Wo Ha Ghọnghọn Aharẹmiẹn Uwẹ Dọmanlẹn

1-2. Ẹlo nela Jehova rẹ ghe ibhio mhan ne ki dọmanlẹn? (Psalm 92:​12-14; yẹ fẹ ifoto nọn ribhi odalo ọle ghe.)

UWEDẸ kẹkẹ ẹbho bhi ọne agbọn nan rẹ lu emhin sade ele munhẹn ha dọmanlẹn. Bhi ọsi ijiẹmhin, uwẹ be yẹ yere ẹghe nin uwẹ rẹ daghe ọle ghe, edẹn ọkpa jẹre bhi uhọnmhọn nọnsẹ? Asabọmiẹn ọ da wo ha ghọn uwẹ rẹ bhọ ọle sibhi uhọnmhọn re ọkuẹsẹ ọria ọbhebhe daghe ọle. Ọkpakinọn, uwẹ da dọ kere ghe, uwẹ ha rẹ bhọ ọle sibhọre, ọ i yi ọnin ha zẹ ọbhebhe bha yẹ jẹre. Ọne ijiẹmhin nan wo rẹkpa mhan rẹ daghe ebezẹle nin ẹbho ne bunbun i da guanọ nin ele dọmanlẹn.

² Ọkpakinọn, uwedẹ ikẹ Jehova rẹ ghe eguọmhandia nesọle ne ki munhẹn ha dọmanlẹn. (Prov. 16:31) Ọle da re ele khọkhọ eran ne manman mhọn-ose. (Tie Psalm 92:​12-14.) Bezẹle nin ọne uwedẹ nan nin Jehova rẹ khọkhọ ele da gene khẹke? Ranmhude, eran ne ki dọmanlẹn manman mhọn-ose, sẹyẹ, ele mhọn ebe bi aroro ne bunbun. Bhi ọsi ijiẹmhin, eran ọkpa ribhi Japan nọn sẹ wo gbe ikpe ne bunbun. Eso bhi eran nọn sẹriọ tọ gbera ikpe uli, sẹyẹ, ele manman wo mhọn-ose. Bọsi ene eran nan ne sẹ gbe ikpe ne bunbun, ibhio mhan ne ki dọmanlẹn, ne yẹ sun rẹkhan Jehova manman wo mhọn-ose bhi ẹlo nọnsọle. Ọ i yi eto nọn fua nọnsele Jehova denọ ẹlo ọi, sokpan, ikpẹ esili ne bunbun nin ene ibhio mhan ne ki dọmanlẹn mhọn wo ti Ọle bhọ. Sẹyẹ, iziẹngbe, asun-rẹkhan nọnsele, bi ikpe ne bunbun nin ele sẹ rẹ ga Jehova yẹ wo ti Ọle bhọ.

3. Re ijiẹmhin man rẹji ebi Jehova sẹ rẹ noo ẹbho ne ki dọmanlẹn rẹ mun iho nesọle sẹ yẹ.

³ Ranmhude ọria ki dọmanlẹn bha rẹman ghe, Jehova i yẹ re ẹlo nọn ghanlẹn rẹ ghe ọle.a Bhi ọsi ẹmhọanta, Jehova manman noo ibhio mhan ne ki dọmanlẹn rẹ mun iho nọnsọle sẹ. Bhi ọsi ijiẹmhin, ẹghe nin Sera rẹ dọmanlẹn, ọle Jehova rẹ taman ọlẹn ghe, ọle dẹ ha yi inẹn ọsi agbaẹbho ne bunbun, sẹyẹ, ghe ulin uwa nọnsọle Mezaya ha na vae. (Gen. 17:​15-19) Mozis bhọ ki manman wanre fo, ọkuẹsẹ Jehova taman ọlẹn nin ọle dọ miẹn ẹbho nesọle fan bhi otọ Ijipt. (Ex. 7:​6, 7) Sẹyẹ, Jọni nin odibo ki dọmanlẹn, bhi ẹghe nin Jehova rẹ re ẹlinmhin nọn khiale nọnsọle rẹ noo ọle rẹ gbẹn ebe isẹn bhi Baibo.

