ANE 6-12, 2026
OLE AVỌ 82 “Jọ Elo Rai O Lo”
Epanọ Ma Sai ro Fiobọhọ kẹ Imoni Mai nọ E Rrọ Ukoko na Ha
“Ma jọ oware uwoma uruo o bẹ omai no ho.”—GAL. 6:9.
OWARE NỌ A JARIẸ TA KPAHE
Epanọ ma sai ro lele imoni mai nọ e rrọ ukoko ho riẹ yeri, ma ve je fiobọhọ kẹ ae riẹ uzẹme na nọ o tẹ lọhọ.
1-2. Eme o sae jọ nọ o wha riẹ ze nọ eva mai e be rọ dha ahwo mai nọ ma kurẹriẹ no?
JESU ọ ta ẹme jọ kẹ ọzae jọ nọ ọ jẹ gwọlọ jọ olele riẹ. Anọ: “Kpo bru imoni ra, re whọ vuẹ ae eware kpobi nọ Jihova o ru kẹ owhẹ gbe ohrọ nọ ọ re owhẹ.” (Mak 5:19) Ẹme yena nọ Jesu ọ ta na o dhesẹ nọ ọ riẹ nọ ohwo-akpọ o te yo emamọ usi, ọ rẹ gwọlọ nọ ọ rẹ vuẹ ahwo riẹ.
2 Kọ whọ kareghẹhọ epanọ eva e were owhẹ te nọ a mu owhẹ Ebaibol họ ewuhrẹ obọ? Ẹsejọhọ oma o jẹ kpakpa owhẹ re whọ vuẹ ahwo ra emamọ eware nọ who bi wuhrẹ na. Rekọ nọ whọ vuẹ ae, ẹsejọhọ eva e were rai epanọ eva e were owhẹ hẹ. O sae jọ nọ oghẹrẹ nọ whọ rọ ta ẹme na kẹ ae u ru nọ eva e gbẹ were ae he na. Kọ eme who re ru re whẹ avọ imoni ra nọ e rrọ ukoko na ha wha sai yeri kugbe ziezi dede nọ who ti ru oware nọ o rẹ dha Ọghẹnẹ eva fiki rai hi?
3. Eme ma te ta kpahe evaọ uzoẹme nana?
3 Ma te jọ uzoẹme nana ta ẹme te eware ene. Orọ ọsosuọ, epanọ ohrọ ahwo mai o sae rọ re omai, ma vẹ gwọlọ edhere jọ nọ ma sae rọ ta usi uwoma kẹ ae dede nọ a gwọlọ yo ho. Orọ avọ ivẹ, epanọ ma sae rọ kpairoro vrẹ ẹme nọ a rọ ofu ta kẹ omai gbe eware nọ a ru omai. Orọ avọ esa, epanọ ma sai ro wo odiri, je rẹro nọ a ti kurẹriẹ ẹdẹ jọ. Orọ avọ ene, oware nọ ma rẹ sai ru re a riẹ nọ ma you rai.
JỌ OHRỌ RAI O RE OWHẸ RE WHỌ TA USI UWOMA KẸ AE
4. Fikieme Jesu ọ jẹ rọ daoma fiobọhọ kẹ ahwo nọ a jẹ gaviezọ kẹe he?
4 Ahwo nọ a jẹ gaviezọ kẹ Jesu hu, Jesu ọ nwane kpairoro vrẹ rai hi. Ọ kẹ ọtadhesẹ jọ nọ o dhesẹ nọ o bi rri omariẹ wọhọ ohwo nọ o bi ru iruo evaọ ọgbọ. Ọ be daoma ru re ure ifigi jọ nọ o be mọ ubi hi o mọ ibi. (Luk 13:6-9) Okenọ Jesu ọ rọ kẹ oriruo yena yọ ọ daoma bẹ no re o fiobọhọ kẹ ahwo ẹwho riẹ koyehọ ahwo Ju re a kurẹriẹ. Ikpe esa soso ọ ta usi uwoma kẹ ae, rekọ a rọwo kurẹriẹ hẹ. Ghele na, o gbe je fiobọhọ kẹ ae. Kọ fikieme? Keme ohrọ rai o jẹ re iẹe. Kọ oye o wha riẹ ze nọ o gbẹ bẹe no ho na.
