Re Egbe Khọkhọ Osẹnobulua Nọn Re Ikoudure Nin Mhan

1. Bezẹle nọn da khẹke nin mhan ha re ikoudure nin ẹbho?

MHAN rebhe wo kuẹlo da ọkakale kẹkẹ. Ranmhude ọnan mhan guanọ ikoudure. (1 Pita 1:6) Ọ manman wo ti mhan bhọ sade ẹbho re ikoudure nin mhan bhi ẹghe nin mhan rẹ ribhi ọnọghọ. Bhiriọ, ọ yẹ wo khẹke nin mhan ha re ikoudure nin ẹbho sade ele ribhi ọkakale. (Mat. 7:12) Jehova nin “Osẹnobulua nọn re ikoudure nin mhan” man mhan ebi mhan ha rẹ sabọ ha “ko ẹbho udu re [yẹ] bhi ekpokpo nọn hi ki rẹ khin nin ele ye.” Ọle mhan re egbe khọkhọ sade mhan “ko ibhio [mhan] udu re.” (2 Kọr. 1:​3, 4; 1 Tẹsẹ. 4:18) Mhan hoẹmhọn ibhio mhan, ọle zẹle nin mhan da re ikoudure nin ele, ọ i yi ranmhude ghe oko nọn. Bhiriọ, bhi ọne uhọnmhọn-ọta nan, mhan dẹ zilo nyan ene emhin ea nan. (1) Ebi Baibo yọle ikoudure khin, (2) ebi mhan ha rẹ sabọ re ikoudure nin ẹbho yẹ, bi (3) emhin nin mhan ha lu sade mhan guanọ ikoudure.

EBI BAIBO YỌLE IKOUDURE KHIN

2. Emhin kẹkẹ nela “ikoudure” mundia nan bhi Baibo?

² Ukpọta Grik nan rẹ tẹmhọn ikoudure bhi Baibo dẹ sabọ mundia nin emhin kẹkẹ. Bhi ọsi ijiẹmhin, ọ dẹ sabọ mundia nin nan rẹ re izebhudu nin ọria, la nan rẹ ta emhin man ọria nọn ha re ọle lu emhin nan guanọ nin ọle lu. (Rom 12:8; fẹ study note nọn talọ nyan “encourages” ghe bhi urolo ebo.) Ebi ọne ukpọta Grik nan gene mundia nan hi, nin ọria rẹ khian bu ọria ọbhebhe nọn ribhi ọkakale dọ rẹkpa ọle. Ọnan dẹ sabọ re mhan ria ẹmhọn ọria nọn jẹje khian bu ọmọẹ ọle nọn ribhi ọkakale dọ rẹkpa ọle. Uwedẹ nọn hi ki rẹ khin nin ọle rẹ rẹkpa ọne ọmọẹ ọle, ahamiẹn ẹkẹ-ata ọle rẹ lu ọle, egbe ki fu ọle re.

3. Be Banabas rẹ rẹman yẹ ghe ọle sabọ wo re ikoudure nin ẹbho? (Yẹ fẹ ifoto ghe.)

³ Bha ji mhan fẹ ijiẹmhin ọkpa ghe bhi Baibo. Okpia ọkpa ribhọ natiọle Josẹf, nọn guẹ ebi a rẹ re ikoudure nin ẹbho yẹ. Ọle sabọ wo re ikoudure nin ẹbho rẹ sẹbhọ ghe, ene etuegbe bhọ ki da ha tiọle Banabas. Ebi Banabas mundia nan hi, “Ọnọn Ko Ẹbho Udu Re.” (Iwẹn. 4:36) Ọne elin wo manlẹn rẹ sẹbhọ ghe bhi ẹkẹ Baibo a bha kie tiọle Josẹf ghe, Banabas ọkpa a ki ha tie ọle le. Banabas wo nyẹnlẹn rẹkhan ebi elin nọnsọle mundia nan bhi uwedẹ nin ọle rẹ ha rẹkpa ibhio ọle ne ha guanọ urẹkpa. Bhi ọsi ijiẹmhin, bhi ẹghe nin Sọl rẹ wo la kiẹn Kristiẹn, ọle da diọbhi Jerusalẹm beji ọle ha da bu edibo ne ribhi enin. Ọkpakinọn, bhi ẹghe nin ọle rẹ sẹbhi enin, ele bha ka miẹn ọlẹn bhi egbe. Ofẹn ọlẹn da ha mun ele ranmhude ele lẹnmhin ghe ọle ka wo kpokpo Kristiẹn. Ọkpakinọn, Banabas da wo miẹn Sọl bhi egbe yẹ re ọle man ene etuegbe, ranmhude ọle lẹnmhin ghe ọle fidenọ.—Iwẹn. 9:​26-28.