4. Beji Proverbs 15:15 rẹman, be ha rẹkpa ene dọmanlẹn rẹ sabọ ha ziẹngbe ọkakale kẹkẹ nin ele kuẹlo da? (Yẹ fẹ ifoto ghe.)

⁴ Ẹbho ne bunbun ne ki dọmanlẹn wo kuẹlo da ọkakale kẹkẹ ne sunu ji ẹbho ne munhẹn ha dọmanlẹn. Obhio mhan nin okhuo ọkpa da re ojẹ yọle ghe, “idọmanlẹn i yi ọsi obhokhan.” Ọkpakinọn, eghọnghọnb hi ebe ha rẹkpa ene dọmanlẹn rẹ sabọ ziẹngbe ọkakale nin ele kuẹlo da ranmhude idọmanlẹn. (Tie Proverbs 15:15.) Bhi ọne uhọnmhọn-ọta nan, mhan dẹ zilo nyan emhin eso nin ene dọmanlẹn ha sabọ lu, nọn ha rẹkpa ele rẹ sabọ ha ghọnghọn. Mhan dẹ yẹ zilo nyan ebi ibhio mhan nekẹle ha rẹ sabọ ha rẹkpa ibhio mhan ne ki dọmanlẹn, ne ribhi agbotu nọnsele yẹ. Bha ji mhan ka zilo nyan ebezẹle nọn da nọghọ nin ọria rẹ ha ghọnghọn beji ọle rẹ dọmanlẹn.

EBI IDỌMANLẸN HA RẸ SABỌ RẸSO EGHỌNGHỌN NỌNSẸ YẸ

5. Be ha sabọ re egbe iẹnlẹn lọ ene ki dọmanlẹn?

⁵ Be ha sabọ re egbe iẹnlẹn lọ ọria nọn ki dọmanlẹn? Ebe ha sabọ si ọle hi, ranmhude ọle i yẹ sabọ lu emhin nin ọle ka lu khẹ. Ọnan sabọ re ọle ha riale ghe, ọ ha rẹ ha mhẹn sade usẹn ọle yẹ khin beji ọle ka dia khẹ. (Eccl. 7:10) Bhi ọsi ijiẹmhin, obhio mhan nin okhuo natiọle Ruby da yọle: “Ọ manman wo nọghọ mẹn rẹ ha re ukpọn yọ, ranmhude nin egbe rẹ balọ mẹn bi ranmhude ghe, mẹn i yẹ sabọ khian nọnsẹn. Nin mẹn bhọ rẹ sabọ lu obhi emhin khere bii, nin mẹn rẹ mun oẹ okhun yẹ re isọsi yọ bhọ, manman wo nọghọ mẹn. Ranmhude emianmhẹn atraitis (arthritis) nin mẹn khọnmhọn, obọ bhọ i yẹ ji mẹn rẹ lu emhin soso rẹ dọ sẹbhi, nin mẹn rẹ miẹn ẹsọn ne dia khere-khere.” Obhio mhan natiọle Harold nọn ga bhi Bẹtẹ da yọle: “Imẹn bhọ bha yẹ lẹn ebi mẹn ki kiẹn. Ọ manman wo re egbe iẹnlẹn lọ mẹn. Mẹn wo manman ziẹn bhi ẹghe nin mẹn rẹ ha ribhi usẹn. Ọ wo ha yẹẹ mẹn rẹ ha gbe igemu natiọle bezbọ (baseball). Ẹbho ki yọle, ‘Gbe ọne ibọlu ji Harold, ranmhude, ọle i gbo mun fia.’ Sokpan, bhi ejayenan nian, mẹn bha riale si mẹn dẹ yẹ sabọ mun ibọlu fi.”

