Enọ Ahwo nọ A Se Ebe

Ohwo nọ o kere obe Itẹ 30:18, 19 na ọ ta nọ o wo otoriẹ “oghẹrẹ nọ usu ọzae avọ ọmọtẹ o rrọ” họ. Eme họ otọ ẹme riẹ na?

Ahwo buobu a roro kpahe ẹme nana no. Makọ ahwo jọ nọ a wuhrẹ kpahe eme Ebaibol gaga dede a roro kpahe iẹe no re. Enẹ a fa oria Ebaibol yena evaọ Efafa Akpọ Ọkpokpọ na: “Eware esa jọ e riẹ nọ mẹ sai wo otoriẹ rai hi, ene nọ me wo otoriẹ rai hi: Oghẹrẹ nọ ugo ọ rẹ rra evaọ obọ ehru, oghẹrẹ nọ araomuomu o re si evaọ ehru utho, oghẹrẹ nọ okọ ulogbo u re ro bi evaọ abade ọraragha na, gbe oghẹrẹ nọ usu ọzae avọ ọmọtẹ o rrọ.” Evaọ oria nọ o ta nọ, “Eware esa jọ e riẹ nọ mẹ sai wo otoriẹ rai hi” na, ẹme-obotọ riẹ ọ ta nọ “hayo nọ i gbe omẹ unu gaga.”—Itẹ 30:18, 19.

Ohwo nọ o kere obe Itẹ na ọ ta nọ o wo otoriẹ “oghẹrẹ nọ usu ọzae avọ ọmọtẹ o rrọ” họ. Ma je roro vẹre nọ ofẹ uyoma ọ be ta ẹme na rri. Ma je roro ere keme taure ọ tẹ te ta ẹme yena, ọ fodẹ eware jọ nọ i woma ha nọ e rẹ ta nọ “u te no” ho. (Itẹ 30:15, 16) Ọ tẹ jẹ jọ owọ avọ 20 ta ẹme te “aye nọ o re bruẹnwae” nọ ọ rẹ rọwo nọ o ru oware ovo thọ họ. Fikiere ma je roro nọ ọ be jọ owọ avọ 18 gbe 19 na ta ẹme kpahe eware nọ a rẹ kaki rri mu hu hayo eware nọ e tẹ nya oria vrẹ, whọ rẹ riẹ sọ a nya etẹe vrẹ hẹ. Eware wọhọ ugo nọ o rra vrẹ evaọ obọ ehru, araomuomu nọ o si ehru utho vrẹ, okọ ulogbo nọ o bi abade ọraragha vrẹ, gbe ọzae nọ o re ru ẹghẹ nọ a rẹ kaki rri mu hu. Fikiere ma je roro nọ, nọ a jọ oria Ebaibol nana ta kpahe “oghẹrẹ nọ usu ọzae avọ ọmọtẹ o rrọ” na, oghẹrẹ nọ ọmọzae ọ rẹ rọ lẹliẹ ọmọtẹ họ re o lele iei wezẹ ọ be ta ẹme riẹ na, ọmọtẹ na o je ti rri hi, ọ lẹliẹ e riẹ họ no.

Rekọ ma te rri eme nọ e rrọ oria Ebaibol yena ziezi, ma sae ta nọ ohwo nọ o kere ẹme na, abọ owoma ọ ta ẹme na rri. Eware nọ i gbe rie unu ọ jẹ ta na.

Oghẹrẹ nọ a kere ẹme na evaọ Ebaibol anwae nọ a rọ ẹvẹrẹ Hibru kere u te je dhesẹ nọ abọ owoma ọye ohwo nọ o kere i rie ọ be ta ẹme riẹ na rri. Obe na Theological Lexicon of the Old Testament o ta nọ ẹme Hibru nọ a fa inọ “mẹ sai wo otoriẹ rai hi” evaọ Itẹ 30:18 na, u dhesẹ “epanọ ohwo . . . ọ rẹ ruẹ oware nọ u gbe rie unu, nọ o roro nọ o sae tubẹ via ha.”

Profẹsọ jọ nọ a re se Crawford H. Toy nọ ọ rrọ Harvard University evaọ obọ United States o vuhumu re nọ orọnikọ abọ oyoma oria Ebaibol nana ọ ta ẹme na rri hi. Ọ ta nọ: “Ohwo nọ o kere oria Ebaibol na ọ be ta kpahe epanọ eware nọ ọ fodẹ na i gbunu te.”

Fikiere o wọhọ nọ ẹme nọ ọ rrọ Itẹ 30:18, 19 na o bi dhesẹ eware nọ i gbunu gaga nọ ma riẹ oghẹrẹ nọ e be rọ via ha. Epanọ eware na i gbe ohwo nọ o kere obe Itẹ na unu na, ere i bi gbe omai unu re. Oghẹrẹ nọ ugo o rẹ rọ rra kpobọ ehru, oghẹrẹ nọ araomuomu o re ro si ehru utho vrẹ yọ o wo awọ họ, gbe oghẹrẹ nọ okọ ulogbo nọ o gbẹdẹ thesiwa ọ sai ro bi ehru abade vrẹ u re gbe omai unu. Epọvo na oghẹrẹ nọ ọmọzae avọ ọmọtẹ a re ro mu ohwohwo họ ẹwere, who je ti rri hi, a zihe ruọ ọzae-avọ-aye no, u re gbe omai unu re.