EBI MHAN HA RẸ HA RE IKOUDURE NIN ẸBHO YẸ

4. Uwedẹ ọkpa nela mhan ha rẹ sabọ re ikoudure nin ẹbho? (Rom 1:​11, 12)

⁴ Rẹnẹ ji ọne ọria. Jehova noo eguọmhandia nesọle rẹ re ikoudure nin ẹbho. Bhi ọsi ijiẹmhin, ẹghe nin egbe iẹnlẹn rẹ lọ Ẹlaija nin akhasẹ, Jehova da je ẹhi nọnsọle nọn dọ re ikoudure nanlẹn. (1 Ki. 19:​4-7) Pọl nin odibo yẹ wo lẹn ebi ọ lu uhọnmhọn-emhin sẹ yẹ nin ọle rẹ ha rẹnẹ ji ibhio ọle dọ ha re izebhudu nin ele. (Tie Rom 1:​11, 12.) Ahamiẹn uwẹ rẹnẹ ji ọria, deba ọne ọria gbẹghe beji uwẹ ha da sabọ re ikoudure nanlẹn. Hẹi wo re ẹjẹje sibhi enin re. (1 Kọr. 16:7) Ọkpakinọn, ahamiẹn idia nin uwẹ ye la nin ọne ọria ye bha re ẹghe nin uwẹ rẹ rẹnẹ ji ọle bhi uwa, uwẹ sabọ rẹ tie ọle bhi ifoni la gbẹn ebe ji ọle rẹ re izebhudu nanlẹn. Uwẹ ha lu iriọ, Jehova ki wo noo uwẹ rẹ re ikoudure nin ibhio uwẹ.

5. Be ha sabọ re ọle ha nọghọ mhan ẹgheso rẹ re ikoudure nin ibhio mhan?

⁵ Emhin dẹ wo ha khọ bhọ beji ọne agbọn nan rẹ ha bu ọkpẹnlẹn. Bhiriọ, ọ i da lẹkhẹ nin mhan rẹ bu ibhio mhan re dọ re ikoudure nin ele ẹgheso. Bhi ọsi ijiẹmhin, ẹghe nin Pọl nin odibo rẹ ha ribhi ighan bhi Rom, Onẹsiforọs nọn na bhi Ẹfẹsọs vae, da ha ho nin ọle bu Pọl dọ re ikoudure nanlẹn. Bhiriọ, ọle da dọ guanọ Pọl arẹmiẹn ghe ọle lẹnmhin ghe a ha miẹn ọle mun, a dẹ sabọ yẹ mun ọle khue, la gbe ọle a. (2 Tim. 1:​16-18) Bọsi Onẹsiforọs, ibhio mhan ne ribhi agbaẹbho ọsi Russia yẹ wo dọnmhegbe rẹ re ikoudure nin ibhio ele nan kpokpo. A ha mun ibhio mhan eso ha khian ikotu nan guẹzọ nọnsele, usun ibhio mhan ki wo rẹkhan ele beji ele ha da re izebhudu nin ele, arẹmiẹn ele lẹnmhin ghe a dẹ yẹ sabọ mun ele khue bhi ighan. Be uwẹ ha lu beji uwẹ ha da sabọ re inian ha re ikoudure nin ibhio uwẹ? Dọ luẹ ebi eguọmhandia nesi Osẹnobulua bhi ẹghe ẹdẹlẹ, rẹ dọ sẹbhi bhi ejayenan nian rẹ sabọ re ikoudure nin egbe yẹ, bi ebi ele lu nọn rẹkpa ele rẹ ha ghọnghọn arẹmiẹn a kpokpo ele.