6. (a) Emhin ọbhebhe nela ha sabọ re egbe iẹnlẹn lọ ibhio mhan eso ne dọmanlẹn? (b) Be ha sabọ rẹkpa ibhio mhan eso ne ki dọmanlẹn rẹ lẹn si ọkhẹke nin ele zobọ bhọ rẹ ha hẹn imoto? (Fẹ uhọnmhọn-ọta nọn yọle, “Ọ Be Khẹke Nin Mẹn Zobọ Bhọ Rẹ Ha Hẹn Imoto?” bhi ọne ebe ọkhẹughe nan ghe)

⁶ Ahamiẹn ghe uwẹ i yẹ sabọ tobuwẹ lu emhin nin uwẹ ka lu khẹ, ọnan dẹ yẹ sabọ re egbe iẹnlẹn lọ uwẹ. Ẹmhọanta wo khọnan, manman nọn sade ọria ki gbẹloghe uwẹ. La sade uwẹ ki dọ deba ọmọn nọnsẹ ọkpa ha nyẹnlẹn, beji ele ha da ha gbẹloghe uwẹ. Emhin ọbhebhe nọn ha sabọ yẹ re egbe iẹnlẹn lọ uwẹ hi, sade uwẹ wo ne emianmhẹn dan, la sade uwẹ i yẹ manman daghe nọnsẹn rẹ sẹbhọ ghe, uwẹ bha yẹ sabọ ha yo ije soso, la tobuwẹ ha hẹn imoto. Ọnan manman wo ba bhi egbe! Ọkpakinọn, emhin ọkpa nọn ha sabọ rẹkpa mhan hi, sade mhan yere ghe, ọ i yi si mhan tobọmhan lu emhin eso, si mhan ọkpa tobọmhan nyẹnlẹn, la si mhan tobọmhan hẹn imoto la mẹshin, ha rẹman si mhan ghan bhi ẹlo nọnsi Jehova la bhi ẹlo ọsi eria. Ọkhẹke nin mhan ha mhọnlẹn bhi ọkhọle ghe, Jehova lẹn ebe emhin dia mhan yẹ bhi egbe. Jehova lẹn ebi mhan hoẹmhọn ọlẹn bi ibhio mhan nin mhan ko ga sẹ yẹ, sẹyẹ, ọnan wo manman ti ọle bhọ.—1 Sam. 16:7.

7. Be ha sabọ rẹkpa ẹbho ne lu akhiẹ ranmhude nin ele rẹ riale ghe, ọkpẹnlẹn ọsi agbọn nan i da vae bhi ẹghe nọnsele?

⁷ Asabọmiẹn emhin ọbhebhe nọn yẹ re uwẹ lu akhiẹ hi, nin uwẹ rẹ ha riale ghe, asabọmiẹn ẹlo nọnsẹ i da sẹbhi ẹghe nin ọkpẹnlẹn ọsi ọne agbọn nan ha rẹ vae. Ahamiẹn iriọ emhin dia uwẹ bhi egbe, be ha sabọ rẹkpa uwẹ? Yere ghe, Jehova wo ziẹngbe khẹ ẹghe nin ọle rẹyi, nin ọle ha rẹ re ọkpẹnlẹn ọbhi ọne agbọn nan nọn i mhẹn. (Isa. 30:18) Emhin zẹle nin ọle da mhọn iziẹngbe. Iziẹngbe nọnsọle wo re ọne isẹhoa nin ẹbho ne bunbun rẹ dọ lẹn ọlẹn, yẹ ha ga ọle. (2 Pita 3:9) Ahamiẹn egbe iẹnlẹn lọ uwẹ, ha ria ẹmhọn ebi iziẹngbe nin Jehova mhọnlẹn ha rẹ re isẹhoa nin ẹbho ne bunbun yẹ rẹ dọ luẹ ẹmhọn ọlẹn, yẹ ha ga ọle ọkuẹsẹ ọkpẹnlẹn vae. Asabọmiẹn eso bhi ẹwẹ ene ẹbho nan dẹ ha yi ẹbho bhi azagba-uwa nọnsẹ.