5. Eme o wha riẹ ze nọ ohrọ ahwo Ju o rọ re Jesu?
5 Ohrọ ahwo na o re Jesu fikinọ isu egagọ na a je wuhrẹ ae re a riẹ Ọghẹnẹ ziezi je fi ẹrọwọ họ iẹe he. Jesu ọ ta nọ ahwo na a wọhọ “igodẹ nọ i wo othuru hu.” (Mak 6:34) Taure Jesu o te ti whu dede, ọ viẹ fiki Jerusalẹm. Keme ọ riẹ nọ ahwo buobu nọ a be rria Jerusalẹm a ti whu fikinọ a wo ẹrọwọ họ. (Luk 19:41-44) Nọ ohrọ imoni mai o tẹ be re omai wọhọ epanọ ohrọ ahwo o jẹ re Jesu na, ma te gwọlọ oghẹrẹ kpobi nọ ma rẹ rọ ta usi uwoma kẹ ae.
6. Fikieme obọ nọ ma re fihọ kẹ imoni mai re a riẹ Jihova o gbẹ bẹ omai no ho? (Ahwo Galesha 6:9)
6 Se Ahwo Galesha 6:9. Nọ eware nọ ma bi wuhrẹ e gbẹ were imoni mai hi, joma gbe thihakọ kẹ ae. “Jọ oware uwoma uruo” o bẹ omai no ho. Ahwo nọ ukoko na o be were he, ma riẹ nọ u re kri re usi uwoma nọ ma be ta kẹ ae na u te ae udu. Okenọ who ri kurẹriẹ hẹ, ẹsejọhọ whọ jọ usu ahwo nọ Ebaibol ọ ta nọ a “wo ẹruore he,” yọ a “riẹ Ọghẹnẹ hẹ evaọ akpọ na.” (Ẹf. 2:12) O tẹ rrọ ere, ma riẹ nọ eva e were owhẹ inọ ohwo jọ ọ nyaze te ta usi uwoma kẹ owhẹ, binikọ ere he? Kinọ a fiobọhọ kẹ owhẹ no na, kọ u ti gbe woma re whọ daoma fiobọhọ kẹ imoni ra re a riẹ Jihova?
WHỌ DAEZỌ EME RAI GBE EWARE NỌ A RU OWHẸ HẸ
7. Eme o sae jọ nọ o wha riẹ ze nọ inievo Jesu a gbe fi ẹrọwọ họ iẹe he?
7 Ẹsejọhọ inievo Jesu a yo kpahe iruo igbunu nọ o ru evaọ obọ Galili. (Luk 4:14, 22-24) Evaọ oke ọsosuọ, a fi ẹrọwọ họ Jesu hu. (Jọn 7:5) Fikieme? Ebaibol ọ vuẹ omai hi, rekọ ọ ta ẹme te eware ivẹ jọ nọ u ru nọ ahwo Ju jọ a gbẹ rọwo nọ a rẹ jọ ilele Jesu hu. Orọ ọsosuọ, ozọ u je mu ejọ inọ a te lele Jesu, ahwo ẹwho rai a ti mukpahe ae. (Jọn 9:18-22) Orọ avọ ivẹ, fikinọ a riẹ Jesu no emaha ze a rọwo nọ Ọghẹnẹ o vi rie ze he. (Mak 6:1-4) O sae jọ nọ eware nana eye i ru nọ inievo Jesu a gbe fi ẹrọwọ họ iẹe he na. Kọ o sae jọ nọ eware itieye na e be whae ze nọ imoni mai a gbẹ be gaviezọ kẹ omai hi na?
8. Fikieme imoni mai a rẹ rọ ta oghẹrẹ eme jọ kpahe omai?
8 Roro kpahe oware nọ imoni ra a be rọ ta eme jọ je ru eware jọ. Ẹsejọhọ inievo Jesu a jọ usu imoni riẹ nọ e jẹ ta nọ “iroro riẹ e gbẹ gba ha” na. (Mak 3:21) O tẹ rrọ ere, fikieme a rọ ta ere? Ebaibol ọ vuẹ omai nọ Jesu ọ romakẹ iruo usi uwoma na, yọ o je siwi ahwo. O tube wo uvẹ nọ ọ rẹ rọ re emu hu. (Mak 3:20) Kọ o sae jọ nọ imoni riẹ na a je roro nọ Jesu ọ be wọ eware na họ uzou ga hrọ? O sae jọ ere. Yọ o sae jọ nọ imoni mai omarai a bi roro nọ ma be wọ egagọ mai họ uzou ga hrọ. Otẹrọnọ ere a bi roro, joma ru eware nọ i dhesẹ nọ orọnọ egagọ mai ọvo ma be rọ oke mai kpobi kẹ hẹ.