6. Be mhan ha rẹ sabọ re egbe khọkhọ Jehova yẹ sade mhan re ikoudure nin ẹbho? (Yẹ fẹ ifoto ghe.)

⁶ Ka ọne ọria ehọ. Ẹghe nin ofẹn rẹ ha mun Ẹlaija nin akhasẹ ghe a dẹ gbe ọle a, ọle da nan erọnmhọn ji Jehova, yẹ taman ọlẹn ebi emhin dia ọle yẹ bhi egbe. Arẹmiẹn Osẹnobulua lẹn ebi emhin dia Ẹlaija bhi egbe yẹ, ọle da sẹyẹ ka ọle ehọ, yẹ re otọ nanlẹn rẹ ta ebi emhin dia ọle bhi egbe yẹ. Jehova da wo ziẹngbe ha ka Ẹlaija ehọ arẹmiẹn Ẹlaija ta ebi ọle ka ta igba ne bunbun! (1 Ki. 19:​9, 10, 14) Ijiẹmhin ọbhebhe, ọle hi ọsi Habakkuk nin akhasẹ nọnsi Osẹnobulua. Ọle da taman Jehova ebi emhin dia ọle yẹ bhi egbe. Arẹmiẹn ọ diabe ghe ọle bha mun ekpẹn nin Jehova bhi uwedẹ nin ọle rẹ ha nanlẹn talọ, Jehova da sẹyẹ ziengbe ka ọle ehọ. (Hab. 1:​2, 3) Iriọ Jehova yẹ rẹ ka mhan ehọ ẹlẹnan sade mhan nan erọnmhọn ji ọle arẹmiẹn ọle ka lẹn ebi mhan guanọ. Mhan dẹ sabọ re egbe khọkhọ Jehova sade mhan ziengbe ha ka ibhio mhan ehọ beji ele rẹ taman mhan ebi emhin dia ele yẹ bhi egbe. Ahamiẹn ele talọ, hẹi ha gbe ọta ele bhi unun, hẹi ji ebi ele ta re ẹkẹ ha khọ uwẹ, ọkpakinọn, “wo ha gbehọkotọ nọnsẹn.” Aharẹmiẹn ebi ele ta bha gba, la ele ta ebi ele ka ta, hẹi ji ẹkẹ ele khọ uwẹ, sẹyẹ wo ha ka ele ehọ.—Jem. 1:19; Eccl. 7:9.

7. Be mhan ha rẹ sabọ lẹn urẹkpa nọn khẹke nin mhan re nin ọria nọn ribhi ọnọghọ yẹ?

⁷ Dọnmhegbe lẹn urẹkpa nin ọne ọria guanọ. Bọsi Jehova, mhan i da sabọ lẹn ebi emhin gene dia ọria yẹ bhi egbe. Ọrẹyiriọ, mhan dẹ sabọ lẹn urẹkpa nin mhan ha re nin ọria sade mhan ka ọle ehọ nọnsẹn. Hẹi ha riale ghe uwẹ lẹn urẹkpa nin ọne ọria guanọ ranmhude uwẹ riale ghe, uwẹ ha ribhi idia nọn diabe ọsọle, urẹkpa nọn sẹriọ uwẹ da yẹ ha guanọ. Imhan rebhe dikẹ. Bhiriọ, ziengbe ka ọne ọria ehọ nọnsẹn, re ẹwanlẹn nọọn ọlẹn inọnta eso beji uwẹ ha da sabọ lẹn ebi emhin gene dia ọle bhi egbe yẹ.—Prov. 20:5.

8. Be uwedẹ nin Jesu rẹ re ikoudure nin Mata bi Meri rẹ dikẹ yẹ? (Yẹ fẹ ene ifoto ghe.)

⁸ Ria ẹmhọn ebi Jesu rẹ re ikoudure nin Mata bi Meri yẹ bhi ẹghe nin obhio ele nin Lazarọs rẹ yu. Uwedẹ kẹkẹ Jesu rẹ re ikoudure nin ene ikhuo nan veva ne lu akhiẹ. Ẹghe nin Mata rẹ ne Jesu talọ fo, Jesu da re ẹmhọn ariọkpanọ bhi uu rẹ ziẹn urẹọbhọ nọnsọle. Ọkpakinọn, ẹghe nin Meri rẹ viẹ bu Jesu re, Jesu bha yẹ re ẹmhọn ariọkpanọ bhi uu rẹ ko ọle udu, sokpan, ọle da deba Meri ha viẹ, sẹyẹ ọle da taman ọlẹn nin ọle dọ re idin ọsi Lazarọs man ọlẹn. (Jọni 11:​20-35) Be mhan miẹn luẹ bhi ọnan? Ahamiẹn mhan re ikoudure nin ẹbho, ọkhẹke nin mhan gbẹlokotọ lẹn urẹkpa nin ele guanọ. Ọ i yi nin mhan rẹ ha re uwedẹ ọkpa re ikoudure nin ọrebhe.