8. Ahamiẹn egbe bha daan ene dọmanlẹn, emhin nela ọ ha sabọ re ele lu?

⁸ Aharẹmiẹn mhan ki dọmanlẹn la usẹn mhan khin, emianmhẹn dẹ sabọ re mhan ta ọta la lu emhin nọn ha rẹ mhan dọ ha kiẹ egbe. (Eccl. 7:7; Jem. 3:2) Bhi ọsi ijiẹmhin, bhi ẹghe nin Jobu rẹ ha loya, ọle da ha ta ọta ne “bha dia.” (Job 6:​1-3) Rẹ deba ọnin, emianmhẹn dẹ sabọ re ene dọmanlẹn ha ta ọta, la ha lu emhin ne bha khẹke. Bhi ọsi ẹmhọanta, ọria soso i ribhi ẹwẹ mhan nọn ha wo tan ẹlo a ha ta ọta ne bha gba man ẹbho, la ha guanọ nin ẹbho wo ha lu ebe ele guanọ nin ele ẹghe rebhe, ranmhude ghe ọle ki dọmanlẹn la egbe bha daan ọlẹn. Sẹyẹ, ahamiẹn mhan dọ lẹn kere ghe mhan ta ọta ne bha gba man ọria, ọkhẹke nin mhan dọ bhii ọle.—Mat. 5:​23, 24.

EBE HA SABỌ RẸKPA ENE DỌMANLẸN RẸ YẸ HA GHỌNGHỌN

9. Bezẹle nọn da khẹke nin uwẹ ha miẹn urẹkpa ọsi ẹbho ọbhi egbe? (Yẹ fẹ ene ifoto ghe.)

⁹ Ha miẹn urẹkpa nan re nin uwẹ ọbhi egbe. (Gal. 6:2) Bhi ọsi ọhẹnhẹn, ọ sabọ rẹ ha nọghọ uwẹ rẹ miẹn urẹkpa ọsi ẹbho ọbhi egbe. Obhio mhan nin okhuo natiọle Gretl da yọle: “Ọ manman nọghọ mẹn ẹgheso rẹ miẹn urẹkpa ọsi ẹbho ọbhi egbe, ranmhude nin mẹn rẹ ha riale ghe, mẹn dẹ ha yi ihẹ rẹji ele. Ọ wo re ẹghe ọkuẹsẹ mẹn sabọ fi ọne iria-eria nan denọ, yẹ re idegbere miẹnkue ghe mẹn guanọ urẹkpa.” Ahamiẹn uwẹ miẹn urẹkpa ọsi ẹbho ọbhi egbe, uwẹ re isẹhoa nin ele rẹ miẹn ọyẹnmhẹn nan miẹn bhọ sade a zẹ emhin bhi obọ. (Iwẹn. 20:35) Uwẹ ha lu iriọ, edandan i ribhọ ghe, ọ dẹ wo re uwẹ ha ghọnghọn rẹ daghe ọle ghe, ẹbho hoẹmhọn uwẹ, yẹ ji ẹmhọn uwẹ da rẹtẹ ele.