9. Eme ma rẹ sai ru nọ u ti fiobọhọ kẹ imoni mai nọ a gbẹ rọ ekpehre ubiẹro rri Isẹri Jihova ha? (1 Pita 3:1, 2) (Rri iwoho na re.)
9 Rọ uruemu ra ta ẹme kẹ ae. Eme nọ ma be ta gbe eware nọ ma bi ru, e sai ru nọ imoni mai a gbẹ rọ ekpehre ubiẹro rri omai Isẹri Jihova ha. (Se 1 Pita 3:1, 2.) Otẹrọnọ oniọvo nọ ọzae riẹ ọ rrọ ukoko ho, o te kpohọ ewuhrẹ hayo usi uwoma no, ọzae na ọ sai roro nọ aye riẹ ọ be daezọ riẹ hẹ. O sai ru eva dhae dede. Re ọzae na o gbe roro ere he, aye na ọ sai nwene oke nọ ọ be hai ro kpohọ usi uwoma re ọ sae jọ kugbe ọzae riẹ ziezi. Ọ sae rehọ edẹ nọ ọ riẹ nọ ọzae riẹ o re wo uvẹ hẹ hayo okenọ ọ rẹ jọ uwou ho kpohọ usi uwoma. Otẹrọnọ aye na o te bi ru uvẹ fihọ nọ ọ rẹ rọ jọ kugbe ọzae riẹ, ẹsejọhọ u ti ru nọ ọzae na ọ gbẹ te rọ ekpehre ubiẹro rri Isẹri Jihova ha.
Emamọ ẹme nọ oniọvo ọ rẹ ta kẹ ọzae riẹ hayo aye riẹ nọ ọ rrọ ukoko na ha gbe emamọ uruemu riẹ, o rẹ lẹliẹe riẹ nọ Isẹri Jihova a rrọ oghẹrẹ nọ o bi rri rai hi (Rri edhe-ẹme avọ 9)f
10. Nọ a tẹ ta ekpehre ẹme kpahe omai, ẹvẹ ma sae rọ rehọ aro kele Jesu?
10 Whọ nwane kpahe ẹme fihọ ekpehre ẹme kpobi nọ a ta kpahe owhẹ hẹ. A ta ikpehre eme kpahe Jesu re. A ta nọ Jesu ọ be re emu jẹ da udi bu hrọ. Nọ Jesu o yo ẹme na, eva e dha riẹ hẹ, yọ ọ vuẹ ahwo gbe he inọ ere ọ rrọ họ. Rekọ ọ vuẹ ahwo re a muẹrohọ eware nọ o bi ru. (Mat. 11:19) U te no ere no, Jesu o ru eware jọ nọ i dhesẹ nọ ọ jẹ hae reakpọ kuoma ẹsejọ, rekọ o je ru eware vrẹta ha. (Je rri Jọn 2:2, 6-10.) Rọ aro kele Jesu. Whọ kpahe ẹme fihọ ekpehre ẹme kpobi nọ a ta kpahe owhẹ hẹ. Ru eware nọ a rẹ rọ riẹ nọ, whọ be maki kpohọ ewuhrẹ gbe usi uwoma na, whọ rẹ reakpọ kuoma re. Ae omarai a vẹ te riẹ nọ oghẹrẹ nọ a je rri owhẹ vẹre na ere whọ rrọ họ.
WO ODIRI JE RẸRO NỌ A TI KURẸRIẸ ẸDẸ JỌ
11. Dede nọ inievo Jesu a fi ẹrọwọ họ iẹe he, eme Jesu o ru ghele?
11 Ebe Usi Uwoma ene na e jẹ omai riẹ nọ Jesu o wo odiri kẹ inievo riẹ. Evaọ okenọ Jesu o ro ru iruo igbunu evaọ obọ Kena, o wọhọ nọ inievo riẹ a jariẹ nọ a ruẹ oware nọ o via na. (Jọn 2:11, 12) Wọhọ epanọ ma ta no vẹre na, inievo Jesu a fi ẹrọwọ họ iẹe he. O make rrọ ere ghele na, Jesu ọ kpairoro vrẹ ai hi. Nọ oware wọhọ ikpe esa e make vrẹ no nọ Jesu o ro ru iruo igbunu ọsosuọ riẹ evaọ obọ Kena, Jesu ọ gbẹ jẹ rọ unu kpotọ ta ẹme kẹ ae ghele.—Jọn 7:5-8.