9. Be mhan ha rẹ sabọ noo Baibo rẹ re ikoudure nin ẹbho yẹ? (Rom 15:​4, 5)

⁹ Ha noo Baibo rẹ re ikoudure nin ẹbho. Ahamiẹn uwẹ noo “ikoudure nin mhan miẹn bhi Ebenọnkhiale” rẹ ko ẹbho udu re, uwẹ ki rẹkpa ele rẹ ha mhọn ikhuaẹloghe. (Tie Rom 15:​4, 5.) Ọne ikhuaẹloghe nan nin ele mhọn ki manman ha ko ele udu re, ranmhude ele lẹn sẹbhọ ghe Jehova hoẹmhọn ele, ghe ọle dẹ wo ha gbẹloghe ele. (Isa. 40:31) Be uwẹ ha rẹ sabọ miẹn eji uwẹ ha noo yẹ bhi Baibo rẹ re ikoudure nin ẹbho? Ulọnlẹn eso ribhọ nin ẹbho gbẹn dagbare bhi Baibo nin ele lẹn sẹ ghe ọ dẹ sabọ re ikoudure nin ọria. Uwẹ dẹ sabọ miẹn ulọnlẹn eso bhi uhọnmhọn-ọta nọn yọle, “Ikoudure” bhi ọne ebe natiọle Adia Ne Ribhi Ebenọnkhiale Ne Ha Sabọ Rẹkpa Mhan Bhi Iẹnlẹn. Bhii Jehova nin ọle rẹkpa uwẹ rẹ sabọ noo Ọta nọnsọle nọnsẹn sade uwẹ khian dọ re ikoudure nin ọria. Ẹlinmhin nọn khiale dẹ sabọ rẹkpa uwẹ rẹ ye ulọnlẹn eso ne khẹke re bhi ẹghe nin uwẹ rẹ guanọ ọlẹn.—Jọni 14:26.

10. Bezẹle nọn da khẹke nin mhan re ekpẹn-ekpẹn ha talọ sade mhan re adia nin ọria?

¹⁰ Ha re ekpẹn ne ele talọ. Ẹgheso, ọ dẹ khẹke nin mhan re adia nin ọria nin mhan re ikoudure nan, yẹ taman ọlẹn nin ọle fi uwedẹ nin ọle rẹ ria eria denọ. Ahamiẹn ọkhẹke nin uwẹ lu iriọ, ria eria nyan ebi uwẹ ha ta fo uwẹ kuẹ talọ, nan hẹi dọ miẹn ghe ọta nin uwẹ ha ta ki gbe ọle ahu sotọ. (Prov. 12:18) Mhan dẹ sabọ re egbe khọkhọ Jehova bhi uwedẹ nin ọle rẹ re adia nin Ẹlaija. Ẹlaija da ha ria eria nọn bha gba. Ọle da ha riale ghe ọle ọkpa hi ọnọn sẹyẹ ha ga Osẹnobulua, sẹyẹ ghe, iwẹnna ọsi akhasẹ nin ọle ha lu di ihoho a. Ọrẹyiriọ, Jehova da fẹkẹ re ekpẹn-ekpẹn rẹ dia uwedẹ nin Ẹlaija rẹ ha ria eria. Jehova bha wo taman Ẹlaija ebi ọle tale bha gba. (1 Ki. 19:​15-18) Ẹlẹnan nian, mhan dẹ sabọ re egbe khọkhọ Jehova sade mhan re ekpẹn-ekpẹn talọ, yẹ ria eria fo ọkuẹsẹ mhan talọ. Ahamiẹn uwẹ re ọta man, la uwẹ re ewanniẹn bhi inọnta bhi ikolo oga, re ekpẹn-ekpẹn rẹ ha talọ. Sẹyẹ, hẹi wo ha sunu ọbhi eji ibhio uwẹ i da lu nọnsẹn. Uwẹ ha lu ene emhin nan rebhe, uwẹ ki sabọ re ikoudure nin ibhio uwẹ yẹ ziẹn ele udu.