10. Bezẹle nọn da khẹke nin mhan ha yere rẹ ha gbe ekhuẹnmhẹn nin ẹbho? (Yẹ fẹ ene ifoto ghe.)

¹⁰ Ha gbe ekhuẹnmhẹn. (Kol. 3:15; 1 Tẹsẹ. 5:18) Ahamiẹn ẹbho lu ẹsele nin mhan, ọ manman wo yẹẹ mhan rẹ yi ele obulu. Ọkpakinọn, mhan dẹ sabọ yelea rẹ lu iriọ ẹgheso. Sokpan, mhan ha re eghọnghọn yi ele obulu, ọ manman wo re imọẹ mhan ghọnghọn, sẹyẹ, ọ ki rẹkpa ele rẹ lẹn ghe ele ghan bhi ẹlo nọnsẹmhan. Obhio mhan nin okhuo natiọle Leah, nọn gbẹloghe ibhio mhan ne ki dọmanlẹn ne ribhi Bẹtẹ da yọle: “Ẹghe rebhe obhio mhan nin okhuo ọkpa nin mẹn gbẹloghe rẹ gbẹn obhi ebe re nin mẹn rẹ yi mẹn obulu. Aharẹmiẹn ebi ọle gbẹn bha tan gbe, ọ manman wo yẹẹ mẹn. Ọ manman wo yẹẹ mẹn rẹ ha miẹn emhin ne sẹnian, ranmhude ọ rẹkpa mẹn rẹ lẹn ghe, emhin nin mẹn lu nanlẹn ti ọle bhọ.”

11. Be uwẹ ha rẹ sabọ rẹkpa ẹbho nekẹle yẹ? (Yẹ fẹ ene ifoto ghe.)

¹¹ Dọnmhegbe ha rẹkpa ẹbho. Ahamiẹn uwẹ noo ẹghe bi ahu nọnsẹ rẹ rẹkpa ẹbho, ọ dẹ rẹkpa uwẹ beji a ha da miẹn ghe, uwẹ bha ha denọ ẹlo ọbhi ọnọghọ nin uwẹ ye ẹghe rebhe. Mhan dẹ sabọ re ene dọmanlẹn rẹ khọkhọ ebe nin ẹwanlẹn vuọn. Ọkpakinọn, ahamiẹn ẹbho bha tie ene ebe, ele i da sabọ miẹn ẹwanlẹn ne ribhọ. Iriọ sẹyẹ nọn, elasẹre i da sabọ luẹ emhin bhi isẹlobhemhin nin bha miẹn bhi iẹnlẹn sade ibha bha taman ele. Ọkhẹke nin uwẹ nọọn ele ọta, uwẹ ha yẹ ka ele ehọ. Rẹkpa ele rẹ lẹn ebezẹle nọn da khẹke nan ha nyẹnlẹn rẹkhan iho nọnsi Jehova, bi ebi ọ ha rẹ sabọ rẹkpa ele rẹ ha ghọnghọn yẹ sade ele lu iriọ. Ahamiẹn ghe uwẹ re ikoudure nin imọẹ ẹ ne yi usẹn, ọ dẹ rẹkpa uwẹ rẹ manman ha ghọnghọn.—Ps. 71:18.

12. Beji Isaiah 46:4 rẹman, emhin nela Jehova ve ghe ọle dẹ lu nin ene ki dọmanlẹn? (Yẹ fẹ ene ifoto ghe.)

¹² Bhii Jehova nin ọle re ahu nin uwẹ. Egbe sabọ rẹ lọ uwẹ ẹgheso, ọkpakinọn rẹji Jehova, “ahu igbo fo ọle bhọ, egbe igbo lọ ọle.” (Isa. 40:28) Be Jehova rẹ noo ahu nọnsọle nọn i fo yẹ? Uwedẹ ọkpa nin ọle rẹ lu ọnan hi, nin ọle rẹ re ahu nin eguọmhandia nesọle ne ki dọmanlẹn. (Isa. 40:​29-31) Bhi ọsi ẹmhọanta, ọle ve ghe ọle dẹ ha rẹkpa ele. (Tie Isaiah 46:4.) Sẹyẹ, Jehova wo mun ive nesọle rebhe sẹ. (Josh. 23:14; Isa. 55:​10, 11) Ahamiẹn uwẹ nan erọnmhọn yẹ daghe uwedẹ nin Jehova rẹ rẹkpa uwẹ, yẹ re oyẹẹ nọnsọle man uwẹ, ọ dẹ manman re uwẹ ha ghọnghọn.