12. Eme o bi fiobọhọ kẹ omai rẹro nọ imoni mai a ti kurẹriẹ ẹdẹ jọ?
12 Eware nọ ma wuhrẹ kẹle na i ru omai riẹ nọ Jihova o wo ohrọ-oriọ gaga. Yọ oyena u ti fiobọhọ kẹ omai rẹro nọ uvẹ o gbẹ riẹ nọ imoni mai a sai ro kurẹriẹ. Evaọ okenọ a te rọ raha egagọ erue, ẹsejọhọ imoni mai a te kareghẹhọ nọ ma jẹ ta kẹ ae nọ oware yena o te via.a (Evia. 17:16) Oyena o sai tube ru nọ a ti ro kuomagbe omai gọ Jihova nọ uye ulogbo na u te muhọ no. Nọ eware e tẹ rrọ gaga kẹ imoni mai nọ e rrọ ukoko na ha, joma daoma fiobọhọ kẹ ae. A tẹ ruẹ nọ ma gine you rai je bi fiobọhọ kẹ ae no udu ze, ẹsejọhọ a te gwọlọ gaviezọ kẹ usi uwoma nọ ma be ta.
RU EWARE NỌ I DHESẸ NỌ WHO YOU RAI
13. Dede nọ eware buobu e riẹ nọ ma bi ru kẹ Jihova evaọ ukoko na, eme ma gwọlọ ru hu?
13 Eware buobu e riẹ nọ ma bi ru kẹ Jihova evaọ ukoko na nọ o wha riẹ ze nọ ma gbe wo uvẹ tere he. Rekọ ma be maki ru na, ajọ ma ru re imoni mai a roro nọ ma be nọ ae hi hi. (Mat. 7:12) Kọ eme ma re ru re a riẹ nọ ma you rai? Joma ta kpahe eware jọ nọ ma sai ru.
14-15. Eme ma sai ru re imoni mai nọ e rrọ ukoko na ha a riẹ nọ ma you rai? Kẹ oriruo oniọvo jọ.
14 Hai lele ae ta ẹme, re whọ rọ ere dhesẹ nọ who you rai. Ma tẹ be hae vuẹ imoni mai oghẹrẹ nọ eware e rrọ kẹ omai, u re dhesẹ nọ ma you rai. Ma sai vi ẹmẹme kpẹkpẹe se ai evaọ ifonu. Ma sai vi ifoto nọ ma ro evaọ oria jọ se ai. O sae jọ ifoto nọ ma ro evaọ obonọ ma jo kpohọ erẹ hayo enọ ma lele egbẹnyusu mai jọ ro evaọ okenọ ma je ru oware jọ. Orọnikọ o gba họ nọ ma re ru okpoware jọ re ma tẹ te kẹle imoni mai hi. Ẹsejọhọ ma te kere ileta ekpẹkpẹe se ae hayo kẹ ae omoware jọ, o te lẹliẹ eva were ai. Ma tẹ be daoma ru eware itienana, u re ru ae riẹ nọ ma you rai.
15 U wo oniọvo-ọmọtẹ jọ nọ a re se Anna, obọ Armenia ọ be rria. Avọ imoni riẹ a jẹ hae jọ kugbe gaga nọ a te bi ru ehaa ẹdẹ-eyẹ ohwo rai jọ hayo nọ a te bi ru ehaa efa jọ. Rekọ nọ Anna o kurẹriẹ ziọ ukoko na no, udu u je bru imoni riẹ gaga. A je roro nọ egagọ Isẹri Jihova nọ ọ be nya na e te raha iẹe no, ọ te gbẹ sai lele ae ru oware ovo ho. Yọ a je roro nọ akpọ ọ te bẹe gaga fiki ukoko na nọ ọ rrọ na. Kọ eme Anna o ru re a gbe brudu ga hrọ họ? Ọ ta nọ: “Mẹ tẹ nyae ruẹ imoni mẹ, mẹ rẹ vuẹ ae oghẹrẹ nọ eware e rrọ kẹ omẹ gbe eware nọ me bi ru. Me re je zizie ae ziọ obọ uwou mẹ, yọ me re dhesẹ amọfa nọ a kẹle omẹ kẹ ae. O tẹ so ẹe ze nọ imoni mẹ a rọ riẹ ahwo nọ a rẹ kọ họ omẹ, eva e tẹ were ae inọ emamọ ahwo me bi lele nya usu na.” Anna ọ ta re nọ: “Imoni mẹ buobu a rẹ ta nọ a riẹ nọ eva e be were omẹ. A gbe bi brudu fiki mẹ hẹ.”
