosi 3:13. (Rọ ọ.) Bokọ ara te nemi ṣe Failimọn ti won gba gbọ urun ti a rọ ni ujọ ti o ka ba ara ni inọli ro kawọ? Nesin wo ro gin Failimọn wa ka ro ni ubara ro? O ma ṣe gin inọ Onisimọs kpe winọrọn bii, owun re wa wa ni ẹmi ro gege. O ma gha wẹrẹ, o wa man urun ti won yẹle gba ṣe: Ti o ṣe gba gba ẹwọ bọrọ inọ, biri gba tete mujii. Bokọ ẹkọ Pọl we te nemi mu utiẹyin gbẹ ẹnẹ gba muji aghan mirẹn ni o ma muẹwọ roro ṣiṣe?

17. Gba gin di “omirẹn ka tin omirẹn ẹyin [wẹrẹ gba gba ẹwọ bọrọ inọ]”, nikọ won jẹ?

¹⁷ Ti Pọl gba gin di “omirẹn ka tin omirẹn ẹyin [wẹrẹ gba gba ẹwọ bọrọ inọ]”, nikọ won gba a gin? Pọl winọrọn mu ẹkọ gbẹ ẹnẹ di ẹnẹ nẹ ujinrin gbẹ aghan omere ẹnẹ ni ujọ biri gba biri aghan do ni ewe kpẹtẹkpẹtẹ, o ma wu di aghan ṣe urun ti o ri ẹnẹ ara wẹrẹ ti o bi ẹnẹ inọ. Ni ẹsẹn Baibol ọkan we, Pọl ta arun ma ewe wuwu Jihova biri mimuji ro. Pọl gin Jihova ka ro gbẹ ẹnẹ, kẹnrẹn gin ee leju urun ti ẹmi ẹnẹ ee ka ni ẹwọ ẹnẹ, teri o man ubo ti ẹnẹ ee kele ni to, gbẹ o gba sọ eju ni ọrọnrọn uṣe ti ẹnẹ nẹ. (Sam 103:​13, 14; 130:3) Teri eyiwe, Jihova kpe ka mu wuwu are-yẹ ghan ẹnẹ biri gba ṣe aninọ ẹnẹ. (Akun Jẹr. 3:​22, 23) Ẹnẹ ma dumunẹ gba gba eju ti Jihova gba ṣọn aghan omere ẹnẹ ni ujọ gba ṣọn aghan, o wa ya gbẹ ẹnẹ gba nẹ ujinrin ni aghan ma ṣe iṣẹwọṣe, gbẹ ẹnẹ gba dọkpẹ ni aghan ma nẹ ujinrin gbẹ ẹnẹ ni ẹnẹ kẹnrẹn ma ṣe iṣẹwọṣe. Gba wewe ro: Ẹnẹ ma tigbi ewe biri eso egin ti o winọrọn mu iflawa lẹfun te ṣe gba sẹngua, ẹnẹ wa nẹ oruru gba bejuto o ni ira ti ee winọrọn mu iflawa lẹfun. Ni ewe ọkan we, ẹnẹ ma tigbi ọrọnrọn uṣe ti aghan omere ẹnẹ ni ujọ nẹ, ara wa gbe ẹnẹ gba muji aghan biri gba gba ẹwọ ti o san biri aghan do ni aghan ma muẹwọ ṣe urun ti o dọn ẹnẹ.

18. Nikọ wo forijẹ gin wo wa ṣe?

¹⁸ Jihova man ọghan urun dede ti wo ka ṣe di aratutun gba wi ujọ ti wo gha. Teri ẹrẹn, ka fẹ ẹwọ-ayẹ gba ṣe eyiwe kpọjọ. Ri gin wo ka gin urun ti o san gbẹ irẹye mirẹn biri ni ubara aghan. Wo ma ṣe urun ti o dọn oniye bọbọ, bẹ ẹ di o maa ke, kẹnrẹn ṣe urun ti o yẹle gege di aghan gba jọlọ ni ara. Kẹnrẹn nẹ wuwu ti o ni gbẹ aghan omere rẹ ni ujọ ti o wa lẹghẹ ẹ ya gbẹ rẹ gba ka muji aghan fẹrẹngẹnẹ. Wo ma ṣe urun eju ighaan we, wo winọrọn dumunẹ gba ri gin aratutun wi ujọ we. Kẹnrẹn wo wa wi ẹbu aghan ti o ṣe kpẹtẹkpẹtẹ ti o wa “kani alẹ” ẹye biri “aratutun biri udo-ẹye pọsipọsi” gbegberegbe!—Sam 37:11.