13. Beji 2 Kọrint 4:​16-18 rẹman, emhin nela ọkhẹke nin mhan yere? (Yẹ fẹ ene ifoto ghe.)

¹³ Wo ha ye egbe uwẹ re ghe idia nin uwẹ ye dẹ fidenọ. Ahamiẹn mhan wo ha yere ghe idia nin mhan ye i da wo ha ribhọ khian, ọ dẹ rẹkpa mhan rẹ sabọ ha ziẹngbe ọle. Baibo ji mhan lẹn ghe, idọmanlẹn bi emianmhẹn, ọsi obhi ẹghe khere nọn. (Job 33:25; Isa. 33:24) Bhiriọ, ahamiẹn uwẹ mhọnlẹn bhi ọkhọle ghe, bhi ẹghe odalo egbe dẹ daan uwẹ, ọ ki rẹkpa uwẹ rẹ sabọ ha ghọnghọn. (Tie 2 Kọrint 4:​16-18.) Ọkpakinọn, emhin nela ẹbho nekẹle ha sabọ lu rẹ rẹkpa ene ki dọmanlẹn?

EBI ẸBHO NEKẸLE HA RẸ SABỌ RẸKPA ENE KI DỌMANLẸN YẸ

14. Bezẹle nọn da khẹke nin mhan ha rẹnẹ ji ibhio mhan ne ki dọmanlẹn yẹ tie ele bhi ifoni?

¹⁴ Wo ha rẹnẹ ji ibhio mhan ne dọmanlẹn ẹghe rebhe, uwẹ ha yẹ ha tie ele bhi ifoni. (Hib. 13:16) Egbe dẹ sabọ lọ ene dọmanlẹn, ranmhude, ele ọkpa wo ribhi ọsele bhi ẹghe ne bunbun. Obhio mhan nin okpea natiọle Camille, nọn i yẹ sabọ kpanọ sibhi uwa nọnsọle re da yọle: “Ẹkẹ uwa mẹn wo ye rẹ na bhi ọsewewiẹ rẹ dọ sẹbhi ọsemuan, ọnan manman wo re egbe lọ mẹn. Ẹgheso, mẹn ki wo diabe oduma nọn ki dọmanlẹn nan khue-ze. Ọnan manman wo re ẹkẹ khọ mẹn, yẹ rẹ mẹn kpokpo egbe.” Ahamiẹn mhan rẹnẹ ji ibhio mhan ne dọmanlẹn, ọ ki rẹkpa ele rẹ lẹn ghe ele wo ghan bhi ẹlo nọnsẹmhan, sẹyẹ, ghe mhan hoẹmhọn ele. Asabọmiẹn mhan yẹ ye ẹghe ọkpa re nin mhan rẹ yọle ghe, mhan dẹ rẹnẹ ji obhio mhan ọkpa nọn dọmanlẹn nọn ribhi agbotu nọnsẹmhan, la mhan dẹ tie ọle bhi ifoni. Ọkpakinọn, mhan bha ki lu iriọ. Mhan rebhe wo mhọn emhin nin mhan lu bhi obọ. Bhiriọ, be ha rẹkpa mhan rẹ ha lu “emhin ne lu uhọnmhọn-emhin nẹ,” rẹ dọ sẹbhi nin mhan rẹ ha rẹnẹ ji ibhio mhan ne dọmanlẹn? (Fil. 1:10) Uwẹ sabọ rẹ gbẹn elin ọsi ibhio mhan ne dọmanlẹn ne ribhi agbotu nin uwẹ ye ọbhi ebe, bi ẹdẹ nin uwẹ ho nin uwẹ tie ele bhi ifoni la gbẹn ebe ji ele. Uwẹ dẹ yẹ sabọ re ẹghe yi nin uwẹ ha rẹ rẹnẹ ji ene ibhio mhan nan. Hẹi ha mhọnlẹn bhi ọkhọle ghe, ẹghe nin uwẹ ha rẹ miẹn ẹghe uwẹ ha rẹ rẹnẹ ji ele.