16. Eme Jesu o ru nọ u dhesẹ nọ ọ gwọlọ fiobọhọ kẹ Jemis oniọvo riẹ? (Je rri ẹme-obotọ na re.)
16 Ru re a riẹ nọ whọ gwọlọ fiobọhọ kẹ ae. Nọ a kpare Jesu ze no, ọ tẹ romavia kẹ oniọvo riẹ nọ a re se Jemis. Onana u dhesẹ nọ Jesu ọ ginẹ gwọlọ fiobọhọ kẹe. (1 Kọr. 15:7) Eva e te were Jemis gaga inọ dede nọ anwẹdẹ o ri zihe ruọ olele Jesu hu, Jesu ọ gbẹ gwọlọ fiobọhọ kẹe ghele. O wọhọ nọ oma nọ Jesu ọ rọ via kẹ Jemis na o lẹliẹ e riẹ rọwo nọ Jesu họ Mesaya na. O sae jọ nọ, nọ Jesu ọ romavia kẹ Jemis no, Jemis o te fiobọhọ kẹ amọfa evaọ uviuwou na re a riẹ nọ Jesu họ Mesaya na.b—Iruẹru 1:14.
17. Ẹvẹ ma sai ro ru oware nọ obe Ahwo Rom 12:15 o ta na? (Rri uwoho na re.)
17 Se Ahwo Rom 12:15. Ma te bi go kẹle imoni mai, te okenọ eware e be riẹ nya kẹ ae, te okenọ eware e be riẹ nya kẹ ae he, o sae lẹliẹ ae rri omai nọ ma rrọ epanọ a je roro na ha.c Omoni mai jọ o te yẹ, ma re lele iei ghọghọ. Ma sae tubẹ kẹe omoware jọ dede, ọ vẹ riẹ nọ kpakọ ma gwọlọ ewoma riẹ. Nọ ohwo o te whu ku omoni mai jọ, ma rẹ ta ẹme nọ ọ rẹ sasa iẹe oma. Ma sai kere ẹmẹme jọ sei rọ tuduhọ iẹe awọ hayo ma sai ru oware ofa jọ ro fiobọhọ kẹe. Ma rẹ daoma hae kọ họ imoni mai je se ai, maero nọ ẹbẹbẹ jọ o te te ai.
Whọ tẹ be hai go kẹle ahwo ra nọ a rrọ ukoko na ha, maero nọ a te wo ẹbẹbẹ jọ hayo nọ a tẹ gwọlọ owhẹ, o sae lẹliẹ ae rọ emamọ ubiẹro rri owhẹ gbe egagọ ra (Rri edhe-ẹme avọ 17)g
18. Ẹvẹ ma sai ro ru ọkpọ oware nọ Andru o ru na?
18 Dhesẹ imoni ra kẹ inievo ukoko na. Nọ Andru ọ ruẹ nọ Jesu họ Mesaya na, ọ tẹ nwane nyae vuẹ Pita oniọvo riẹ, o te su ei bru Jesu. (Jọn 1:40-42) Ma sai ru oware nọ Andru o ru na re. Ma sai zizie omoni mai jọ ziọ ewuhrẹ. Hayo ma sae vuẹe nọ o kuomagbe omai avọ inievo jọ re emu. Ma te bi sei gboma ere, ọ vẹ te ruẹ nọ Isẹri Jihova yọ ahwo nọ a rrọ sasasa a te je wo emamọ uruemu.
19. Dede nọ ma re lele imoni mai ru eware jọ nọ a re ru hu, eme u fo nọ ma rẹ hai ru? (1 Pita 3:15)
19 Se 1 Pita 3:15. Ma tẹ vuẹ imoni mai nọ ma sai ti lele ae ru oghẹrẹ eware jọ họ, o sae kẹ ae uye. Rekọ ma tẹ rọ unu uwowolẹ ta ẹme na kẹ ae avọ adhẹẹ, o te were ae. Yọ a tẹ ruẹ nọ dede nọ ma be hai lele ae ru eware jọ họ na, u wo eware efa nọ ma be hai lele ae ru, eva e te were ae. Ma riẹ nọ ma re kuomagbe imoni mai ru eware nọ Ọghẹnẹ o mukpahe he. Rekọ ma sae daoma te oborai, lele ae re emu, jẹ kẹ ae omoware jọ evaọ okenọ a bi ru ehaa rai hi.