11. Be eria ne ribhi ọkakale ẹgheso guanọ nin mhan lu nin ele? (1 Jọni 3:18)

¹¹ Lu emhin rẹ rẹkpa ọne ọria. Rẹ gbera ọta nin mhan ha ta rẹ re ikoudure nin ọria, ọ yẹ khẹke nin mhan lu emhin rẹ rẹkpa ọle. (Tie 1 Jọni 3:18.) Banabas wo re ijiẹmhin esili man bhi ẹghe nin ọle rẹ khiẹn otọ nọnsọle rẹ rẹkpa ibhio ọle ne bha miẹn rẹ lu. (Iwẹn. 4:​36, 37) Ibhio mhan ne bunbun ẹlẹnan, yẹ wo re egbe khọkhọ ijiẹmhin ọsi Banabas bhi uwedẹ nin ele rẹ lu emhin rẹ rẹkpa ibhio ele ne guanọ urẹkpa. Gabriela nin ibhio mhan nin okhuo nọn nyẹnlẹn bhi Poland da wo ha kpokpo-egbe bhi ẹghe nin ologho rẹ riia ọle uwa a. Ọle da yọle: “Ofẹn da wo ha mun mẹn bi ene biẹ mẹn ne ha nyẹnlẹn bhi eji mẹn ye. Mhan da yẹ wo ha kpokpo-egbe. Mẹn bha lẹn ebi mẹn ha rẹ hẹnhẹn uwa nọnsẹmhan yẹ. Ọkpakinọn, ibhio mhan ne ribhi agbotu ne sikẹ mhan da vae dọ re ukpẹdẹ ọkpa rẹ hẹnhẹn ọne uwa. Ọne uwedẹ nan nin ibhio mhan rẹ rẹkpa mhan da wo rẹkpa mẹn rẹ lẹn ghe, Jehova gene dia ẹbho nesọle rẹ re ikoudure nin ẹbho ne ribhi ọkakale.”

12. Ahamiẹn uwẹ sun rẹkhan Jehova yẹ ziẹngbe ọkakale, be ọ ha rẹ rẹkpa ibhio uwẹ bhi agbotu yẹ?

¹² Wo sun rẹkhan Jehova. Pọl da taman ene Kristiẹn ne ribhi Tẹsẹlonaika ghe ọle wo ha ghọnghọn bhi ẹghe nan rẹ taman ọlẹn ghe ele wo ha sun rẹkhan Jehova, yẹ ziẹngbe arẹmiẹn a kpokpo ele. Ọle da wo ha ghọnghọn ranmhude ọle lẹnmhin ghe ọle bha miẹnsọn kua bhi egbe ele. (1 Tẹsẹ. 3:​5-8) Pọl tobọle lẹnmhin ghe, ahamiẹn ọle wo ha sun rẹkhan Jehova yẹ ziẹngbe ọkakale nin ọle ye, ọle ki sabọ rẹkpa ibhio ọle rẹ sẹyẹ ha sun rẹkhan Jehova. (Kol. 2:​1, 2) Iriọ yẹ nọn, ahamiẹn ibhio mhan nin mhan ko ga daghe ebi Jehova rẹ ha rẹkpa mhan rẹ ziengbe ọkakale nin mhan ye yẹ, ọ ki rẹkpa ele rẹ lẹn ghe Jehova dẹ yẹ rẹkpa ele beji ọle rẹ rẹkpa mhan.

13. Be ọkhẹke nin mhan ha mhọnlẹn beji mhan rẹ re ikoudure nin ẹbho?

¹³ Ha mhọn iziengbe. Asabọmiẹn ibhio mhan nin ikpia bi ikhuo nin mhan re ikoudure nan i da wo re osukpa miẹn urẹkpa nọnsẹmhan ọbhi egbe. Ọnin bhọ zẹle nọn da khẹke nin mhan wo “ha re izebhudu nin egbe” beji Baibo tale. Ebi ọne ukpọta “ha re izebhudu nin egbe” mundia nan hi, nin mhan hẹi zobọ bhọ rẹ ha re izebhudu nin egbe. (1 Tẹsẹ. 5:11) Wo ha mhọn iziengbe sade uwẹ re ikoudure nin eria nin egbe lọle. (1 Tẹsẹ. 5:14) Bhi ọsi ẹmhọanta, imhan guanọ nan re ikoudure nin mhan ẹgheso. Bhiriọ, be uwẹ ha lu yẹ nin uwẹ da sabọ miẹn ọne ikoudure nan?