15. Emhin nela elasẹre bi ene ki dọmanlẹn ha sabọ ha lu kugbe?

¹⁵ Ahamiẹn ọlasẹre uwẹ khin, uwẹ sabọ ha ria ẹmhọn ebi uwẹ ha taman ene dọmanlẹn, la emhin nin uwẹ ha sabọ deba ele lu. Ọkpakinọn, hẹi riale gbe. Dọnmhegbe ha yi ọmọẹ esili rẹji ele. (Prov. 17:17) Re ẹghe ọbhi otọ rẹ ne ene dọmanlẹn talọ ọkuẹsẹ a mun ikolo hẹn, la sade a zobọ bhi ikolo. Uwẹ dẹ sabọ taman ele nin ele tẹmhọn ulọnlẹn ọkpa man uwẹ bhi Baibo, nin ele manman hoẹmhọnlẹn, la emhin nin ele lu nọn re ele jẹ beji ele ribhi obhokhan. Uwẹ dẹ yẹ sabọ tie ele nin ele dọ deba uwẹ ghe ividio ọsi JW Broadcasting^®. Uwedẹ ebhebhe yẹ ribhọ nin uwẹ ha rẹ sabọ rẹkpa ene dọmanlẹn. Bhi ọsi ijiẹmhin, uwẹ dẹ sabọ rẹkpa ele lu ifoni nọnsele bhi uwedẹ nin ele ha da sabọ ha miẹn ebe bi ividio nesẹmhan ne la dagbare, la rẹkpa ele danlod ebe nesẹmhan ne la dagbare. Obhio mhan nin okhuo natiọle Carol da yọle: “Dọnmhegbe ha deba ene dọmanlẹn lu emhin nọn yẹẹ uwẹ rẹ lu. Arẹmiẹn mẹn munhẹn ha dọmanlẹn, ọ yẹ wo yẹẹ mẹn rẹ ha sọnyẹnmhẹn bhi iẹnlẹn. Ọ manman wo yẹẹ mẹn rẹ dẹ emhin nin egbe mẹn, dẹ ebale bhi ole, la rẹnẹ diọbhi ije kẹkẹ dọ ha fẹ emhin ne mhọn-ose nin Osẹnobulua manlẹn ghe.” Sẹyẹ, obhio mhan nin okhuo natiọle Maira da yọle: “Ikpe 90 ọmọẹ mẹn ọkpa ye. Ọle re ikpe 57 rẹ diọn mẹn. Ọkpakinọn, mẹn i kẹ yere ghe ọle diọn mẹn ranmhude uwedẹ nin mhan rẹ wo khiẹnlẹn, yẹ ko ghe ividio kugbe. Sẹyẹ, ahamiẹn mhan kuẹlo da ọkakale, mhan ki re ibhude nin egbe, ne ha sabọ rẹkpa mhan.”

16. Ahamiẹn ọria rẹkhan ene dọmanlẹn diọbhi họspita, be ọ ha rẹ rẹkpa ele yẹ?

¹⁶ Rẹkhan ele ha khian họspita sade ele khian dọ gbẹloghe egbe. Uwẹ dẹ sabọ mun ele ha khian họspita. Rẹ deba ọnin, uwẹ dẹ yẹ sabọ ne ele mundia, nin uwẹ da lẹn si idọkitọ gbẹloghe ele nọnsẹn, sẹyẹ, ghe ele miẹn urẹkpa nin ele guanọ. (Isa. 1:17) Uwẹ dẹ yẹ sabọ rẹkpa ene dọmanlẹn sade uwẹ gbehọkotọ yẹ kaehọ ebi idọkitọ taman ele nọnsẹn. Obhio mhan nin okhuo natiọle Ruth nọn ki dọmanlẹn da yọle: “Mẹn ha diọbhi họspita dọ gbẹloghe egbe, dọkitọ eso nin mẹn kere i re ehọ bhi ebi mẹn taman ele. Dọkitọ dẹ sabọ ta emhin eso ne bha khẹke man ọria nin ele gbẹloghe. Emhin bii, ‘Uwẹ i khọnmhọn, imanlu uwẹ ye.’ Ọkpakinọn, ahamiẹn ọria rẹkhan mẹn ha khian họspita, idọkitọ ki gbẹloghe mẹn nọnsẹn. Mẹn manman wo khuẹnmhẹn ene ibhio mẹn nin ikpea bi ikhuo, nin ele rẹ re ẹghe ọbhi otọ rẹ rẹkhan mẹn ha khian eji mẹn da gbẹloghe egbe.”