HAI GBE FIOBỌHỌ KẸ IMONI RA
20. Dede nọ Jemis ọ jọ olele Jesu oke ọsosuọ họ, eme o ru uwhremu na?
20 Jemis oniọvo Jesu ọ jọ olele Jesu hu evaọ okenọ Jesu ọ jọ otọakpọ. Rekọ o kurẹriẹ uwhremu na. (Gal. 1:18, 19; 2:9) Dede nọ Jemis ọ jọ olele Jesu evaọ oke ọsosuọ họ na, o wọhọ nọ eware nọ Jesu o je wuhrẹ e jẹ were iẹe. Keme uwhremu na nọ o je kere ileta nọ ẹzi Ọghẹnẹ ọ wọ riẹ kere, o kere eme jọ nọ e wọhọ eme nọ Jesu ọ ta okenọ ọ jọ ehru ugbehru je wuhrẹ ahwo.d
21. Fikieme obọ nọ ma bi fihọ kẹ imoni mai nọ e rrọ ukoko ho o gbẹ bẹ omai no ho?
21 Ma tẹ be make daoma fiobọhọ kẹ imoni mai, ejọ e te rọwo yo usi uwoma hayo kurẹriẹ hẹ. Rekọ joma gbe fiobọhọ kẹ ae, jọ o bẹ omai no ho. Fikieme? Keme ma te bi fiobọhọ kẹ imoni mai, kiyọ Jihova Ọghẹnẹ mai nọ o wo ohrọ-oriọ na avọ Ọmọ riẹ Jesu ma be rọ aro kele na. (Luk 6:33, 36) Nọ oke o be nya na, imoni mai a te ruẹ nọ ma gine you rai. Yọ o sae lẹliẹ ae nwene oghẹrẹ nọ a je rri omai. Ẹsejọhọ a te kareghẹhọ eware jọ nọ ma wuhrẹ i rai. Obọ nọ ma bi fihọ kẹ ae o gbẹ bẹ omai no ho, ejọ evaọ usu rai a sai kurẹriẹ ziọ ukoko na. O vẹ te whae ze nọ eva e te rọ were omai gaga.
OLE AVỌ 60 A rẹ te Zọ
a Rri uzoẹme na “Ẹvẹ Jihova O ti ro Bruoziẹ Ahwo Evaọ Obaro?” evaọ Uwou-Eroro Asoi 2024, ẹwẹ. 11, edhe. 11-13.
b O tẹ kawo, inievo-emezae ivẹ Jesu a zihe ruọ ilele riẹ nọ o whu jẹ kparoma no. Ae họ Jemis avọ Jud.
c Rri ẹkpẹti na “Kọ U Fo re Who Kpohọ Ehaa-Orọo Hayo Uwhori Riẹ?”
d Rri Jemis 1:2 re whọ rehọ iẹe wawo ẹme nọ ọ rrọ Matiu 5:11, 12; rri Jemis 1:19 re whọ rehọ iẹe wawo Matiu 5:22; rri Jemis 1:22; 2:24 re whọ rehọ iẹe wawo ẹme nọ ọ rrọ Matiu 7:21; rri Jemis 2:13 re whọ rehọ iẹe wawo Matiu 5:7; 6:14, 15.
e Whọ tẹ gwọlọ gbẹ riẹ eware efa kpahe oware nọ u re fiobọhọ kẹ owhẹ evaọ ẹme otiọye na, rri uzoẹme na “Enọ Ahwo nọ A Se Ebe” nọ ọ rrọ Uwou-Eroro Asoi 15, 2002, ọrọ Oyibo, gbe ọnọ ọ rrọ Uwou-Eroro Akpegbivẹ 1, 2007.
f IWOHO NA: Oniọvo-ọmọtẹ na ọ be nabi ru oware kẹ ọzae riẹ no taure o te ti kpohọ usi uwoma.
g IWOHO NA: Oniọvo-ọmọtẹ ọvona ọ nyae ruẹ oniọrọo riẹ nọ ọ rrọ Osẹri Jihova ha.