EBI UWẸ HA LU YẸ SADE UWẸ GUANỌ IKOUDURE

14-15. Be mhan ha lu yẹ sade emhin kpokpo mhan bhi ọkhọle?

¹⁴ Nan erọnmhọn ji Jehova. Ahamiẹn uwẹ kpokpo-egbe la uwẹ lu akhiẹ, bhii Jehova nin ọle rẹkpa uwẹ rẹ de ọkhọle re. (Ps. 94:19) Taman ọlẹn ebi emhin dia uwẹ yẹ bhi egbe tee. (Ps. 62:8) Ẹmhọanta nọn ghe Jehova lẹn ebi emhin dia uwẹ yẹ bhi egbe ọkuẹsẹ uwẹ nan erọnmhọn ji ọle. Ọkpakinọn, ahamiẹn uwẹ taman ọlẹn ebi emhin dia uwẹ yẹ bhi egbe tee, ọnin ki rẹman ghe uwẹ rẹọbhọ ghe ọle dẹ rẹkpa uwẹ. Bhi ọsi ẹmhọanta, Jehova họn erọnmhọn nin mhan nan ji ọle sade mhan mhọn urẹọbhọ ghe ọle dẹ wanniẹn mhan. (Mak 11:24) Filipai 4:​6, 7 taman mhan yọle: “Bha ha bhii ọle nin ọle dia bha, . . . Bha ha lu iriọ, ọfure nọn na obọ Osẹnobulua vae, nin ọria isabọ lẹn otọle, ki gbega ọkhọle nọnsẹbha bi eria nin bha ria.”

¹⁵ Guanọ urẹkpa bhi obọ ẹbho. Taman ọmọẹ ẹ la ọkpa bhi ene ewanlẹn nin uwẹ gbaẹkẹ ọle ebi emhin dia uwẹ yẹ bhi egbe. Ibhio uwẹ bhi agbotu dẹ sabọ re ikoudure nin uwẹ. Ọkpakinọn, ahamiẹn uwẹ bha taman ele idia nin uwẹ ye, la urẹkpa nin uwẹ guanọ, ele i da sabọ rẹkpa uwẹ. (Prov. 14:10) Uwẹ sabọ rẹ taman ele nin ele ka uwẹ ehọ nọnsẹn beji uwẹ ha rẹ ha tẹmhọn ebi emhin dia uwẹ yẹ bhi egbe man ele. Uwẹ sabọ rẹ taman ele nin ele re ulọnlẹn eso bhi Baibo la ebe nesẹmhan man uwẹ nọn ha sabọ re ikoudure nin uwẹ.

16. Be ha sabọ sunu sade ibhio uwẹ nin bha ko ga re ikoudure nin uwẹ? Emhin nela ọkhẹke nin uwẹ yere?

¹⁶ Ha mhọn iziengbe, uwẹ ha yẹ ha rẹhunmhan. Ibhio uwẹ nin bha ko ga dẹ sabọ dobọ ẹgheso sade ele re ikoudure nin uwẹ. Bhi ọsi ijiẹmhin, ele dẹ sabọ lu emhin la ta ọta nọn ha sabọ re idia nin uwẹ ye ha khọ bhọ. Ahamiẹn emhin nọn sẹnian sunu, re iziengbe rẹ ne ele lu emhin. (1 Kọr. 13:​4, 7) Sẹyẹ, hẹi yelea ebi a gbẹn ọbhi Jemis 3:2. Enin yọle: “Ahamiẹn ghe ọria ribhọ nọn idunun, ọria nọn gba nan ọle khin.” Wo denọ ẹlo ọbhi eji ibhio uwẹ da lu nọnsẹn. Ele guanọ nin ele lu emhin nọn mhẹn, ọkpakinọn, ele i sabọ lu iriọ ẹgheso, ranmhude ọ bha gba nin ele, beji ọ bha rẹ gba nin uwẹ.—Mat. 26:41.

17. Emhin nela ọkhẹke nin mhan muegbe rẹ lu?

¹⁷ Imhan rebhe guanọ ikoudure. Beji a miẹn ghe ọne agbọn nan wo ha khọ bhọ, sẹyẹ, eghian nesi Osẹnobulua wo ha kpokpo mhan gbera ọnikhẹ, mhan dẹ wo manman ha guanọ ikoudure gbera ọnikhẹ. Bhiriọ, bha ji mhan wo lu eka nin mhan ha sabọ lu rẹ ha re ikoudure nin egbe.