17. Iwẹnna itẹmhọn Osẹnobulua nela uwẹ ha sabọ deba ibhio mhan ne ki dọmanlẹn lu?

¹⁷ Deba ele wẹnna bhi iwẹnna itẹmhọn Osẹnobulua. Ibhio mhan eso ne dọmanlẹn i mhọn ọne ahu nin ele rẹ ha rẹkhan mhan, sade mhan khian dọ tẹmhọn Osẹnobulua rẹ na bhi uwa rẹ sẹbhi uwa. Bhi ọsi ijiẹmhin, uwẹ dẹ be sabọ tie obhio mhan nọn dọmanlẹn nin ọle dọ deba uwẹ lu iwẹnna itẹmhọn Osẹnobulua nan da re ebe wa? Uwẹ sabọ rẹ mun aga nanlẹn rẹ dotua sikẹ eji bha da re ebe wa. La uwẹ dẹ sabọ re obhio mhan nin okpea nọn dọmanlẹn rẹkhan egbe dọ man ọria Baibo? La re ọne ọria nin uwẹ man ọlẹn Baibo vae bhi uwa ọsi ọne obhio mhan nọn dọmanlẹn dọ man ọlẹn Baibo bhi enin? Ene ewanlẹn dẹ sabọ mhanmhanlẹn rẹ do ikolo nan do ọkuẹsẹ a dagbare bhi inẹbho bhi uwa ọsi ibhio mhan ne dọmanlẹn, beji ele ha da sabọ sọnyẹnmhẹn bhi ọne ikolo. Ọ manman wo re Jehova ghọnghọn sade mhan lu eka nin mhan ha sabọ lu, rẹ rẹman ibhio mhan ne dọmanlẹn ghe mhan hoẹmhọn ele, sẹyẹ, mhan mun ekpẹn nin ele.—Prov. 3:27; Rom 12:10.

18. Be mhan ha zilo nyan bhi uhọnmhọn-ọta nọn ki sẹ ọle bhi egbe?

¹⁸ Ọne uhọnmhọn-ọta nan wo rẹkpa mhan rẹ yere ghe, Jehova hoẹmhọn ibhio mhan ne ki dọmanlẹn, sẹyẹ, ele ghan bhi ẹlo nọnsọle. Iriọ ele yẹ dia rẹji mhan bhi ẹkẹ agbotu! Ọ i yi emhin nọn lẹkhẹ sade ọria dọmanlẹn, ọkpakinọn ranmhude urẹkpa nọnsi Jehova, uwẹ dẹ yẹ sabọ ha ghọnghọn aharẹmiẹn uwẹ dọmanlẹn. (Ps. 37:25) Sẹyẹ, wo ha khuaẹloghe ẹghe odalo nin uwẹ ha rẹ manman ha ghọnghọn gbera eghọnghọn nin uwẹ miẹn nian! Ibhio mhan eso ne gbẹloghe ọria nọn ki dọmanlẹn bhi uwa nọnsele, ọmọn nọnsele la ọmọẹ ele nọn khọnmhọn kii? Be eria ne sẹnian ha rẹ yẹ sabọ ha ghọnghọn yẹ, arẹmiẹn ele lu ene emhin nan rebhe? Mhan dẹ zilo nyan ewanniẹn rẹji ọne inọnta nan bhi uhọnmhọn-ọta nọn ki sẹ ọle bhi egbe.